Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бағдадтағы Аббасид халифасы (940–944 жж.)
Abbasid Caliph in Baghdad (r. 940–944)
Әбу Исхақ Ибрахим ибн Жафар әл-Муктадир (أبو إسحاق إبراهيم بن جعفر المقتدر), әл-Муттақи (908 – 968 шілде, المتقي) аттарымен көбірек танымал, 940 жылдан 944 жылға дейін Бағдадтағы Аббасид халифасы болды. Оның билеу кезеңі "кейінгі Аббасид дәуірінің" (940–1258) басталуын белгіледі.
Abu Ishaq Ibrahim ibn Jaʿfar al Muqtadir (أبو إسحاق إبراهيم بن جعفر المقتدر) better known by his regnal title al Muttaqi (908 – July 968, المتقي) was the Abbasid Caliph in Baghdad from 940 to 944. His reign marked the start of the 'later Abbasid period' (940–1258).
Өмірбаян
Әл-Муттақи әл-Муктадирдің және оның Халуб есімді күңінің ұлы болды, оны Зухра деп те атады. Ол грек әйелі еді және Ыбырайымның (болашақ халифа Әл-Муттақи) анасы болды. Оның толық аты – Ибрахим ибн Жафар әл-Муктадир, ал [[Кунья (араб) – Абу Исхақ. Халифаттың мәртебесі осы кезде соншалықты төмендеген еді, бұрынғы халифа Әл-Ради қайтыс болғанда, Байжам, әмір әл-умара (Әмірлер әмірі), Бағдадқа өз хатшысын жіберіп, оның көмегімен басшыларды жинап, мұрагер сайлауға бұйырды. Таңдау марқұм халифаның інісі Әл-Муттақиге түсті, ол лауазымды бірнеше күннен кейін қабылдады; ал оның бірінші әрекеті – Байжамға мақтау белгісі және құрмет киімі жіберу болды, бұл оның дәрежесін артық растау еді. Байжам Васитке қайтып оралмас бұрын, аң ауына шығып, шабуыл жасаған күрдтердің қолынан қаза тапты. Астана тағы да жаңадан басталған тәртіпсіздіктің ошағына айналды.
Al Muttaqi was the son of al Muqtadir and his concubine named Khalub also known as Zuhra. She was a Greek, and was the mother of Ibrahim (the future Caliph al Muttaqi). His full name was Ibrahim ibn Jaʿfar al Muqtadir and his [[Kunya (Arabic) Abu Ishaq. Of such little importance the Caliphate had become by now that when the previous Caliph al Radi died, Bajkam, amir al umara (Amir of Amirs), contented himself with despatching to Baghdad his secretary, who assembled the chief men to elect a successor. The choice fell on the deceased Caliph's brother al Muttaqi, who assumed the office after it had been some days vacant; and whose first act was to send a banner and dress of honor to Bajkam, a needless confirmation of his rank. Bajkam, before returning to Wasit, where he now held his court, went out on a hunting party, and met his death at the hands of a band of marauding Kurds. The Capital again became the scene of renewed anarchy.
