Кіріспе
Гектор Макнилл (22 қазан 1746 – 15 наурыз 1818) – Шотландияның Мидлотиан, Рослин қаласының жанында туған шотланд ақыны. Макнилл кедей әскер капитанының ұлы болған және он төрт жасында 1760 жылы кеңсе кызметкері болып жұмысқа орналасқан. Біраз уақыттан кейін ол Батыс Үндістанға жіберіліп, 1780 жылдан 1786 жылға дейін хатшының көмекшісі қызметін атқарды. Шотландияға оралғаннан кейін ол түрлі саяси жалақтар, екі роман және бірнеше өлеңдер жазды, олардың ішінде "Арфа" (1789), "Форт аймағы" және Шотландияның "Зардабы" (Скайты) бар. Соңғысы маскүнемдікке қарсы болғанмен, ол көбінесе "Менің сүйіктіме Германияда" (My Luve's in Germanie), "Менің балам Тамми", "Мен бір ұлды ғана жақсы көрдім" және "Шапанымның астына кел" сияқты әндерімен танымал. Гектор Макнилл 1818 жылы Эдинбургте қайтыс болды.
Гектордың профилі
Чарльз Роджерстің 1855 жылғы "Қазіргі шотланд жыршысы" шығармасынан Гектордың суреті.
Ерте өмір
Гектор Макнил 1746 жылдың 22 қазанында Рослин қаласының жанындағы Росбанк вилласында дүниеге келді. Оның әкесі Фландрияда қызмет еткен 42-ші полктің ротасын алған еді. Ұлы Гектор дүниеге келгеннен кейін бірнеше жыл өткен соң, ол әйелі мен екі баласымен бірге Розбанкке зейнетке шығып, Лох-Ломонд көлінің жағасындағы фермаға көшті. Гектор он бір жасында Джон Гей үлгісінде драма жазды; ал Стирлинг гимназиясының Дэвид Доиг оның әкесіне оны бос мамандыққа дайындауды кеңес берді. Бірақ отбасының мұны қарыздауға шамасы жетпеді.
Батыс Үндістан
Бай туысы, Бристольдің Батыс Үнді саудагері, капитанға сапармен келді және Макнилді өзінің жұмысында қалдыруды ұсынды. Екі жылдық дайындық білімінен кейін, ол 13 жасында Бристольге жіберілді. Егер ол құрлықта жұмыс істеуді қаласа, ұсыныс хаттарымен қамтамасыз етілген Сент-Китс аралына аттанды. Бристольдік саудагердің ұлымен бір жыл бірге болды; содан кейін Гваделупаға сапарлады, онда ол 1763 жылға дейін, арал француздарға өткенше, үш жыл бойы саудагердің жұмысында болды. Жұмыс берушісінен босатылған Макнил Антигуаға бет бұрды және Сент-Джон қаласына келген туысының көмекшісі болды. Ол француз тілін біраз білді және Гренаданың провист-маршалының көмекшісі болды. Бұл лауазымды үш жыл атқарды, содан кейін анасы мен әпкесінің қазасы туралы естіп, Ұлыбританияға оралды. Әкесінің қайтысымен, ол келгеннен кейін он сегіз ай өткен соң, кішкентай мұрагерлікке ие болды, оны жылына 80 фунт стерлингтік аннуитет сатып алуға жұмсады. Осы шектеулі табыспен ол туған жерінде тұрақты қоныс табуды жоспарлаған сияқты, бірақ ол сатып алған аннуитеттен туындаған күтпеген қиындықтар мен бақытсыз жағдайға түскен адамға байланысты, оны