Кіріспе

Сөйлем құрылымының түрі Синтаксисте дислокация – бұл сөйлем құрылымы, онда сөйлемнің аргументі немесе қосымшасы бола алатын құрауыш, сөйлем шекарасының сол жағында немесе оң жағында орналасады. Мысалы, ағылшын тіліндегі «Олар дүкенге барды, Мэри мен Питер» сөйлемінде дислокация оң жаққа қарай жүреді. Дислокацияланған элемент көбінесе сөйлемнің қалған бөлігінен үзіліс (жазуда – үтір) арқылы бөлінеді. Оның сөйлемдегі орнын көбінесе жалғаушы сөз (мысалы, олар) басады. Дислокацияның екі түрі бар: оң жақ дислокация, онда құрауыш кейінге жылжытылады (жоғарыдағы мысалдағыдай), немесе сол жақ дислокация, онда ол алға жылжытылады. Оң жақ дислокация көбінесе нақтылау үшін қолданылады: «Олар дүкенге барды» – бұл толыққанды сөйлем, бірақ «Мэри мен Питер» кімдерін нақтылау үшін кейін қосылады. Керісінше, сол жақ дислокация жарылысқа ұқсас: оны тақырыпты белгілеу немесе анықтау үшін пайдалануға болады. Мысалы, «Осы кішкентай қызды ит шақты» сөйлемінің мағынасы «Ит осы кішкентай қызды шақты» сөйлемімен бірдей, бірақ қызығушылық тақырыбы – кішкентай қыз (ит емес) екенін көрсетеді. Сондықтан, келесі сөйлем «Итті байлап қою керек» емес, «Кішкентай қызға дәрігерге қаралу керек» болуы мүмкін. Бұл дислокация түрі тақырыптық тілдерге тән қасиет.

Француз тілінде

Бейресми француз тілінде семантикалық ақпаратты грамматикалық ақпараттан бөлу үшін оң жақ дислокация өте табиғи және кеңінен қолданылады. Француз тіліндегі жаңалықтар мақаласы "Ит кішкентай қызды шақты" деп аударылса (Le chien a mordu la petite fille), күнделікті сөйлеуде "Ол оны шақты, ит, кішкентай қыз" (Il l'a mordue, le chien, la petite fille) деген нұсқаны ести аласыз, онда "ит" (le chien) және "кішкентай қыз" (la petite fille) екеуі де оң жаққа жылжытылып, сөйлем ішіндегі дұрыс есімдерге алмастырылған. Бұл құбылысты алғаш француз тіл біліміндегі Жозеф Вендриес зерттеді. Расмий емес француз тілі полиперсоналды келісімге ие деп қарастырылады; яғни, етістікті қоршап тұрған түрлі (көбінесе жалғастырушы) дұрыс есімдерді етістіктің тұлға, сан және кейде жыныс бойынша аргументтерімен келісетін иілу ретінде қарастыруға болады. Жазушы Раймонд Кено француз тіліндегі дислокацияның ең сүйікті мысалы ретінде "Ол оны ешқашан ұстады ма, полиция қызметкері, оның ұрысын?" (L'a t il jamais attrapé, le gendarme, son voleur ?) дегенді келтірді және "Чинук тілін білесіз бе?" (Connaissez vous le Chinook ?) сияқты көптеген мақалалар жазды. Кеноның сөзіне қарағанда, Чинук тілінде оң жақ дислокация жиі кездеседі.