Ричард Торп: Американдық режиссердің өмір жолы мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық актер және кинорежиссер Ричард Торп (шын аты Ролло Смолт Торп; 24 ақпан 1896 – 1 мамыр 1991) – американдық кинорежиссер, Metro Goldwyn Mayer студиясында ұзақ жылдар жұмыс істеген. Оның некрологында ол "кәбілетті және жан-жақты режиссер, студия тапсырған кез келген жұмысты орындауға дайын" деп сипатталған. Ол: "Мен оларды келіп тұрғандай қабылдаймын" деді. Торп былай деді: "Мен кез келген фильмді қуана түсіремін. Жақсы сценарий болса, кез келген режиссер жақсы фильм жасай алады. Шын мәнінде, сценарийде не істеу керектігі жазылса, онда неге ешкімнің қолынан келмейді деп ойламаймын". Оның ең сүйікті екі фильмі – "Түн түсуі керек" (1937) және "Екі қыз бен теңізші" (1944). "Бұл жаңа және ерекше тәжірибе болды", – деді Торп.

Өмірбаян

Канзас штатының Хатчинсон қаласында дүниеге келген Ролло Смолт Торп, Ричард Торп өзінің ойын-сауық мансабын водевильде және сахнада өнер көрсетуден бастады. 1921 жылы ол актер ретінде киноға қатысып, 1923 жылы алғашқы нұсқаушылық жұмысын жасады – үнсіз фильм түсірді. Одан кейін ол 180-нен астам фильмнің режиссері болды. 1930 жылдары ол «Poverty Row» студиясының бірі – Chesterfield Pictures-те жиі жұмыс істеді.

МГМ

Торп кейіннен "Метроға келгенге дейін 72 вестерн, төрт комедия, 12 сериал және 36 тәуелсіз туынды түсіргенін" бағалады. MGM үшін ол режиссерлік еткен алғашқы толық метражды фильм – Рей Маланың басты рөлде ойнаған "Соңғы жазыққылар" (1935) болды. Торпқа "Тарзан қашып барады" тағайындалды, ол үлкен жетістікке ие болды, сондай-ақ "Түн түсуі керек" фильмі де сәтті болды.

Оз елінің сиқыршысы

Торп «Оз сиқыршысы» (1939) фильмінің түпкілікті режиссері ретінде танымал. Екі апта түсірілімнен кейін ол жұмыстан босатылды, себебі оның түсірген кадрларында керемет қиял атмосферасы болмады деп есептелді. Торптың Джуди Гарлендке 13 жастағы қарапайым Канзас шаруа қызына емес, 17-18 жастағы бойжеткенге ұқсататын сары шаш перукасы мен «қуыршақ» макияжы жасағаны мәлім. Бұл макияж бен перука Джордж Кукордың ұсынысымен алынып тасталды, ол уақытша шақырылған еді. Торптың фильмдегі жұмысынан алынған кадрлар бүгінге дейін сақталып қалған. Сонымен қатар, оның түсірген кадрларынан Тотоның Зұлым Сиқыршының сарайынан қашуы көрсетілген фрагменттер фильмде пайда болғаны белгілі, бірақ олардың авторлығы көрсетілмеген. Торп Микки Рунимен бірге «Ким» фильмін түсіруге кірісе жатыр, бірақ фильмнің түсірілімі тоқтатылды. «Екі қыз және теңізші» Джо Пастернак пен продюсер Джо Пастернак есімді режиссердің бірлесімен түсірген он бір фильмнің біріншісі болды. Фильм үлкен сәттілікке ие болып, Ван Джонсонды жұлдызға айналдыруға көмектесті. Торп Эстер Уильямспен бірнеше фильм түсірді, олардың бірі «Романтиканың қызығы» болды. Ол былай деп есіне алды: «Ол өте ұқыпты жұмыс істеді, сондықтан оның есепші болуға тағдырланбағанын ойладым. Ол, әсіресе таңертең, бір құмыра кофе ішпес бұрын, ашулы болар еді; қашықтықты сақтаған жөн еді. Дикке тым көңілді адамдар ұнамайтын, сондықтан ол маған бірден ұнамай қалды». Уильямс Торптың түсірілім кезінде оны үнемі қорлап, сөгіс бергенін айтады, бірақ ол түсіру алаңынан жылап кеткеннен кейін тоқтаған. Уильямс «Фиеста» фильмін түсіргенде Торптың «бұрынғыдан да нашар көңіл күйде болғанын» айтады. Ол Мексиканы, бұқа күресін жек көретін, ең бастысы, мен сияқты қуанышты Рикардо Монталбанды жек көретін. Ол Торппен «Бұл жолы мәңгілікке» фильмін түсіргісі келмеді, бірақ студия талап етті. Торп кейіннен MGM студиясында «Қара қол» фильмінен бас тартқанын айтты. «Мен Джин Келлимен жұмыс істей алмаймын деп ойладым, өйткені ол режиссер болған. Бір жарым сағаттан кейін Шари: «Жарайды, өзің барып жаса» деді. Мен де барып жасадым».

