Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грекия мифологиясындағы күштің бейнесі Мифтік тұлға
Personification of strength in Greek mythology
the mythical figure
Грекия мифологиясында Кратос, сондай-ақ Кратус немесе Кратос деп аталады, күштің құдайлық бейнесі. Ол Паллас пен Стикстің ұлы. Кратос және оның бауырлары Нике («Жеңіс»), Бия («Күш») және Зелус («Даңқ») – барлығы белгілі бір қасиеттің бейнесі. Кратос алғаш рет Гесиодтың «Теогониясында» бауырларымен бірге есімдері аталады. Гесиодтың айтуынша, Кратос және оның бауырлары Зевстің жанында тұрады, себебі олардың анасы Стикстің алғашқы тілегі Зевске оның билігіне қабылдану болған, сондықтан ол оны және оның балаларын жоғары лауазымдармен құрметтеген. Кратос пен оның әпкесі Бия Эсхилдің «Шынжырланған Прометей» трагедиясының басындағы көріністе ең жақсы танылады. Зевстің өкілдері ретінде олар тұтқынға алынған титан Прометейді сахнаға алып шығады. Кратос, адал мінезді темірші құдайы Гефестті, Прометейдің от ұрлағаны үшін жаза ретінде оны тасқа шынжырлауға мәжбүрлейді. Кратос қатыгез және аяусыз болып сипатталады, ол Гефест пен Прометейді қайта-қайта қысымға алып, қажетсіз зорлық-зомбылықты қолдауға шақырады. Ол Зевстің қатал үстемдігін қорғайды және Прометейдің ешқашан шынжырларынан босамайтынын болжайды. Эсхилдің «Құрбандық әкелушілер» трагедиясында Электра Кратосты, Дикені («Әділет») және Зевсті ағасы Орестке әкесі Агамемнонның өлімі үшін кек алуға көмектесуге шақырады. Кратос пен Бия б.з.д. V ғасырдың соңында Иксионның жазалануын бейнелейтін қызыл фигуралы аттикалық скифоста кездеседі, бұл көрініс Еврипидтің жоғалған трагедиясының бір бөлігі болуы мүмкін. Олар сондай-ақ XVIII және XIX ғасырлардағы романтизм өкілдерінің суреттерінде және Прометейдің шынжырланған бейнесінің бейімделулерінде де кездеседі. Гай Юлий Гигиннің «Фабулалар» кітабының кіріспесінде Кратосқа римдік Potestas есімі берілген.
In Greek mythology, Kratos, also known as Cratus or Cratos, is the divine personification of strength. He is the son of Pallas and Styx. Kratos and his siblings Nike ('Victory'), Bia ('Force'), and Zelus ('Glory') are all the personification of a specific trait. Kratos is first mentioned alongside his siblings in Hesiod's Theogony. According to Hesiod, Kratos and his siblings dwell with Zeus because their mother Styx came to him first to request a position in his regime, so he honored her and her children with exalted positions. Kratos and his sister Bia are best known for their appearance in the opening scene of Aeschylus' Prometheus Bound. Acting as agents of Zeus, they lead the captive Titan Prometheus on stage. Kratos compels the mild mannered blacksmith god Hephaestus to chain Prometheus to a rock as punishment for his theft of fire. Kratos is characterized as brutal and merciless, repeatedly mocking both Hephaestus and Prometheus and advocating for the use of unnecessary violence. He defends Zeus' oppressive rule and predicts that Prometheus will never escape his bonds. In Aeschylus' Libation Bearers, Electra calls upon Kratos, Dike ("Justice"), and Zeus to aid her brother Orestes in avenging the murder of their father Agamemnon. Kratos and Bia appear in a late fifth century BC red figure Attic skyphos of the punishment of Ixion, possibly based on a scene from a lost tragedy by Euripides. They also appear in late eighteenth and nineteenth century Romantic depictions and adaptations of the binding of Prometheus. In the preface to Fabulae by Gaius Julius Hyginus, Kratos is given the Roman name Potestas.
