Кіріспе

Қарсы айтылатын сөз

Бала күтімсіз ата-ана – ата-аналық міндеттерін орындамайтын ата-аналарды бейнелейтін қарсы айтылатын сөз, әсіресе сот шешімімен белгіленген бала асырау төлемдерінен немесе күтімге алу шараларынан жалтарған жағдайда. Оларды "көшпенді әкелер мен аналар" деп те атайды. Әйел не ер адам ерекшелігін көрсететін "күтімсіз әке" және "күтімсіз ана" деген сөздер әдетте бала тәрбиелеген, бірақ отбасылық сот немесе Балаларға жәрдемдесу қызметі сияқты заңды орган бұйырған алиментті төлеуден қасақана бас тартқан адамдарды сипаттау үшін қолданылады.

Бала асырау бойынша амортизациялық шығындар

АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, күтімге алынған аналардың 42%-ы («міндетті тұлғалар» ретінде) балаларға берілуге тиіс алименттің барлық сомасын алды, ал 70,5%-ы 2009 жылы бір бөлігін алды. Сонымен қатар, күтімге алынған әкелердің 34,1%-ы («міндетті тұлғалар» ретінде) балаларға берілуге тиіс алименттің барлық сомасын алды, ал 72,9%-ы бір бөлігін алды. Балаларға алимент мөлшері әртүрлі формулалар негізінде есептеледі және АҚШ-та штаттан штатқа өзгереді. Бір зерттеуге сәйкес, Иллинойс штатында балаларға алимент төлемейтін «міндетті» ата-аналардың 38%-ы төлеуге жеткілікті қаражаты жоқ екенін айтты; 23%-ы алимент төлемеу арқылы кездесу құқығының болмауына наразылық білдірді; 69%-ы балаларға алимент ақшасын қалай жұмсағаны туралы есеп берудің жоқтығына шағымданды, ал 13%-ы баласын немесе балаларын қаламайтынын, ал 12%-ы ата-аналық құқығынан бас тартты (әкелік алаяқтығына қараңыз). Калифорнияда жүргізілген зерттеуге сәйкес, Калифорниядағы 14,4 миллиард долларлық балаларға алимент бойынша қарыздың 76%-ы төлеуге қабілеті жоқ «борышкерлерге» тиесілі (1-сурет, 5-бетке қараңыз). Калифорнияда «алимент төлемейтін» ата-аналардың орташа жылдық табысы 6349 доллар, қарызы 9447 доллар, ал ай сайынғы алимент 300 долларды құрады. Бұған себеп ретінде, 71% жағдайларда бұйрықтар автоматты түрде шығарылғаны айтылды, яғни алимент талап еткен адамға сотқа немесе әкімшілік органға жеке шақыру жіберілмеген. Хабарлама соңғы белгілі мекенжайға жіберіледі, ол өзгерген болуы мүмкін. Төлеуге қабілеті жоқ алимент төлемейтін ата-аналарды белгілеу үшін «қаржылық қиындықпен күресіп жатқан» және «бүркеншік» (яғни «бүркеншіктен қан алу мүмкін емес») сияқты балама терминдер қолданылады.