Thorpe is known as the original director of The Wizard of Oz (1939). He was fired after two weeks of shooting because it was felt that his scenes did not have the right air of fantasy about them. Thorpe notoriously gave Judy Garland a blonde wig and cutesy "baby doll" makeup that made her look like a girl in her late teens rather than an innocent Kansas farm girl of about 13. Both makeup and wig were discarded at the suggestion of George Cukor, who was brought in temporarily. Stills from Thorpe's work on the film survive today. Further, it is understood that bits of his filmed footage of Toto escaping from the Wicked Witch's castle are featured in the film, albeit uncredited. Thorpe was going to direct Kim with Mickey Rooney but the movie was cancelled. Two Girls and a Sailor would be the first of eleven films Joe Pasternak would make with producer Joe Pasternak. The film was a big hit and helped make a star of Van Johnson. Thorpe made a number of films with Esther Williams, starting with Thrill of a Romance. She recalled, "He was nothing if not efficient, and I soon began to wonder if he hadn’t missed his calling as an accountant. He was cranky, especially in the morning, until he’d downed a pot of coffee; it was wise to keep your distance. Dick didn’t like people who were too cheerful, which meant that he took an instant dislike to me." Williams says Thorpe constantly bullied and berated her during filming although she says he stopped it after she left the set crying. Williams says that while making Fiesta Thorpe "he was in a worse mood than he’d been before. He hated Mexico; he hated bullfighting, and above all he hated Ricardo Montalban, who was at least as cheerful as I was." She did not want to make This Time for Keeps with Thorpe but the studio insisted. Thorpe later said the only film he turned down at MGM was The Black Hand. “I didn’t think I could handle Gene Kelly because he had been a director. And after an hour and a half, Schary said, ‘Well, you go ahead and do it.’ So I went ahead and did it.”