Теогония
Кратос пен оның бауырлары алғаш рет б.з.д. VIII немесе VII ғасырдың соңында беотиялық ақын Гесиод жазған «Теогония» еңбегінде еске алынады. Гесиод былай дейді: «Океанның қызы Стикс Палласқа қосылып, Зелус (Қызығушылық) және әсем аяқталған Nike (Жеңіс) тудырды. Сондай-ақ, ол керемет екі баласын – Кратосты (Күш) және Бияны (Зорлық) дүниеге әкелді. Олардың Зевстен басқа үйлері де, мекені де, жолы да жоқ, тек Құдай оларды қандай жолмен жетелесе, сонда ғана барады, бірақ олар әрдайым күркіреген Зевспен бірге болады». Мұнда Кратос тек қана аздап дамыған немесе түсіндірілген құдайлық абстракция ретінде тізімделген. Гесиод түсіндіреді, Стикстің балаларына Зевспен бірге тұруға рұқсат беруінің себебі, Зевс Титаномахиядан кейін Кронның қызметінде болмағандардың барлығына өзінің режимінде лауазым беріледі деп жарлық шығарған. Б.з.д. IV ғасырда жазылған Платонның «Протагор» диалогында Прометей Афина мен Гефест ғибадатханасынан, Зевстің цитаделінен емес, отты ұрлағандығы туралы аңыз бар, себебі «Зевстің күзетшілері» (Διὸς φυλακαί; Dios phylakai) тым қорқынышты болған. Бұл «күзетшілердің» кім екені белгісіз және даулы мәселе. Ежелгі грек өнерінде Кратос пен Бияның бейнелері өте сирек кездеседі. Ежелгі грек керамикасындағы Кратос пен Бияның жалғыз сақталған бейнесі – Медиас суретшісінің немесе оның шеңберінің мүшесі салған қызыл фигуралы скайфос. Бұл б.з.д. V ғасырының соңына жатады және Иксионның жазалануын бейнелейді. Тостаған Герберт Канның швейцариялық Базель қаласындағы жеке коллекциясында сақталған. Қалған бөлшектерінде Кратостың шашының бір бөлігі ғана көрінеді. Бияның бір қолы Иксион байланған дөңгелекті тұрақтандырып тұрғаны көрінеді. Х.А. Шапиро бұл Эврипидтің жоғалған «Иксион» трагедиясынан алынған сахнаның бейнесі болуы мүмкін деп болжайды, ол, әлдебір себеппен, «Зілтің байланған» трагедиясынан Кратос пен Бияның бейнелерін алған. Кратос Псевдо-Аполлодор кітапханасында Паллас пен Стикстің ұлдарының бірі ретінде тізімделген.
Kratos and his siblings are first mentioned in the Theogony, which was composed by the Boeotian poet Hesiod in the late eighth or early seventh century BC. Hesiod states: "And Styx the daughter of Ocean was joined to Pallas and bore Zelus (Emulation) and trim ankled Nike (Victory) in the house. Also she brought forth Cratos (Strength) and Bia (Force), wonderful children. These have no house apart from Zeus, nor any dwelling nor path except that wherein God leads them, but they dwell always with Zeus the loud thunderer." Here Kratos is merely listed as a deified abstraction with little development or explanation. Hesiod goes on to explain that the reason why the children of Styx were allowed to dwell with Zeus was because Zeus had decreed after the Titanomachy that all those who had not held offices under Kronos would be given positions in his regime. Plato's dialogue Protagoras, written in the fourth century BC, includes an account of the legend of Prometheus in which Prometheus stole fire from the temple of Athena and Hephaestus rather than the citadel of Zeus because the "guards of Zeus" (Διὸς φυλακαί; Dios phylakai) were too frightening. The identity of these "guards" is unknown and disputed. Depictions of Kratos and Bia in ancient Greek art are extremely rare. The only known surviving depiction of Kratos and Bia in ancient Greek pottery is on a fragmentary red figure skyphos by the Meidias Painter, or a member of his circle, that is dated to the end of the fifth century BC and depicts the punishment of Ixion. The vase is in the private collection of Herbert Cahn in Basel, Switzerland, and only a bit of hair belonging to Kratos is still visible on the remaining fragments. One of Bia's hands is visible on the wheel that Ixion is bound to, steadying it. H. A. Shapiro conjectures that this is probably a representation of a scene from the lost tragedy Ixion by Euripides, who likely borrowed the figures of Kratos and Bia from Prometheus Bound. Kratos is listed as one of the sons of Pallas and Styx in the Library of Pseudo Apollodorus.