қайтадан авантюра теңізіне шығуға мәжбүр етті. Адмирал Гирридің флагманындағы көмекші хатшы лауазымын қабылдады және Ұлы флотпен екі рет саяхаттады. Шотландияға қайта оралуды ниеттенген ол кейіннен лауазымынан бас тартты, бірақ Ливерпульдегі достары, доктор Кьюри мен мырза Роско, оны Үндістандағы теңіз күшінің бас қолбасшысы болып тағайындалған сэр Ричард Бикертонның флагманында ұқсас лауазымды қабылдауға көндірді. Осы лауазымда теңізші өміріне тән көптеген қиындықтар оның үлесіне тиді; және «Суфренмен» болған соңғы шешімсіз шайқаста болғандықтан, ол соғыс қауіптеріне де тап болды. Оның қазіргі байланысы үш жылға созылды, бірақ Макнил оған мүлдем жарамсыз міндеттерді орындаудан шаршап, үйдің жайлылығын сағынды. Оның ресурстары әлі де шектеулі болды, бірақ ол өзін-өзі мақтан тұтты, өйткені әдебиеттің адамы ретінде күнкөріс табуға үміттенді. Ол Стирлинг маңындағы ферма үйіне қоныстанды; әдебиетті зерттеу, өлеңдер жазу және достық қарым-қатынастарды дамыту арқылы ол бір кезде бақыттың үлкен бөлігін сезінді. Бірақ ол тез арада әдебиеттік әлемде мүлдем белгілі емес адам бірден өзінің беделін орната алмайтынын және кітап сату саудасының, жазушылар үшін өте маңызды қолдауын қамтамасыз ете алмайтынын түсінді. Үйде күнкөріс табуға тырысудан шаршаған Макнил төртінші рет Ұлыбританиядан кетіп қалды. Ямайкадағы ықпалды және бай адамдарға таныстыру хаттарымен қамтамасыз етілген ол, енді отыз сегіз жасында және жиырма төрт жыл бұрын туған жерін тастаған кездегіден кем емес, осы аралға авантюралық сапарға шықты. Кингстонға келгеннен кейін, ол сапарда танысқан кеден инспекторының қызметінде болды, бірақ бұл лауазымды адам көп ұзамай оның қызметіне мұқтаж емес екенін анықтады және оған басқа жұмыс табуға көмектеспеді. Ол хат әкелген адамдар оған көмек көрсетуге дайын болмады, және бақытсыз авантюрист, төтенше жағдайда, мейірімді досы, дәрігерге оның бөлмелерінде қонаққа шақыруды қабылдауға мәжбүр болды, қандай да бір қанағаттанарлық жұмыс табылғанша. Ол енді аралдағы екі жақын досын тапты, олар өте жақсы жағдайда өмір сүрді, және олардан ол ақшалай көмек пен болашақта қолдау уәдесін алды. Олардың достық көмегі арқылы оның жомарт досы жіберген екі ұлы құрметті және табысты лауазымдарға орналастырылды. Бірақ ақынның өзі Ұлыбританияға ой жүгіртті. Ол Ямайкадан кемеге мініп, миында мыңдаған жоспарлар мен жобалар ойлап тапты, олар оның тарихының соңғы тарауындағы мақсаттары мен жобалары сияқты түсініксіз және белгісіз болды. Оған ішкі жағалаудағы фрейзердің жалақысы ретінде берілген, бірақ мерзімі өткен аз сома сапар шығынын өтеуге жеткілікті болды.
