Норман Маклеод: Шотландиялық дін қызметкері, ақын және Гаэль тілінің қолдаушысы
Norman Macleod (Caraid nan Gaidheal)
Норман Маклеод – шотланд суырып салмалы дін қызметкері, ақын, және жазушы. Виктория патшайымының капелланы, «Gàidheal досы» атанған тұлға туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норман МакЛеод, гаэл тілінде Caraid nan Gàidheal ("гаелдердің досы" деген мағынада белгілі), Шотландия шіркеуінің пасторы, ақын және жазушы болған. Ол королева Викторияның капелланы және Шотландиядағы Корольдік капелланың деканы қызметін атқарды.
Norman MacLeod, known in Gaelic as Caraid nan Gàidheal ("friend of the Gael"), was a Church of Scotland minister, poet, and writer. He was Chaplain to Queen Victoria and Dean of the Chapel Royal in Scotland.
Өмір
Ол дін қызметкері Норман Маклеодтың (1745–1824) ұлы және Норман Маклеодтың (1812–1872) әкесі болды. Маклеод Шотландия шіркеуінің көрнекті пасторы болды және Эдинбургте білім алды. 1806 жылы Малл пресвитериі оған уағыз айтуға рұхсат берді. Ол өз шіркеуінің ең танымал пасторларының және уағыздаушыларының біріне айналды, 1836 жылы Шотландия шіркеуінің Бас ассамблеясының модераторы болды. Ол Корольдік капелланың деканы және королева Викторияның сенімді досы болды. 1844 жылы Шотландияға екінші рет келгенде королева Виктория мен ханзада Альбертке уағыз айтты. Маклеод галлик прозасының өте ықпалды жазушысы болды, ол ең алғашқы галлик мерзімді басылымдарының екеуін – «An Teachdaire Gaelach» (The Highland Messenger) (1829–32) және «Cuairtear nan Gleann» (The Traveller of the Glens) (1840–43) құрып, редакциялады, сондай-ақ кейінірек күйеу баласы, пастор Арчибальд Клерк баспасын шығарған «Fear Tathaich nam Beann» (The Mountaineer) (1848) журналына үлес қосты. Ол галлик білімі мен жоғарғы жердегі халықтың әл-ауқатын қолдаудың жақтаушысы болды. Шіркеу саясатында шебер дипломат ретінде ол 1824 жылы Шотландия шіркеуінің Бас ассамблеясының қолдауын қамтамасыз етіп, жоғарғы жерлер мен аралдардың халқына өздерінің ана тілінде – галлик тілінде Киелі кітапты, катехизисті және басқа материалдарды оқуға үйрету мақсатын көздеді. Бірнеше жылдың ішінде бұл мектептерде 22 000-нан астам оқушы оқыды, ал басқа галлик мектептері мен Шотландиядағы христиан білімін тарату қоғамы (SSPCK) де көптеген адамдарға галлик тілінде сауаттылық әкелді. Маклеод 1828 жылы Бас ассамблея мектептері үшін «оқырман» жариялады. Бұл, мерзімді басылымдар және 1834 жылы «Leabhar nan Cnoc» (The Book of the Hills) деген атпен жарық көрген, «Гейлдің білім беруі мен жақсаруы үшін ескі және жаңа нәрселер» деген қосымша тақырыбы бар жазбалар жинағы саясат, дін, ағымдағы оқиғалар, танымал ғылым, эмиграция, мал шаруашылығы, технологиялық даму және қалалық өмір сияқты әртүрлі тақырыптарды қамтыды. Оның көп бөлігі әзіл-қалжыңға толы, мыс операсы сияқты суреттер мен «үйге» жазылған хаттар түрінде жазылған. 1830 жылдары ол Ирландияда уағыз айту сапары жасады, бірақ ағылшын тілінде емес, ирланд тілінде сөйлейтін аудандарда өз галлик тілінде уағыз айтты. Белфасттағы пресвитериандармен бірлесіп, ол метрикалық псалмдарды ирланд тіліне аударды, бірақ мәтін шотланд галлигі мен ирланд тілінің ерекше қоспасы екенін айту керек. Профессор Дэниел Девармен бірге ол 1831 жылы галлик-ағылшын/ағылшын-галлик сөздігін шығарды, ол 1910 жылға дейін 13 рет қайта басылды. Оның қайтысынан кейін көп ұзамай күйеу баласы Арчибальд Клерк оның галлик прозалық жазбаларының жинағын редакциялады, ал Норман Маклеод кішінің биографтық эссесімен бірге бұл жинақ алғаш рет 1867 жылы «Caraid nan Gaidheal» деген атпен жарық көрді, содан кейін 1899 және 1910 жылдары қайта басылды. Екінші жинақ 1901 жылы шығарылды. Басқа жазбаларының ішінде екі галлик уағызы бар, біреуі 1832 жылы Глазгодағы холераның басталуы туралы. Маклеод 1836 және 1847 жылдардағы картоп ашаршылығы кезінде галликтерге мемлекеттік көмек алу үшін өзінің ықпалын пайдаланды, осылайша «Caraid nan Gàidheal» (Гейлдің досы) деген лақап атын алды. Лондондағы Мансион-хаустың Египет бөлмесінде сөйлеген сөзінің нәтижесінде Австралиядағы пресвитериандық пастор Джон Данмор Ланг галликтерге Австралияға көшіп кетуге мүмкіндік жасады.