Қазіргі мәдениетте
1772 жылы Томас Морелл «Прометейді шынжырмен байлау» атты ағылшын тіліндегі аудармасын жариялады, осы арқылы бұл туынды алғаш рет британдық жұртшылыққа кеңінен қолжетімді болды. Төрт жыл өткен соң, аболиционист Ричард Поттер Эсхилдің барлық трагедияларының толық ағылшын тіліндегі аудармасын жариялады. «Прометейді шынжырмен байлау» трагедиясынан Гефесттің Кратос пен Бияның көмегімен Прометейді тау беткейіне шынжырлайтын көрінісі, он сегізінші және он тоғызыншы ғасырлардағы романтиктердің қиялын баурап алды және олар үшін революция мен тирандық, құлдық пен бостандық, соғыс пен бейбітшілік арақатынастарын талдауға арналған линзаға айналды. Ричард Порсонның 1795 жылғы «Прометейді шынжырмен байлау» аудармасы Джон Флаксмен салған атақты шынжырлау көрінісінің суреттерімен безендірілді. 1798 және 1799 жылдар аралығында Джордж Ромни «Прометейді шынжырмен байлау» трагедиясынан көріністердің, соның ішінде Кратос пен Бияның шынжырлау көрінісінің суреттерін жасады. Флаксмен мен Ромнидің суреттерінде Кратос пен Бия симметриялы түрде бейнеленген. 1819 жылы Перси Биш Шелли өзінің «Прометейді босату» пьесасы үшін Прометей мифін бейімдеді. Габриэль Форенің 1900 жылы француз либреттосымен жазылған, ақындар Жан Лоррен мен Андре Фердинанд Герольдтың қаламынан туған «Прометей» операсының алғашқы көрінісінде, «Прометейді шынжырмен байлау» трагедиясының басындағы Гефестті Прометейді шынжырлауға мәжбүрлейтін Кратостың көрінісі дерлік сөзбен қайталануымен берілді. Гефест пен Кратостың әңгімесі «толық тонды шкалаға импрессионистік сілтемелер» бар музыкамен сүйемелдеді. Форе өзінің жұмсақ, әдемі камералық музыкасымен танымал болды, ал Кратос пен Бияның диалогының артындағы музыканың «жек көрінішті ашуы» көрермендерді таң қалдырды. «Құдайдың соғысы» видео ойындары франшизасында Кратос есімді кейіпкер бар, оның алғашқы жеті ойыны грек мифологиясына негізделген. Бұл кейіпкер классикалық ғалым Сильвия Хмилевски «отбасын өлтіргеннен кейін, жан тыныштығын қайтару үшін миазматтан арылуға тиіс» деп сипаттаған «терең трагикалық, геркулестік анти-батыр» ретінде бейнеленген. Видео ойынының кейіпкері Кратосқа 2005 жылғы түпнұсқа ойынның дамуының соңғы кезеңінде, кейіпкер толыққанды қалыптасқаннан кейін аты берілді. «Прометейді шынжырмен байлау» трагедиясындағы Кратос есімді мифологиялық құдай туралы білмеген жаратушылар кездейсоқ түрде «Күш» деген мағына беретін грек сөзімен атады, осы мифологиялық тұлға осы сөздің бейнесі болып табылады. 2010 жылғы «Құдайдың соғысы III» режиссері Стиг Асмуссен атаудың сәйкес келуін «бақытты қателік» деп атады, ойындағы Кратос пен «Прометейді шынжырмен байлау» трагедиясындағы Кратос екеуі де «марионеткалар» екенін атап өтті. Калифорния мемлекеттік университетінің Лонг-Бич қаласындағы Зоран Иованович ирониямен, мифологиялық Кратос Прометейді шынжырлауымен танымал болғанымен, 2007 жылғы «Құдайдың соғысы II» ойынында бейне ойыны кейіпкері оны босататынын атап өтті. Хмилевски видео ойыны кейіпкері Кратостың грек мифологиясынан Персей, Тесей және Ахилл сияқты кейіпкерлерге көп сілтеме жасайтынын, бірақ оның ең күшті ықпалы Геракл батырына тиесілі екенін айтады. Грек негізіндегі ойындар Кратостың бейкүнә адамдарға қатыгез және зорлық-зомбылық көрсетуімен бейнелейді. «Құдайдың соғысы III» ойынында ол «бұзылған және кекшіл» деп сипатталған грек құдайларының басым көпшілігін жояды және Грекияға бастапқы хаос жағдайын қайтарады.
