Кіріспе

Африкалық америкалық фольклорының халық қаһарманы Жан ле Конкверр.

Джон Жеңімпаз, сондай-ақ Жоғарғы Джон де Конкверр, Джон, Джек және көптеген басқа халықтық түрлері ретінде танымал, африкалық америкалық фольклорының халық қаһарманы. Ол Ипомея пурганың тамырымен байланысты, Джон Жеңімпаз тамыры немесе Джон Конкуэроо, оған афроамерикалық фольклорында, әсіресе халық сиқырының Худу дәстүрінде сиқырлы күштер тағайындалады. Мэдди Уотерс оны "Mannish Boy" және "I'm Your Hoochie Coochie Man" әндерінде Джонни Кочеру деп атайды. "Mannish Boy" әнінде: "Менің ойымша, мен де / ескі Канзасқа барамын / Мен екінші туысымды / сол кішкентай Джонни Конкуэрооны әкелемін". Бұл шума Бо Диддлидің "I'm a Man" әнінен алынған, ал "Mannish Boy" оған жауап ән. "I'm Your Hoochie Coochie Man" әнінде ол "Джон Де Конкер Блюз" деп аталады.

Худуда қолдану

Африка-американдық худу тәжірибешілері High John тамырын қорғаныш, жеңіс, күш беру, сәттілік, махаббат және жаман рухтардан қорғану үшін mojo қаптарына салады. Тәжірибешілер мұны рухқа құрмет көрсету немесе оған табыну арқылы жасайды (немесе осы жағдайда Джон де Конкерге, ол сондай-ақ құл болған ата-бабаларымен байланыстың символы ретінде жер немесе 'Оңтүстік топырағы' арқылы). Біз Джон де Конкердің рухы тамырға ие екенін ғана емес, сонымен қатар тәжірибешілер оны өздеріне киіп жүретін немесе үйлерінің "құпия жерінде" сақтайтын mojo қаптарына тоқитындығын көреміз. Бұл тамыр АҚШ-тың Оңтүстігінде құлдық кезінде африкалық американдықтар құл иелерінен қорғану үшін қолданған. Фредерик Дуглас және Генри Биб High John тамырын қамшыдан және құл иелерінен қорғану үшін пайдаланған.

Мәдениетті игеру

ХХ ғасырда аптекалардың ақ иелері Худуды өздеріне иеленді және High John the Conqueror өнімдерінің таңбаларына ақ адамды қойды. Осының салдарынан, кейбір адамдар африкалық американдықтардың халықтық рухы Джон Жеңімпаздың құлдыққа түскен афроамерикандық қауымдастықта және қазіргі афроамерикандық мәдениеттегі мәдени және тарихи бастауларын білмейді. 2012 жылы афроамерикандық сахна актері Роб Кливленд осы халықтық рухты көрермендерге түсіндіру үшін High John the Conqueror туралы пьеса жазды. Пьеса Джон Жеңімпазды құлдыққа түскен адам ретінде бейнелейді, оның қарсылық рухын ешкім сындыра алмады және ол құл иелерін ақылмен жеңді. Джон Жеңімпаздың қарсылық рухы құлдарды өз бостандықтарын алу үшін құл иелеріне қарсы тұруға шақырып, жігерлендірді. 2022 жылы афроамерикандық әйелдердің өмір салтына арналған MadameNoire онлайн журналы Худу практиктерімен сұхбаттасып, Худуды өздеріне иелену туралы алаңдаушылықтарын білдірді. "Ақ түске боялған Худу тіпті Джон Жеңімпазды көп мойындамайды, себебі ол ерлерге күшті болуға, әйелдерге қол жеткізуге және құмар ойыншыларға сәттілікке көмектесетін рух ретінде өзгертілген, ал одан да әлдеқайда маңызды" деді Ферлатт, сондай-ақ Брр Кролик, Брр Фокс және Рем құсы туралы афроамерикандық халықтық әңгімелерді айтты. Афроамерикандық ғалымдар High John the Conqueror құлдықтан азаттықтың символы екенін түсіндіреді. Джон Жеңімпаз ақылды болғандықтан, құл иелерін алдап, олардан асып түсті.

Өсімдік туралы ақпарат

Жоғарғы Джон Жеңімпаз немесе Джон Жеңімпаз тамыры деп аталатын тамыр Ipomoea jalapa, сондай-ақ Ipomoea purga деп те аталады, бұл таңғы даңқ пен тәтті картопқа туыс Ipomoea түрі. Кейбір аймақтарда бұл өсімдік байлаушы немесе жалап тамыры деп белгілі. Оның жағымды, топырақты иісі бар, бірақ ішке қабылданса күшті іш жүретін дәрі болады. Халық сиқырында осы мақсатта қолданылмайды, керісінше, моджо қабының бір бөлігі ретінде қолданылады. Әдетте, түрлі жыныстық сиқырларда қолданылады және сондай-ақ құмар ойындарында сәттілік әкеледі деп есептеледі. Тамырдың жыныстық сиқырмен байланысты аты болуының себебі, ол кептірілгенде қара терілі адамның мүшелеріне ұқсайды. Осы себепті, оны амулет ретінде қолданғанда, тамырдың толық және зақымдалмаған болуы маңызды. Тамырдың кептірілген бөліктері мен сынықтары басқа да сиқырларда қолданылатын майлар мен жуу құрамында қолданылады. Сесил Адамс жазғандай, Джон Жеңімпаз тамыры – бұл Сент-Джонс шөпінің тамыры. Сент-Джонс шөпінің тамыры жіңішке, жіптей болады, ал Джон Жеңімпаз тамыры – түйіршік тәрізді. Джон Жеңімпаз тамырын пайдаланушы өзімен бірге алып жүреді, ал сиқыр тамырды сүрту арқылы жасалады, мұны жіп тәрізді тамырмен істеу мүмкін емес.

Аңызға байланысты басқа да шөптер

Басқа да тамырлар осы аңыз топтамасымен байланысты. Лоу Джон – триллиумның, немесе әсем триллиумның (Trillium grandiflorum) тамыры. Ол отбасылық мәселелерде көмек үшін адаммен бірге тасымалданады. Оны Дикси Джон немесе Оңтүстік Джон деп те атайды, сонымен қатар ол Дикси махаббат майы деп аталатын худу формуласының негізі болып табылады. "Шайқау Джон" – галангал, Альпиния галанга, имбирь тұқымдасына жататын өсімдік. Оны темекі шайнағандай шайнайды, деміксіз ету үшін және асқазанды тыныштандыру үшін. Егер осы тамырды шайнап, шырынын сот залына судья кірмес бұрын еденге түкірсеңіз, сіз ісіңізді жеңіп аласыз деседі. Бұл тамырдың басқа да аттары – Кішкентай Джон және шайнауға арналған Кішкентай Джон. Оны Оңтүстікте "Лоу Джон" деп атайды.