He was the son of the Rev. Norman Macleod, D. D. (1745 – 1824), and father of the Rev. Norman Macleod (1812 – 1872). MacLeod was a distinguished minister of the Scottish Church, and studied at Edinburgh. He was licensed to preach by the Presbytery of Mull in 1806. He became one of the most distinguished ministers, and most popular preachers of his Church, becoming Moderator of the General Assembly of the Church of Scotland in 1836. He was Dean of the Chapel Royal and a trusted friend of Queen Victoria. He preached to Queen Victoria and Prince Albert during their second visit to Scotland in 1844. He was an enormously influential writer of Gaelic prose, founding and editing two of the earliest Gaelic periodicals, An Teachdaire Gaelach (The Highland Messenger) (1829–32) and Cuairtear nan Gleann (The Traveller of the Glens) (1840–43), as well as later contributing to Fear Tathaich nam Beann (The Mountaineer) (1848) edited by his son in law, the Rev. Archibald Clerk. He was an enthusiastic proponent of Gaelic education and the welfare of Highlanders. As a smooth operator in church politics he secured the support of the General Assembly of the Church of Scotland for a Highland education scheme in 1824, with the purpose of teaching the people of the Highlands and Islands to read the Bible, catechism and other material in their native Gaelic. Within a few years these schools had an attendance in excess of 22,000, while other Gaelic Schools Societies and the Society in Scotland for Propagating Christian Knowledge (SSPCK) were similarly bringing literacy in Gaelic to many more. MacLeod published a 'reader' for the General Assembly Schools in 1828. This, the periodicals, and a further collection of writings published in 1834 as Leabhar nan Cnoc (The Book of the Hills subtitled 'things old and new for the education and improvement of the Gael') covered a very wide range of material, from discussion of Chartists, Luddites and electoral reform to volcanoes and the natural world, encompassing subjects as diverse as politics, religion, current affairs, popular science, emigration, animal husbandry, technological developments and city life. Much of it was humorous, and written in the form of soap opera like sketches and letters 'home'. He conducted a preaching tour in Ireland in the 1830s not in English, but to Irish speaking districts using his own Gaelic. In conjunction with Ppresbyterians in Belfast he made a translation into Irish of the metrical psalms, although it has to be said the text is an odd hybrid of Scottish Gaelic and Irish. Along with the Rev Prof Daniel Dewar he produced a Gaelic English/English Gaelic dictionary in 1831, reprinted 13 times between then and 1910. Shortly after his death, a collection of his Gaelic prose writings was edited by his son in law, Archibald Clerk, with a biographical sketch by Norman MacLeod jnr., first published as Caraid nan Gaidheal in 1867, reprinted in 1899 and 1910. A second collection was issued in 1901. Other writings include two Gaelic sermons, one on the outbreak of cholera in Glasgow in 1832. MacLeod used his influence to secure Government aid for the Gaels during the potato famines of 1836 37 and 1847, earning the soubriquet, 'Caraid nan Gàidheal' (Friend of the Gael). A speech delivered in the Egyptian Room of the Mansion House, London, resulted in John Dunmore Lang, a Presbyterian minister in Australia, putting in place opportunities for Gaels to emigrate to Australia.
