Кіріспе

Марксистік феминизм – марксистік теорияны қамтитын және дамытатын феминизмнің философиялық түрі. Марксистік феминизм капитализм және жеке меншік арқылы әйелдердің қанаушылыққа ұшырауын талдайды. Марта Э. Гименес сияқты осы теорияның негізін қалаушылар жұмысшы әйелдердің қажеттіліктерін буржуазиялық феминистік қозғалыстардан өзгеше деп есептеді. Бұл әйелдер үшін гендерді класс тұрғысынан бөліп қарастыру бостандыққа жетудің жолы ретінде қабылдамады және өз идеяларын коммунистік және социалистік партиялар ішінде қолдау тапты. Мэри Инман сияқты марксистік феминистер 1940 жылдары әйелдердің қанауын маңызды саяси мәселе ретінде қарастыру үшін ұйымдар ішінде мүшелердің желісін құрды. 1970 жылдардағы Маргрет Бенстон және Пегги Мортон сияқты марксистік феминист авторлар тұтынудың отбасының мақсаты екенін қабылдауды өзгертуге тырысып, өнімді және өнімсіз еңбекті талдауға сүйенді. Олар үй шаруасындағы әйелдерге мемлекеттік жалақы төлеу және отбасыны өнімді бірлік ретінде қарастыру жөніндегі аргументтерді ұсынды. Капитализмде отбасын күтіп ұстаудың материалдық құны төмен, себебі ол тауар өндірмейді. Марксизмде отбасын күтіп ұстау өнімді, өйткені ол қызмет көрсету құнына ие және тауар сияқты қолданылады. Осы мәселені шешу үшін Дэвис «үй шаруасының – тамақ дайындау және бала күтімі сияқты – әлеуметтенуі экономикада пайда табу мотивінің үстемдігін тоқтатуды білдіреді» деген қорытындыға келді. Осылайша, марксистік феминистер күмәнсіз үй құлдығы барлық капиталистік экономикада әйелдерге қатысты құрылымдық теңсіздікті күшейтеді деп санайды. Басқа марксистік феминистер халықаралық деңгейдегі әйелдер үшін үй жұмысының маңызын және оның жаһандық патриархатты нығайтудағы рөлін атап өтті. Пареш Чаттопадхяй Кастердің «Капиталдың жинақталуы және Азия экономикасындағы әйелдер еңбегі» деген еңбегіне жауап беріп, Кастердің «Батыс Бенгалия мен Бангладештің киім өнеркәсібіндегі әйелдер еңбегін, Бангладештің ауыл шаруашылығы секторын, жапондық өнеркәсіптік буржуазияның еңбек басқару әдістерін және жапондық өнеркәсіптегі әйелдердің жұмысқа орналасуын» талдағанын атап көрсетті.

Көптеген марксистік феминистер қазіргі уақытта әйелдердің өнімді еңбекке қол жеткізу нәтижесінде жағдайы нашарлауы мүмкін екеніне назар аударуда. Нэнси Фолбр феминистік қозғалыстардың әйелдердің репродуктивті (жеке) және жұмыс орнындағы (қоғамдық) сфераларда ерлерге бағыныштылығына назар аударуын ұсынады.

Тең еңбекақы

1977 жылы британдық феминист социолог Вероника Бичи «Әйелдердің жалақылы еңбегі туралы бірнеше ескертулер» атты еңбегін жариялады, онда әйелдер танылмаған «еңбек резерві» ретінде қарастырылуы керек екені айтылды. Оған жауап ретінде Флоя Антиас «Әйел және еңбек резервтік армиясы: Вероника Бичидің тұжырымдамасын сынау» атты еңбегін жариялап, Бичидің аргументтерін сарапқа салды, бірақ сонымен қатар Бичидің «Маркстің «Капитал» санатын қолдану немесе қайта құру арқылы әйелдердің жалақылы еңбегін талдауға жасаған ең күрделі және ықпалды тытысы» екенін мойындады. 1987 жылы Verso баспасы Бичидің әйелдердің еңбекке қатысуы туралы жинақталған мақалаларын «Тең емес жұмыс» кітабы ретінде жариялады.

Интерсекционалдылық және марксистік феминизм

Буржуазиялық иерархияны көбейтіп, жаңадан пайда болатын қиылыстың өркендеуі. Бұл модельде сынып жүйелі қанаудың түпкі себебі саналса да, марксистік феминистер әлемдік масштабта сыныптың қалай әлеуметтік тұрғыдан құрылатынын түсіну үшін қиылыс көзқарасын пайдалана алады.

Жетістіктер мен белсенділік

Марксистік феминистердің мәні және олардың әлеуметтік өзгерістерді ілгерілету үшін ұйымдасу қабілеті оларға маңызды әрекеттер жасауға мүмкіндік берді. Олардың жақтаушылығы жиі сынға ұшырағанымен, марксистік феминистер капитализмге қарсы тұрып, жаңа ой-пікірлерді қалыптастыруға және әйелдердің жағдайын ашып көрсетуге мүмкіндік береді. Жапониядағы феминистік теорияларды дамытуға үлкен үлес қоскан аргентиналық феминист теоретик және белсенді Вероника Гаго өзінің «Феминистік интернационал: Барлығын қалай өзгертуге болады» атты кітабында былай деп жазды: Коллонтай Ресейдегі большевиктер партиясының көрнекті қайраткері болды. Ол капитализмнің өз жүйесіне кірген әйелдер үшін жағымсыз және қысымды жағдай қалыптастырғанын қорғады. Ол пролетариат пен буржуазия әйелдері арасындағы айырмашылықты мойындап, атап өтті, бірақ капиталистік экономикадағы барлық әйелдер қанауға ұшырайды деген пікірін білдірді. Коллонтай феминистік қозғалысқа қатысты қатал пікірде болды және феминистердің гендерлік теңсіздікті капиталистік үстемдіктең себебі ретінде қарастыруының кемтарлығына сенді. Ол теңсіздіктің түпкі себебі – таптардың бөлінуі екенін, осының нәтижесінде гендерлік күрестер туындайтынын айтты, таптар құрылымындағы ерлер де қатал жіктелуді көрсетті. Капитализм жеке пайдаға бағытталғандықтан, Коллонтай капиталистік жүйедегі қоғамда әйелдердің сайлау құқығын жою туралы пікірін айта келіп, әйелдердің «тегін еңбегі» капиталистік қоғамда жойылмайтынын, себебі олардың еңбегі пайдаланыла беретінін де атап өтті. Коллонтай феминистік қозғалысты жұмысшы табының отбасын күтуге және асырауға тырысып, ерлерге қарағанда аз жалақы алуына қарамастан, буржуазиялық немесе жоғарғы тап әйелдерін асырауға міндетті болуын ескермегені үшін де сынға алды. Бұл буржуазиялық әйелдер жұмысшы әйелдерді өз стереотиптік жұмыстарын пайдаланып қысымға салып отырды. Коллонтай большевиктер қозғалысы кезінде ерлер басымдығымен сипатталатын саяси ахуалда әйел басшы болғаны үшін де қысымға ұшырады. Феминистік социализмдегі Коллонтайдың ең маңызды тұсы – репродуктивтік құқықтарына қатысты ұстанымы және әйелдердің ерлерге қарағанда кем емес сүйіспеншілік табуға, тұрақтылық пен қолдауға ие болуға, сондай-ақ өздерінің ақша табуға және өз күштерімен тұруға құқығы бар екендігі туралы көзқарасы болды.