Кіріспе

Жеміс және өсімдік. Rubus occidentalis – Солтүстік Американың шығысында табиғи түрде өсетін Rubus туысына жататын бір түр. Оның «қара бүлдірген» деген жалпы атауы басқа жақын түрлермен ортақ. Кейде қолданылатын басқа атаулар: аю көзінің қара жидегі, қара қалпақ, қара қалпақты бүлдірген және шотланд қалпағы.

Сипаттама

Rubus occidentalis – жапырақты бұта, биіктігіне дейін өседі. Жапырақтары бес жапырақшадан тұрады, алғашқы жылы өсетін сабақтары мықты, гүлдейтін бұтақшаларында үш жапырақша болады. Гүлдері ұзын, жіңішке, жапырақтарынан екі еседен астам ұзын гүл жапырақтарымен ерекшеленеді. Дөңгелек пішіндес жемісі – диаметріне жететін жидектердің жиынтығы; оны жеуге болады, құрамында антоциандар мен эллаг қышқылының жоғары мөлшері бар. Ұзын сабақтар, сондай-ақ қамыштар, ұзындығына дейін өседі, көбінесе доға тәрізді пішіндес болады, бірақ кейде тік өседі. Қамыштардың тікендері қисық және өткір, ал жас қамыштар бұтақталмаған және ақ түсті қабықшамен жабылған. Қара бүлдірген қызыл бүлдіргенге – Rubus idaeus және Rubus strigosus түрлеріне туыс, жапырақтарының ақ төменгі жағы мен жемісінің гүл шоғырынан оңай бөлінуімен ортақ.

Зиянкестер мен аурулар

Алма мозаика вирусы, қара бүлдіргеннің некрозы вирусы, Эльсиноэ венета, малинаның бұташа тозу вирусы, малина жапырағының иілу вирусы, Ризобиум радиобактериясы, Ризобиум ризогендер, Дидимелла аппланата, Монилиния фруктигена, Пероноспора спарса және Перидрома соусия – барлығы қара бүлдіргенге шабуыл жасайды.

Өсімдіктер

Қара бүлдіргеннің (қара разіннің) таралған сорттары: Black Hawk, Bristol, Jewel, Cumberland, Morrison, Munger және Logan.

Коммерциялық өсіру және өңдеу

Қара бүлдірген өсіру орталығы Орегон штатының Уилламет аңғарында орналасқан. Басты сорт – «Мунгер» – шамамен басқа сорттардың қатарында «Джон Робертсон», «Аллен», «Жуэл», «Блэкхок», «Макблэк», «Плюм Фермер», «Данди», «Ханновер» және «Хурон» бар. Өсімдіктер жазда қолмен қырқылады, қыста механикалық кесу арқылы түзетіледі, содан кейін машинамен жиналады. Гектар басына өнім көлемі әдетте аз болады, сондықтан жемістер көбінесе қымбатқа түседі. Бұл түр көптеген Rubus гибридтерін шығаруда қолданылған; қызыл және қара бүлдірген араласып, қызғылт бүлдірген деп аталады; «Brandywine», «Royalty» және «Estate» – қызғылт бүлдірген сорттарының мысалдары. Жабайы қызғылт бүлдірген Солтүстік Американың солтүстік-шығысындағы әртүрлі аймақтарда кездеседі, онда екі аталық түр бірге өседі және кейде табиғи түрде будандасады. Жемістер әдетте кептіріледі немесе мұздатылады, пюре мен шырындарға айналдырылады немесе бояу ретінде өңделеді. Маусымда жаңа жемістер де сатылады. Қара бүлдірген жемісіне негізделген екі танымал ликердің бірі – Францияның «Шамбор Ликер Рояль де Франс» және Оңтүстік Кореяның түрлі «Бокбунджа джу» ликерлері.