Кіріспе

Гермес пен нимфаның ұлы

Грек мифологиясында Дафнис (Δάφνις, «лавр жапырағы» деген мағынадағы δάφνη сөзінен туындаған) – легендалық сицилиялық малшы, ол пастораль поэзиясын ойлап тапқан адам деп есептеледі. Диодор Сицилиялықтың (б.з.д. 1 ғасыр) мәлімдемесіне сәйкес, Дафнис Сицилияның орталық бөлігіндегі Гера тауларында дүниеге келген.

Мифология

Дәстүр бойынша, ол Гермес пен нимфаның ұлы болды. Кейбір нұсқаларда Дафнистің өзі пан құдайы панада ойнауды үйреткен, ал кейін екеуі де ғашық болды. Дафнис Артемида құдайының ізбасары болды, оны аң аулауға ертіп, пасторальдық әндермен және панада ойнаумен көңіл көтеріп жүрді. Наяд (мүмкін, Эхенайс немесе Номия) оған ғашық болды және егер ол басқа әйелге ғашық болса, соқыр болады деп болжады. Бірақ ол, шараптың көмегімен, патшаның қызына құмар болды, ал ол кек ретінде осы нимфа оны соқыр етті немесе тасқа айналдырды. Флейта тартып, малшылар әндерін айтып өзін жұбатуға тырысқан Дафнис көп ұзамай қайтыс болды. Ол жартастан құлап, немесе тасқа айналды, немесе әкесі Гермес оны көкке көтеріп алып, ұлының алынған жерінен су бұлағын ағызды. Содан бері сицилиялықтар осы бұлаққа жас жігіттің ерте өлімі үшін құрбандық шалып, тәубе етіп келді. Элиан өз еңбегінде Гимралық Стезихордан үлгі алғаны сөзсіз, ол да әйелдің (Еленаның) кек алуынан соқыр болған және Дафнистің азаптары туралы өлеңдер шығарған. Теокрит Дафнистің соқырлығы туралы ештеңе айтпайды, бірақ оның Наиспен болған махаббатына, поэзиялық сайыста Менальканы жеңгеніне, Афродитаның ашуынан туған Ксенаға деген махаббатына, жауапсыз махаббаттың азабымен күресіп орманды кезіп жүргеніне, Афродитаның ақырына дейін (бірақ кеш) оны құтқаруға тырысқан сәттегі өліміне, оның мерзімінен бұрынғы қазасына табиғат пен барлық тіршілік иелерінің ортақ қайғысына тоқталды (Теокрит i. vii. viii.). Кейінгі аңыз бойынша Дафнис фригиялық батырмен теңестіріліп, Марсийдің ұстазы болды. Дафнис туралы аңыз және оның ерте өлімі Гиацинт, Нарцисс, Линус және Адонис туралы аңыздармен салыстырылады – бәрі де жас күндерінде гүлденген, көктемдегі өсімдіктердің өркендеуіне ұқсап, бірақ ыстық жаздың күшінде күйреп қалған сұлу жастар.

Дафнис (нимфа)

Географ Паусаниас таудың Дафнис (грекше Δαφνίς, әртүрлі екшеленумен) деп аталатын нимфасы туралы айтады. Ол былай деп жазады: "Дельфой (Дельфи) туралы көптеген және әртүрлі әңгімелер айтылады, тіпті Аполлон оракулы туралы да одан да көп. Өйткені ежелгі заманда оракулдық орын Геге (Гая, Жер-ана) тиесілі болған, ол таудың (Парнас тауының) нимфаларының (нимфалардың) бірі Дафнисті болашақты айтушы қыз етіп тағайындаған" (Паусаниас, Грекия сипаттамасы, 10.5.5, Джонс аудармасы).

Мәдени суреттер

Дафнис Теокриттің алғашқы Идиллиясының негізгі тақырыбы болып табылады, онда оның өлімі суреттеледі. Вергилийдің Бесінші эклогасында екі ән бар, оларды малшылар орындайды – біреуі Дафнистің өліміне аза тұтады, екіншісі оның құдай ретінде жұмаққа қабылданғанын тойлайды. Оныншы эклогасында ол достасы, ақын Корнелий Галлдың Аркадияда махаббатқа тойып өлгенін көзге елестетеді, бұл үшін I Идиллияның бір бөліктерін үлгі етіп алады.