Петрошаны: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Петрошани (рум. Petroșani; венгр. Petrozsény; нем. Petroschen) – Румынияның Трансильвания аймағындағы Хунедоара округінің қаласы. 2021 жылғы мәлімет бойынша, халқы 31 044 адамды құрайды. Қала 19 ғасырдан бері кен өндірумен байланысты дамыған.

Тарих

"Пиетрос" румын тілінде "тасты, құмдақты" дегенді білдіреді. Петрошани қаласы 17 ғасырда (шамамен 1640 жылы) Петрозсень атымен құрылған. 1720 жылы австриялық картограф Жиу аңғарының барлық бөлігінде тығыз халық қоныстанғанын және елді мекендердің бірінен екіншісіне дейін көрінетінін айтады. 1818 жылғы халық санауында Петрошаниде 233 адам, ал бүкіл аңғарда 2550 адам тұрды. Осы кезеңде халықтың негізгі қызметі мал өсіру болды және қалалық елді мекендер әлі пайда болған жоқ. Шамамен 1840 жылы Петрошани, Вулкан және Петрила қалаларында көмірдің ашық әдіспен өндірілуі басталды. Румыния 1916 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыста Одақтастарға қосылғаннан кейін, румын әскерлері Трансильвания шайқасы барысында қалаға шабуыл жасады. Шахташылар батальоны Петрошаниді соңғы шайқаста қорғады, қаладан бас тартудан бас тартты. Бірақ румындық оккупация ұзаққа соқпады: Австро-Венгрия және Германия әскерлерінің біріккен күштері қалаға бақылауды тез қайтарды, онда жергілікті Виктор Мадерспах басқарған партизандық соғыс маңызды рөл атқарды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуымен және Трансильванияның Румыниямен бірігуі жарияланғаннан кейін, румын армиясы 1918 жылдың желтоқсанында Венгрия-Румыния соғысы кезінде Петрошаниді бақылауға алды. Қала ресми түрде 1920 жылдың маусымында Трианон шартының шарттарына сәйкес Румыния Корольдігіне өткен аумақтың бір бөлігі болды. Соғыс аралық кезеңде қала Хунедоара округіндегі Петрошани пласасының орталық кеңсесі болды. 1950 жылдан кейін қала Хунедоара аймағындағы Петрошани ауданының орталық кеңсесіне айналды. 1968 жылғы әкімшілік реформадан кейін Петрошани тағы да Хунедоара округінің құрамына кірді. Халық санының айтарлықтай өсуі тек 20 ғасырда, коммунистік режим кезінде болды, осы кезде елдің басқа аймақтарынан көптеген жұмысшылар әкелінді. Жиу аңғарындағы басқа қалалар сияқты, 19 ғасырдың екінші жартысында және 20 ғасырдың көп бөлігінде қаладағы қызметтердің көп бөлігі кендерге байланысты болды. Бірақ коммунистік режим құлағаннан кейін көптеген кендер жабылды, ал қала, бүкіл аңғар сияқты, экономиканы әртараптандыруға мәжбүр болды. Бұл халық санының айтарлықтай азаюына әкелді: Петрошани 1990 жылдардан бастап халық саны ең жылдам азайған румын қалаларының бірі.

"Pietros" means "stony, rocky" in Romanian. The city of Petroșani was founded in the 17th century (around 1640) with the name Petrozsény. In 1720, an Austrian cartographer mentions that the entire Jiu Valley was intensely populated and settlements could be seen from one end to the other. At the 1818 census, Petroșani had 233 inhabitants, while the entire Valley counted 2,550. During this time, the main activity of the people was shepherding and no urban settlement had appeared yet. Around 1840, coal surface mining began in Petroșani, Vulcan, and Petrila. After Romania joined the Allies of World War I in 1916, Romanian troops attacked the town during the Battle of Transylvania. A battalion of miners defended Petroșani in a last stand battle, refusing to give up the town. The Romanian occupation, however, did not last long: the united Austro Hungarian and German troops regained control of the town shortly, in which guerrilla warfare, led by the local Viktor Maderspach, played an important role. After the collapse of Austria Hungary at the end of World War I, and the declaration of the Union of Transylvania with Romania, the Romanian Army took control of Petroșani in December 1918, during the Hungarian–Romanian War. The town officially became part of the territory ceded to the Kingdom of Romania in June 1920 under the terms of the Treaty of Trianon. During the interwar period, the city was the headquarters of plasa Petroșani, within Hunedoara County. After 1950, the city became the headquarters of Petroșani raion within Regiunea Hunedoara. Following the administrative reform of 1968, Petroșani became once more part of Hunedoara County. The population experienced massive growth only in the 20th century during the communist regime, as many workers were brought in from other parts of the country. As other cities from the Jiu Valley, throughout the second half of the 19th century and most of the 20th century, most activities in the city revolved around the mines. But after the fall of the communist regime, many mines were closed, and the city, just like the whole valley, was forced to diversify the economy. This has also led to a significant population decline: Petroșani is one of the Romanian cities which has experienced the fastest population loss from the 1990s onwards.

География

Петрошани Жиу аңғарында орналасқан, ол Ретезат ұлттық паркіне кіреберіс болып табылады және Валкан, Паранг және Ретезат тауларына қатынау мүмкіндігін ұсынады. Қала төрт ауылды басқарады: Даля Маре (Нагидилза), Даля Мича (Кисдилза), Пешетра (Зсупиньяссувулги) және Слатниоара (Слатнова).

Демография

1850 жылы Петрошани кішкентай ауыл болды, оның 581 тұрғынының көп бөлігі румындардан тұрды. 1910 жылғы халық санауы бойынша, 12 193 тұрғынның 7748-і (63,54%) – венгрлер, 3250-і (26,65%) – румындар және 831-і (6,82%) – немістер болды.