Заңнама

Брэдли түзетуі деп аталатын АҚШ заңы 1986 жылы бала асырауы төлемдері мерзімінен кешіксе, автоматты түрде мерзімі бітпейтін кепілдік беруді қолдану үшін қабылданды. Бұл заң кез келген штаттың ескіру мерзімінен басым. Заң сот шешімін қабылдауда судьяларға, тіпті банкроттық судьяларға да дискрециялық өкілдік беруге тыйым салады. Заң бала асырауына қарызкор адамның жағдайын өзгерту туралы хабарлауға физикалық мүмкіндігіне немесе мұндай хабарлама беру қажеттігін білуіне қарамастан, төлем сомаларын сақтауды талап етеді. 1996 жылғы Жеке жауапкершілік және жұмыспен қамтамасыз етуді қайта құру туралы заң (PRWORA), 42 U.S.C. 653a, 1997 жылы жаңадан жұмысқа орналасқандар тізімін құрды, онда АҚШ-тың барлық жұмыс берушілері, жеке және мемлекеттік, штаттық және федералдық, жаңадан жұмысқа орналасқан барлық қызметкерлер туралы 20 күн ішінде немесе есеп беру тәсіліне байланысты одан да аз мерзімде есеп беруге міндетті. Есепке әрбір жаңа қызметкердің аты-жөні, мекенжайы және әлеуметтік қамсыздандыру нөмірі кіреді. Штаттар бала асырауы бойынша шешімі бар адамдардың әлеуметтік қамсыздандыру нөмірлерімен жаңадан жұмысқа орналасқандар туралы есептерді салыстыруға және жұмыс берушіге төленбеген бала асырауы төлемдерін ұстап қалу және жіберу туралы бұйрық беруге міндетті. АҚШ-тың көптеген штаттары қоғамдық қауіпсіздік департаментіне өздерінің ақпаратын пайдаланып, бала асырауын төлемейтін ата-ананы табуға және олардың әрекеттері үшін жауапкершілікке тартуға мүмкіндік беретін заңдар қабылдады. Қазір интернетте бала асырауын төлемейтін ата-аналар туралы айтатын немесе ерекшелендіретін көптеген сайттар бар, кейбіреулері тіпті олардың суреттерін көрсетіп, ФБР-дің "іздеудегілер" тізімі сияқты "табылған" деп белгілейді.

Ата-аналардың міндеттемелерін орындамағандарына қатысты шаралар

АҚШ-та бала асырау төлемдері бойынша қарызға түскен адамдар түрмеге қамалуы мүмкін. Бала асырау төлемдерін төлемеудің салдары ретінде басқа да жазалар көзделеді. Көптеген АҚШ штаттары жеке тұлғаның лицензиясын (мысалы, жүргізуші куәлігі, бизнес лицензиясы, мердігерлік лицензиясы) тоқтатады, егер аталған тұлғаның бала асырау төлемдері бойынша ірі сомада берешегі болса немесе төлемдерді тұрақты түрде жүзеге асырмаса. Бұл өкілеттік мемлекеттік емес агенттіктер арқылы лицензия алған мамандарға қолданылмайды. 2000 жылы Теннесси штаты 13 миллион доллардан астам сомада бала асырау бойынша қарызы бар 1372 адамның жүргізуші куәлігін жойды. Техас штатында бала асыраушы емес ата-аналар үш айдан астам бала асырау төлемдерін төлемеген жағдайда, соттың шешімімен олардың жалақысынан төлемдерді уыстауға болады, федералды табыс салығын қайтару чектері, лотерея ұтыстары немесе мемлекеттік немесе федералдық көздерден төленуі тиіс өзге де қаражатты бала асырауды қамтамасыз ету агенттіктері ұстап алады, лицензиялар (соның ішінде аңшылық және балық аулау лицензиялары) тоқтатылады, ал судья төлем жасамайтын ата-ананы түрмеге кесуге және өткен бала асырау төлемдері бойынша сот үкімі шығаруға құқылы. Алайда, 1998 жылдың 4 қыркүйегінде Аляска Жоғарғы соты бала асырау міндеттемелерін өтеуде елеулі түрде қарызға түскен ата-аналардың жүргізуші куәлігін жоюға мемлекеттік органдарға рұқсат беретін заңды қолдады. Сондай-ақ, Америка Құрама Штаттары Розенге қарсы іс бойынша (АҚШ Апелляциялық соты, 2-ші округ, 1996 жыл), сот федералдық айыппұл салуға және баласы басқа штатта тұратын ата-ана бір жыл немесе одан астам уақыт бойы 5000 доллардан астам бала асырау төлемін төлеуден қасақана бас тартса, екі жылға дейін бас бостандығынан айыруға рұқсат беретін заңның конституциялық екенін растады. Әлеуметтік тұрғыдан алғанда, балалары үлкен болған кезде, қарапайым ата-аналар балалық жауапкершілік туралы заңдарды бұзуға ықпал ету қаупі бар.