In 1772, Thomas Morell published his English translation of Prometheus Bound as Prometheus in Chains, making the work widely available to the British public for the first time. Four years afterwards, the abolitionist Richard Potter published a complete English translation of all Aeschylus' tragedies. The scene from Prometheus Bound in which Hephaestus chains Prometheus to a mountainside with the aid of Kratos and Bia captured the imagination of the eighteenth and nineteenth century Romantics and became a lens through which they analyzed questions of the relationships between revolution and tyranny, slavery and freedom, and war and peace. Richard Porson's 1795 translation of Prometheus Bound was illustrated with drawings by John Flaxman showing the famous binding scene. Between 1798 and 1799, George Romney produced a series of chalk drawings of scenes from Prometheus Bound, including the binding scene with Kratos and Bia. In both Flaxman and Romney's illustrations, Kratos and Bia are shown together in symmetry. In 1819, Percy Bysshe Shelley adapted the myth of Prometheus for his own play Prometheus Unbound. In Gabriel Fauré's three act opera Prométhée, first performed in 1900 with a French libretto written by the poets Jean Lorrain and André Ferdinand Hérold, the scene from the beginning of Prometheus Bound in which Kratos coerces Hephaestus into binding Prometheus is closely paraphrased. Hephaestus' dialogue with Kratos is set to music containing "impressionist allusions to the whole tone scale". Fauré was known for his soft, genteel chamber music and the "hateful fury" of the music behind Kratos and Bia's dialogue stunned audiences. A character named Kratos appears in the God of War video game franchise, the first seven games of which are based on Greek mythology. The character is portrayed as what classical scholar Sylwia Chmielewski calls "a deeply tragic, Herculean anti hero who, after murdering his family, has to wash away the miasma to regain his peace of mind." The video game character Kratos was given his name at a late stage in the development of the original 2005 game, after the character had already been fleshed out. Unaware of the actual mythological god named Kratos appearing in Prometheus Bound, the creators coincidentally chose the name Kratos, the same Greek word meaning "Strength", of which the mythological figure Kratos is the personification. Stig Asmussen, the director of 2010's God of War III, called the naming coincidence a "happy mistake", noting that the Kratos in the game and the one in Prometheus Bound are both "pawns". Zoran Iovanovici of California State University, Long Beach observed with irony that, while the mythological Kratos is best known for chaining Prometheus, in 2007's God of War II, the video game character releases him. Chmielewski states that the video game character Kratos draws extensively on other figures from Greek mythology, including the heroes Perseus, Theseus, and Achilles, but his strongest influence is the hero Heracles. The Greek based games portray Kratos as brutal and violent towards innocents. In God of War III, he destroys the vast majority of the Greek gods, who are portrayed as "corrupted and vengeful", and restores the original state of primordial chaos to Greece.