Отбасы
Ол Аростан шыққан Агнес Максвеллге үйленді; олардың бес ұлы мен алты қызы болды. Екі үлкен ұлы, Норман Маклиод (1812–1872) және Дональд, Шотландия шіркеуінің пасторлары болды. Олардың үшінші ұлы, сэр Джордж Хазбенд Бэрд Маклиод хирург болды. Маклиодты кейде оның ұлымен, сонымен қатар пастор және доктор Норман Маклиодпен (1812–1872), сондай-ақ Бас Ассамблеяның модераторы (1869 жылы) және «Морверн, Хайленд приходы» (алғаш рет 1867 жылы жарияланған) кітабының және «Фиунариге қоштасу» әнінің авторымен шатастырады. Норманның кіші ұлына арналған мүсін Глазго қаласының Кафедралық алаңында орнатылған, онда ол Шотландия шіркеуі Бас Ассамблеясының модераторының сот киімін киген, оның үстінде сол шіркеудің пасторының Женевалық киімі және діни ғылым докторының мантиісі бар. Ол Дистл орденінің деканының белгісін тағып жүр. Ол қолдарында Киелі кітапты ұстап, уағыз айту үшін қолын көтеріп тұр. Ол соборға келген Королева Викторияны құрметпен қарсы алып тұрғанын Георгий алаңындағы оның мүсініндегі бейнеде де көруге болады. Бұл орын маңызды, себебі ол ескі Барония шіркеуінің жанында орналасқан, оның ұлы, сонымен қатар Норман 1851 жылдан бастап пастор болды. Оның ең үлкен жетістігі – сол кездегі қаладағы ең кедей аудандарда тұратын көптеген адамдардың игілігі үшін тынбай жұмыс істеуі, білім беруді және әлеуметтік көмек бағдарламаларын ілгерілетуі, мектептер мен миссионерлік шіркеулер салуы, сенімділік сақтау банкі және қанағаттандыру орталықтарын ашуы.
He married Agnes Maxwell of Aros; they had five sons and six daughters. The two elder sons, Norman Macleod (1812–1872) and Donald became ministers of the Church of Scotland. Their third son, Sir George Husband Baird MacLeod was a surgeon. MacLeod is sometimes confused with his son, also Rev. Dr. Norman MacLeod, 1812–72, also a Moderator of the General Assembly (in 1869), and author of Morvern, a Highland Parish (first published 1867) and of the song "Farewell to Fiunary". A statue was erected to Norman jnr. Cathedral Square, Glasgow showing him in the court dress of Moderator of the General Assembly of the Church of Scotland, over which he wears the Geneva gown of a Minister of that Church, with the hood of a Doctor of Divinity. He sports the badge of Dean of the Thistle. He is brandishing a Bible and raising his hand in preaching. He can also be seen, this time greeting Queen Victoria, in a relief on her statue in George Square on the occasion of her visit to the Cathedral. The location is significant as it is next to the old Barony Church, of which his son, also Norman was minister from 1851. His greatest renown is for his tireless work on behalf of the huge population of what was then perhaps the poorest slum parish in the city, promoting education and welfare schemes, building schools and mission churches, a penny savings bank, and temperance refreshment rooms.