Эпостар

MGM-де ол продюсер Пандро С. Берманмен бірігіп, «Иванхое» (1952) фильмін түсірді. Бұл үлкен коммерциялық сәттілік болды (Торпқа DGA номинациясын әкелді) және Берман өндірген тәжірибелі эпостар сериясына жол ашты, оның ішінде «Зенда тұтқыны» (1952), «Дөңгелек үстелдің рыцарьлары» (1953), «Барлық бауырлар батыр болды» (1953) және «Квентин Дюрвордтың оқиғалары» (1955). Пандро Берман кейін Торпты «техникалық жағынан ең тиімді режиссер білдім. Торптың ең керемет қасиеті – егер оған сценарий ұнаса, ол оны түсіріп тастайтын» деді. «Иванхое» фильмінде ойнаған Джоан Фонтейн кейін «Режиссер Торп актерлерге қарағанда жылқылардың өнерін көбірек бағалайтынын байқадым» деп жазды. Джеймс Мейсонның айтуынша, «Зенда тұтқыны» фильмін түсіргенде, жұлдызы Стюарт Грейнджер екінші дубль жасауды сұрады. Торп бас тартып: «Сіздер кассадағы құндылықты көрсететіндей жағдайды жақсарта алмайсыз. Менің тәжірибемде, егер сіз жеткілікті темппен түсірілген және барлық актерлер мәтінді толық түсінікті айтқан бірінші дубльді қолдансаңыз, оны қайта түсірудің қажеті жоқ» деді. Грейнджер растады: «Егер сіз мәтінді жаттап, сахнаны ойнап шықсаңыз, Ричард оны қолданар еді. Ол режиссердің ғана байқай алатын ұсақ айырмашылықтарды табу үшін он-он бес дубль жасауға сенбеді. Мен осылай жұмыс істегенді ұнаттым, сондықтан фильмді осыншалықты қысқа мерзімде түсірдік». Торп 1930 жылдары төмен бюджетті «Chesterfield Pictures» үшін жұмыс істеген кезде үйренген жылдам және тиімді жұмыс істеу дағдыларымен танымал болды. Фредди Янг: «Дик Торп MGM-дегі сүйікті режиссер болды, өйткені ол әрқашан жоспар бойынша аяқтайтын. Ол осыған ерекше мән берді. Студия оған қысқа кестелер беріп отырды, бірақ ол оларды әрқашан жеңіп шықты». Янг Торптың «жедел жұмыс істеудің ерекше әдісін» сипаттады: «Иванхое» фильмінде ол алыс кадрдан бастап, актерлердің бірі қателеспейінше түсіре беретін. «Стоп!». Содан кейін камераны жақындататын. «Келеміз, жүріңіз. Іс-қимыл!». Келесі тосқауылға дейін түсіретін. «Тағы жақындаңыз. Жалғастырыңыз!». Осылайша экранды екі үлкен бас толтырғанша жалғастыратын. Яғни, фильмнің соңғы нұсқасындағы жақын кадрлар сол күні түсірілім кезіндегі кездейсоқ үзілістерге байланысты болды. Торп ешқашан қайта түсірмейтін. Осылай ол кестеден озатын. Оператор үшін бұл өте жалықтыратын еді. Торп камераның әртүрлі бұрыштарынан түсірілген кадрларды толық тізбек құруға жеткілікті болды. Торп сонымен қатар Элизабет Тейлормен бірге «Барлығы бар қыз» (1951) және Эдмунд Пурдоммен бірге «Студент-принц» (1954) және «Афина» (1954) атты екі мюзиклді түсірді. «Студент-принц» бастапқыда Марио Ланцаның рөліне арналған еді. Торп екі сәтсіз фильм түсірді – «Өлі жокейге кеңес» және «Он мың жатын бөлмесі», Дэн Мартиннің Джерри Льюиспен ажырасқаннан кейінгі алғашқы фильмі. Ол сәтсіздікке ұшырады, бірақ Берман өндірген Элвис Преслимен бірге түсірілген «Jailhouse Rock» үлкен сәттілікке ие болды. Торп Элвис Преслимен «Акапулькода көңіл көтеру» (1963) фильмінде қайта кездесті. Торп Еуропада бірнеше фильм түсірді, соның ішінде Джон және Хейли Миллспен бірге «Көктем туралы шындық» (1965). «Universal» студиясында ол Сандра Ди және Бобби Даринмен бірге «That Funny Feeling» (1965) фильмін түсірді. 1967 жылы «Соңғы сын» фильмін түсіргеннен кейін ол киноиндустриясынан кетіп қалды.