Қызметкерлер арасындағы бәсекелестік
Визир Әбу Абдалла әл-Бариди қайтыс болғаннан кейін, 3 шілдеде Куранкиж әл-Мұттақи халифаның әмірі болып тағайындалды. Сол түні түрік Такінак тұтқындалып, суға батырылды. Құранқий Әбу'л Фараж ибн Абд ар-Рахман әл-Исфаханиді хатшысы (катиб) етіп таңдады және Әли ибн Иса ибн әл-Жарра мен оның бауыры Абд ар-Рахманды әкімшіліктің басшылары етіп тағайындады, бірақ оларға визир атағы берілмеді. Бірақ бұл жағдай ұзаққа созылмады: бірнеше күннен кейін Бану'л-Жаррах ағайындары қызметтен босатылып, Әбу Исақ Мұхаммед ибн Ахмад әл-Қарарити визир болып тағайындалды. Әл-Бариди жаңа күштер жинап, Басрадағы өзінің базасынан Васитке келгенде, Куранкиж тағы бір дайламит қолбасшысы Исфаханды басқарып, оған қарсы әскер жіберді. Олардың жақындап келе жатқанын естіген Баридилер Васитті тастап, Басраға қайтысты. Осы уақытта Сирияға қашқан бұрынғы әл-умара әмирі Мұхаммед ибн Раиқ Бағдадтан келген түрік қолбасшыларының көмегімен күшейді және әл-Мұттақидан астанаға қайта оралуын сұраған хат алды. Куранкиж Ибн Раиқтың Бағдадқа жорыққа шыққанын естігенде, Исфаханды Васиттен шақырып алды, бірақ оны Баридилер дереу басып алды. 22 тамызда ол әл-Қарарити визирін де қызметтен босатып, оның орнына Әбу Жафар Мұхаммед ибн Касим әл-Кархиді тағайындады. Ибн Раиқ Бағдадқа жақындағанда Куранкиж қаладан шығып, Укбараға бет алды. Екі әскер бірнеше күн бойы шайқасты, бірақ Ибн Раиқ жеңіске жете алмады. Дегенмен, 23 тамызда Ибн Раиқтың әскерінің Ибн Муқатил басқаратын жасағы Бағдадқа кірді, екі күннен кейін Ибн Раиқтың басты бөлігі, ал бір күннен кейін Куранкиж оларға қосылды. Куранкиж бен оның әскері қарсыластарына жек көрумен қарады, ал Ибн Раиқ өзі Сирияға қайтуды ойластырған еді. Бірақ қалада болған шайқас кезінде Ибн Раиқтың әскерінің бір бөлігі дайламиттерге артынан шабуыл жасады. Дэйламиттер қорқып, шашырап кетті, себебі оларға халық та шабуыл жасады. Куранкиж жасырынғаннан кейін, Ибн Раиқ билікке ие болды. 22 қыркүйекте Ибн Раиқ аман қалған дайламиттерді өлімге кесті, ал келесі күні ол әл-умара әмирі болып жарияланды. Куранкиж табылғаннан кейін сарайға қамалды. Халифаның әмирі Мұхаммед ибн Раиқ халифаны өзімен бірге Мосулға қашуға көндірді. Әл-Муттақиды Хамданид әулеті құрметпен қарсы алды және оны астанаға қайтару үшін жорық ұйымдастырды. Бірақ олардың мақсаты тек өзімшілдік болды; олар Ибн Раиқты өлтіріп, оның Сириядағы билігін өздеріне қосып алды, содан кейін назарын Бағдадқа бұрды. Хамданид басшысы, Насир әл-Даула титулымен, халифамен бірге Бағдадқа жорық жасады. Бірақ Хамданид басшылары араб бауырларының арасында қаншалықты күшті болса да, гректерге қарсы жеңістерге жеткенімен, Бағдадта шетелдік салдақтар мен жақсы ұйымдастырылған түрік әскерлері болғандықтан билік жүргізу оңай болмады. Сондықтан бір жыл ішінде Хамданид әміршілері Мосулға қайта оралды, себебі түрік генералы Тузун Бағдадқа салтанатпен кірді және әл-умара әмирі деп жарияланды. Бірақ оның жауына қарсы жаңа іс-қимылдары Тузунды астанадан кетуге мәжбүр етті; ол болмағанда, халифа қауіпке ұшырады және Хамданид князінен қайтадан көмек сұрады. Оған жауап ретінде жіберілген әскерлер оның қашуына көмектесті; ол Мосулға, содан кейін Нүсейбинге қашты. Біраз уақыттан кейін Тузун мен Хамданид басшылары арасында бейбітшілік орнатылды, әл-Муттақи Раққа қаласында тұруға мәжбүр болды — атақты бабаларының мақтан тұтқан сарайы болған қалада қашқын ретінде.
