Кіріспе

Регин (Румын тілінде: Reghin; Сас Реген, немесе Реген; (Саксондық) Реген немесе Саксондық Реен; Трансильваниялық саксон тілінде: Реен) – Румынияның орталық бөлігіндегі Трансильвания аймағындағы Муреш округіндегі қала. 2021 жылғы мәлімет бойынша, халқы 29 742 адамды құрайды.

Орналасқан жері

Регин Таргу Мурештің солтүстік-шығысында, Муреш өзенінің екі жағасында, Гургиу өзенінің құятын жерінде жатыр. Ол 1926 жылы неміс тілінде сөйлейтін (бұрынғы Шасыреген) және венгр тілінде сөйлейтін (бұрынғы Мадьярреген) қалалардың бірігуі арқылы құрылды, ал кейіннен Апалина (венгр: Абафая; неміс: Бендорф) және Иернуцени (венгр: Раднотфая; неміс: Этсдорф) деген екі кішігірім елді мекені қосылды, бұл 1956 жылы болды. Формальды түрде, соңғы екеуі қала басқаратын жеке ауылдар болып табылады. Қала Румыния темір жолының 405-ші бағытында орналасқан.

Тарих

Регин алғаш рет 1228 жылы венгр королі Андрей II-нің жарғысында Регун деп аталды. Дегенмен, қаланың стратегиялық орналасуы және қорғаныс жүйесіне қатысты мәліметтер, қаланың одан да ертерек пайда болған болуы мүмкін екенін көрсетеді, мүмкін Ладислав I оны құрған шығар. 1241 жылғы моңғол шапқыншылығы және 1285 жылғы татарлар мен кумандардың шабуылдары кезінде қала қиратылса да, ол тез дамыды: 13 ғасырдың екінші жартысында қала Томай және Качик отбасыларының тұрақты мекені мен билік орталығы болды. 1330 жылы Регин қаланың неміс бөлігінде готикалық шіркеу (сол кезде Рим-католик, қазір протестанттарға қызмет етеді) салынғаннан кейін шағын діни орталыққа айналды; ол әлі күнге дейін аймақтағы ең ірі шіркеу болып табылады және Трансильваниядағы шіркеулердің арасындағы ең көне ортағасырлық латын жазуын сақтайды. Қаланың венгр бөлігінде одан да көне шіркеу бар, ол бастапқыда романдық стильде салынған. 15 ғасырдың басында елді мекен қала құқықтарын алды және 1427 жылдан бастап жәрмеңкелер өткізуге құқық берілді. 16 және 17 ғасырларда Регин Габсбург және Осман әскерлері тарапынан бірнеше рет қиратылды. 1848 жылы қала толығымен өртеніп кетті. 1850 жылы қалада 4227 адам тұрды, оның ішінде 2964 неміс, 644 румын, 556 венгр, 40 еврей және 3 рома болды. 1910 жылы қала халқы 7310 адамды құрады, оның ішінде 2994 неміс, 2947 венгр және 1311 румын болды. 1874 жылы еврей бастауыш мектебі ашылды (кейін ол жабылды, бірақ 1910 жылы қайта ашылып, 1940 жылға дейін жұмыс істеді). Мектепте 1918 жылға дейін венгр тілінде оқытылды, ал одан кейін румын тіліне ауыстырылды. 1885 жылы қала ауданның барлық еврейлері үшін әкімшілік орталыққа айналды. 1866 жылы қауымдастықта 282 адам, 1889 жылы шамамен 40 отбасы, ал 1891 жылы 394 адам (жалпы халықтың шамамен 7%) болды. Еврейлер сауда, өнеркәсіп және қолөнермен айналысты. Олардың саудасы мен өнеркәсібі негізінен ағаш өңдеумен байланысты болды, олардың кейбіреулері ағаш кесетін заводтарға ие болды, сондай-ақ ағаш өнеркәсібінде білікті емес еврей жұмысшылары да жұмыс істеді. Қауымдастықтың мекемелері мұқтаждарға көмек көрсетті. Қауым құрған кейбір хедерлер балалардың тіл үйренуін жеңілдету үшін Пятикнижиені идиш тілінің орнына неміс тіліне аударды. 1919 жылдан бастап Регинде зейонистік қозғалыс күшейді, көптеген жастар Израильге эмиграциялады. 1930 жылы қауымдастықта 1587 адам (жалпы халықтың шамамен 16%), ал 1941 жылы 1653 адам (жалпы халықтың шамамен 10%) болды. Екі дүниежүзілік соғыс арасында еврейлер «Темір гвардия» мүшелерінің ұлтшылдық және антисемиттік әрекеттерінен, сондай-ақ румын үкіметтерінің көпшілігінің ресми антисемиттік саясатынан зардап шекті. 1940 жылы билік алмасу (румыннан венгрге) еврейлер күткендей жақсарту әкелмеді, олар 1867 жылы австро-венгр билігімен заңды түрде босатылғандарын есінде сақтады.