Жамайка
Шотландиядан Ямайкаға кетер алдында Макнилл жоғарғы таулы аймақтардың дәстүріне негізделген өлең жазуға кірісті; ол үйге қайту сапары кезінде осы туындыны аяқтауға адал еңбек етті. 1789 жылы Эдинбургте «Арфа, аңыз» деген атпен жарық көрді. Алдыңғы жылы ол құлдықты қорғау мақсатымен «Ямайкадағы қара нәсілділерге қатысты қағидалар» атты памфлет жариялады. Бұл памфлет, оның жеке сенімдерінен тумаған, бірақ мүдделі дос тілегін орындау үшін жазылған, кейіннен оны басып тастауға тырысты. Бірнеше жыл бойы Макнилл тұрақсыз өмір салтын жалғастырды. Ямайкадан оралғаннан кейін ол досы Гартморлық Грэхам мырзаның үйінде тұрды, ол өзі де өлең жазушы және өнерді қолдаушы еді; бірақ отбасымен туындаған дау оны осы қонақжайлы жерден кетуге мәжбүр етті. Аргиллширдегі туыстарымен біраз уақыт өткізгеннен кейін, ол Глазгодағы сауда фирмасының серігі болу туралы ұсынысты қарастырды, бірақ фирма таратылғандықтан бұл жоба сәтсіз аяқталды. Әдебиет саласында табысқа жетудің екінші әрекеті де нәтижесіз болды. Ол көшіп келген Эдинбургте оны ауыр нервтік ауру шалдықты, ол келесі алты жыл бойы тұрақты физикалық еңбек етуге қабілетсіз етті. Ол жылдық зейнетақысынан жинаған ақшамен Сент-Нинианс қаласындағы шағын коттеджге көшті. Бірақ қаржысы тағы да азайып, ол достарының – майор Спарк пен оның әйелінің шақыруын қабылдап, Viewforth House, Стирлингте тұруға келісті. Осы кезеңде Макнилл өзінің ең жақсы әндерінің көп бөлігін жазды және 1795 жылы жарық көрген «Шотландияның қайғысы немесе Уилл мен Жанның тарихы» атты өлеңін шығарды. Он екі айдың ішінде ол он төрт рет қайта басылды. 1796 жылы жарық көрген «Соғыстың ауыртпалығы» атты жалғасы да осындай танымалдылыққа ие болды. Бұл баллада автордың Стирлингтегі Король саябағындағы жалғыз серуендері кезінде, ол әлі де психикалық депрессиядан зардап шеккен кезде жазылған. Ол строфалардың ешқайсысы қағазға түспей тұрып, толығымен ойында аяқталды. Жылы климатта денсаулығын жақсарту ниетімен ол Ямайкаға қайта оралды. Стирлингтегі достарына сыйлық ретінде, ол 1799 жылы, кетер алдында «Forth өзенінің жағалауы немесе Стирлинг аймалына соңғы көз тастау» атты сипаттамалық өлеңін жариялады, ол өліп бара жатқан ақынның соңғы туындысы ретінде оның құндылығына сай қабылдауға ие болды. Көптен күткен және ұзақ уақыт бойы бақытсыз болған ақынға ақыры сәттілік күні туды. Ямайкаға келгеннен кейін, оның ертедегі достарының бірі, Три Майл Ривердегі Джон Грэм мырза, оған жылына 100 фунт стерлинг мөлшерінде зейнетақы тағайындады; және бірнеше айдан кейін олар бірге Британияға қайтты, ақынның денсаулығы айтарлықтай жақсарды. Макнилл енді Эдинбургте тұрақты мекенін орнатты және оған қалдырылған мұралардың кірісімен, сондай-ақ жылдық зейнетақысымен салыстырмалы түрде жайлы өмір сүруге мүмкіндік алды. Оның ертедегі оқиғалары мен қиындықтары туралы әңгіме 1800 жылы жарық көрген «Чарльз Макферсонның естеліктері» атты романның негізін құрайды деп есептеледі. Келесі жылы ол өзінің поэзиялық туындыларының толық жинағын екі томдық кітапта жариялады. 1809 жылы ол «Шотландияның пасторальды немесе лирикалық музасы» атты жұқа кварто кітабын және шамамен сол уақытта «Қалалық мода немесе қазіргі заманғы әдет-ғұрыптар» және «Өткен заман мен жақындағы өзгерістер» атты екі өлеңді анонимді түрде жариялады. Оның соңғы туындысы – «Шотландиялық авантюристтер» романы 1812 жылы екі томдық октавомен жарық көрді.
Кейінгі еңбектері
Макнил "Мэри Кастелкари", "Менің балам, Тамми", "Менің клеткаымның астына кел", "Мен бір ұлды ғана жақсы көрдім", "Дональд пен Флора" және "Ойлама, Бонни Ласси" сияқты танымал әндер жазды. "Scotland's Skaith" балладасы ауылдық өмірдің шынайы бейнесін көрсетуге, сондай-ақ тыйым салу туралы ойды жеткізуге арналған.
Кейінгі өмір және өлім
Соңғы жылдары Макнилл Эдинбургтегі әдемі әңгіме айтушы адам ретінде танымал болды. Ол 1818 жылдың 15 наурызында 71 жасында дүние салды.