With vizier Abu Abdallah al Baridi gone, on 3 July Kurankij was appointed as amir al umara by the powerless caliph al Muttaqi. On the same night, the Turk Takinak was arrested and drowned. Kurankij chose Abu'l Faraj ibn Abd al Rahman al Isfahani as his secretary (katib), and called on Ali ibn Isa ibn al Jarrah and his brother Abd al Rahman to become heads of the administration, but without the title of vizier. This arrangement did not last long, however: within a few days, the Banu'l Jarrah brothers were dismissed, and Abu Ishaq Muhammad ibn Ahmad al Qarariti appointed vizier. As al Baridi had gathered new forces and come up from his base in Basra to Wasit, Kurankij sent his own troops under another Daylamite commander, Ispahan, to confront them. On the news of their approach, the Baridis abandoned Wasit and retreated to Basra. In the meantime, a previous amir al umara, Muhammad ibn Ra'iq, who had fled to Syria, was strengthened by an influx of Turkic commanders leaving Baghdad, and received a letter from al Muttaqi inviting his return to the Abbasid capital. When Kurankij received news of Ibn Ra'iq's march on Baghdad, he recalled Ispahan from Wasit, which almost immediately was captured by the Baridis. On 22 August, he also dismissed the vizier al Qarariti and replaced him with Abu Ja'far Muhammad ibn Qasim al Karkhi. As Ibn Ra'iq approached Baghdad, Kurankij exited the city and made for Ukbara. The two armies fought for several days, but Ibn Ra'iq was unable to secure victory. Nevertheless, on 23 August a detachment of Ibn Ra'iq's army under Ibn Muqatil entered Baghdad, followed two days later by the bulk of Ibn Ra'iq's army, with Kurankij following behind a day later. Kurankij and his men were reportedly contemptuous of their opponent, and Ibn Ra'iq himself is said to have contemplated returning to Syria. But in a fight that broke out in the city itself, some of Ibn Ra'iq's men managed to attack the Daylamites from behind. The Daylamites panicked and were routed, as they were also being attacked by the populace. Kurankij went into hiding, and Ibn Ra'iq's ascendancy was secured. On 22 September, Ibn Ra'iq had the surviving Daylamites executed, and on the next day, he was raised to amir al umara. Kurankij was discovered and imprisoned in the palace. Muhammad ibn Ra'iq, Caliph's amīr al umarāʾ, persuaded the Caliph to flee with him to Mosul. Al Muttaqi was welcomed there by the Hamdanid dynasty, who organized a campaign to restore him to the capital. However, their ends were purely selfish; they assassinated Ibn Ra'iq, and having added his Syrian government to their own, turned their ambition towards Baghdad. The Hamdanid chief, with the title of Nasir al Dawla, advanced on Baghdad with the Caliph. But, however powerful the Hamdanid chiefs were at home amongst their Arab brethren, and splendid their victories over the Greeks, they found it a different thing to rule at Baghdad, due to foreign mercenaries and the well organised Turkish forces in the city. And so in less than a year, the Hamdanid chieftains had to return to Mosul; for a Turkish general called Tuzun entered Baghdad in triumph, and was saluted as amir al umara. However, fresh proceedings against his enemy obliged Tuzun to quit the capital; and during his absence a conspiracy broke out which placed the Caliph in danger, and obliged him again to appeal to the Hamdanid prince for help. Troops sent in response enabled him to escape; he fled to Mosul and after that to Nusaybin. Shortly after, peace being restored between Tuzun and the Hamdanid chiefs, al Muttaqi took up his residence at Raqqa — a fugitive in the city which had so often been the proud court of his illustrious ancestors.
Төмендеу және мұрагерлік
Кейін әл-Муттақи Тұзұнның қолына тікелей тапсырды, ол ең қасиетті серттермен адал қызмет ететініне ант берді. Бірақ көп ұзамай оны тақтан түсіріп, көзін жойды. Сол күні Тұзұн бұрынғы халифаның туысын Мұстақфи атағымен оның орнына қойды, яғни "Аллаға тәуекел еткенге жетеді".
Later, al Muttaqi threw himself into the hands of Tuzun, who swore with the most sacred oaths that he would render true and faithful service. But he soon after deposed him and had him blinded. The same day, Tuzun installed the ex caliph's cousin as his successor, with the title of al Mustakfi, "For whom the Lord suffices".