Холокост және оның салдары

1944 жылдың жазында жергілікті яһудилер кірпіш фабрикасында құрылған геттоға шоғырландырылды. Айналасындағы аймақтардан да яһудилер осы жерге әкелінді. Осы геттодан нацистік басқыншылардың өтініші бойынша венгр билігі 6000-ға жуық яһудиді Аушвицке депортациялады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1947 жылы Регин қаласында, өлім лагерьдерінен аман қалғандар мен Румынияның әртүрлі аймақтарынан келген басқа да яһудилерден құралған, шамамен 820 адамнан тұратын қауым құрылды. Израильге және басқа елдерге көшіп кетудің нәтижесінде қауымның саны біртіндеп азайды. 1971 жылы Регинде әлі де 20-25 еврей отбасы тұрды, ал 21-ші ғасырдың басында одан да азырақ болды.

Сәулет

Регинде Трансильванияға тән бірегей сәулет элементтері бар. Қала орталығындағы стильдік ерекшеліктері мен темірден жасалған балкондары жергілікті шеберлердің өнерін көрсетеді. Адам күнделікті өтіп бара жатып, сырттай қарапайым болғанымен, ежелгі өркениеттің маңызды белгілерін көреді. Олар қала орталығындағы әрбір ғимаратқа ерекшелік қосып, келушіге өткен шақтардың әдемі әуенін сезіндіреді. Евангелистік шіркеу, сондай-ақ "Саксон шіркеуі" деп те аталады, 47 метрден аса биіктіктегі мұнараға ие. Төрт кішкентай мұнара қаланың "Қару-жараққа ие болу құқығын" көрсетеді. Шіркеудің құрылысы 13 ғасырдың соңында басталған. Өткен жылдарда сәулет көптеген оқиғаларға байланысты өзгеріске ұшырады. Ол 1400, 1630 және 1778 жылдары өртенді. Құжаттарда ерте және кезеңдік готикалық стильдердің бірнеше түрлері қолданылғаны көрсетілген. Шіркеу 1501 жылы нығайтылды және 1551 жылдан бастап, Трансильваниялық сакстар лютерандық реформацияны қабылдағаннан кейін, негізгі қабырғаға: "Құтқарылу соғыстан емес, біздің бәріміз бейбітшілік үшін дұға етеміз" деген сөздер жазылды. Шіркеу ішінде 1784 жылғы 20 регистрлі орган орналасқан. Этнографиялық мұражайда этнография, халық өнері, қолөнер және жазбалардың 49 жинағынан тұратын бай мұра бар. Бұл ғимарат 1892 жылы салынған сәулет ескерткіші болып табылады. Көрмедегі заттар Мюреш өзенінің жоғарғы ағысы, Гургиу аңғары және Трансильвания жазығының бір бөлігіне тән кәсіптерге, ұлттық киімдерге және дәстүрлерге қатысты.

Спорт

Регин қаласы футболда «Авантул Регин» командасымен ұсырылған. «Авантул» 1955 жылғы маусымда I лигада ойнады. Команда 2015–16 маусымда III лигада өнер көрсетті.