At MGM, he teamed up with producer Pandro S. Berman, with whom he made Ivanhoe (1952). This was a huge commercial success (earning a DGA nomination for Thorpe) and led to a series of experensive epics produced by Berman, including The Prisoner of Zenda (1952), Knights of the Round Table (1953), All the Brothers Were Valiant (1953) and The Adventures of Quentin Durward (1955). Pandro Berman later called Thorpe "the most efficient director I ever knew in terms of things technical. The beauty of Thorpe was that if you had a script he liked, he just shot it." Joan Fontaine, who starred in Ivanhoe later wrote "I found that director Thorpe cared more about the performance of the horses than the actors." According to James Mason, when making The Prisoner of Zenda star Stewart Granger asked to do a second take. Thorpe refused, saying "You can’t improve things to an extent that represents value at the box office. In my experience I have found that if you print the first take which has a reasonable tempo and in which all the actors say their lines in a way that’s completely intelligible then there is no point in retaking it." Granger confirmed " If you remembered the lines and got through the scene, Richard would print it. He didn’t believe in ten or fifteen takes in order to catch some subtle difference only appreciated by the director. I loved working like this and that’s the reason the film was made in such an incredibly short time." Thorpe was noted for working quickly and efficiently—skills he had learned in the 1930s while working for low budget Chesterfield Pictures. Freddie Young said "Dick Thorpe was the favorite director at MGM because he always finished on schedule. He made a point of it. The studio kept giving him a shorter and shorter schedule, but he always beat it." Young described Thorpe's "special method for working fast":
On Ivanhoe he'd start with a long shot and keep filming until one of the actors fluffed. 'Cut!' Then he'd move the camera to a closer set up. 'Come on, let's go. Action!' And shoot on until the next hold up. 'Move in closer still. Continue!' And so on until we finished up with just two big heads filling the screen. In other words, the close ups in the finished film were quite arbitrary, depending on the pure chance of the interruptions in shooting on that particular day. Thorpe never reshot anything. That's how he beat the schedule. For a cameraman it was boring as hell. Between the various camera angles, Thorpe shot enough footage to patch together into a completed sequence. Thorpe also directed The Girl Who Had Everything (1951) with Elizabeth Taylor, and two musicals with Edmund Purdom, The Student Prince (1954) and Athena (1954). Student Prince had originally meant to star Mario Lanza. Thorpe made two unsuccessful films Tip on a Dead Jockey and Ten Thousand Bedrooms, Dean Martin's first film after breaking up with Jerry Lewis. It was a flop but Jailhouse Rock, produced by Berman, with Elvis Presley was a huge hit. Thorpe was reunited with Elvis Presley for Fun in Acapulco (1963) at Paramount. Thorpe made some films in Europe including The Truth About Spring (1965) with John and Hayley Mills. At Universal he directed That Funny Feeling (1965) with Sandra Dee and Bobby Darin. After directing The Last Challenge in 1967, he retired from the film industry.

Жеке өмір және өлім

Ол Белваға үйленді. Олардың Джерри Торп (1925–2018) есімді ұлы болды. 1959 жылы судья оның әйелі Белваға қатыгездікке байланысты ажырасуға рұқсат берді. Торп 1991 жылдың 1 мамырында Палм-Спрингс қаласындағы Palm Springs Health Care Nursing facility-де қарттықтан туындаған аурулар салдарынан қайтыс болды. Тағы бір жазушы: "Торп актерлермен жұмыс ілеуге шебер режиссер және киноматериалды ысырапқа жібермейтін, білікті техник ретінде танымал болды, соның арқасында оған "Бір кадрлық Торп" деген лақап қойылды."

Кристофер Чаллис оны "ескі студиялық жүйенің өнімі [болған] және берілген сценарийге адал еріп, режиссерлікке қол жеткізген адам" деп сипаттады. Мұңды, қараңғы мінезді адамның өмірі жаңалықтарсыз, бекітілген сценарийді фильмге сөзсіз көшіруге арналған, оны уақытында және мүмкіндігі болса, бюджет шегінде аяқтауды өзіне парыз деп санады.