Ақан халқының Жоғарғы Құдайы: Одоманкома есімдері мен мағыналары
Nyankapon-Nyame-Odomankoma
Ақан халқының жоғарғы құдайы Оньяме (Аньяме) – «әлемді жаратушы», «барды білген». Атаудың мағынасы, құдайдың құдіреттілігі мен толық білімін көрсетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ақан халқының ең жоғарғы құдайы Оньяме, Нянкопон (Оньякапон) немесе Одоманкома – Гананың ақан халқының жоғары құдайы, көбінесе Аньяме деп аталады. Ақан тілінде бұл есім "Барлығын білетін және көретін", ал "барлығын білуге және барлығына құдіретті көктегі құдай" деген мағынаны білдіреді.
the people with the name
Akan Supreme god
Onyame, Nyankopon (Onyankapon) or Odomankoma is the supreme god of the Akan people of Ghana, who is most commonly known as Anyame. The name means "The one who knows and sees everything", and "omniscient, omnipotent sky deity" in the Akan language.
Одоманкома
Одоманкома атауы "Жаратушы" дегенді білдіреді, ол оның есімінің екі бөлігінің, "Дом" (мемлекет немесе ғалам) және "Анко ма" (мағынасы "жалғыз беретін") сөзбе-сөз аудармаларынан алынған деп айтылады. Сондықтан "Одоманкома" деген атау сөзбе-сөз "әлемді немесе дүниені сыйлайтын жалғыз тұлға" деген мағынаны білдіреді. Алайда, басқалар Одоманкома Одоманкоманың толық және шынайы есімінің қысқартуы деп санайды: O doma ara nko ma, онда есімнің барлық бөліктері (алғашқы "о"-дан басқа) мағынаға ие: "Doma" дегеніміз - 'молшылық', "ara" дегеніміз - "тек" немесе "жалғыз", "ma" дегеніміз - "толы", бірігіп, "көптеген нәрселермен үзіліссіз, шексіз және тек қана толы, яғни, шексіз, мәңгілік, шексіз, барлыққа бірдей толы тұлға" деген мағынаны береді. Одоманкома Одоманкома wuo деген атпен де танымал, бұл "Жаратушының өлімі" дегенді білдіреді, Одоманкоманы Өлімнің (Owuo) жаратушысы ретінде көрсетеді, кейін ол өшіріс ретінде өлтіріледі. Одоманкома басқа да түрлі есімдермен танымал: "Oboade" – "Жаратушы", "Oboo nkwa" – "Тіршілік Жаратушысы", және "Oboo wuo" – "Өлім Жаратушысы", бұл тағы да Одоманкоманың Owuo-ны жаратуына сілтеме жасайды. Одоманкома сондай-ақ "Borebore" – "Сәулетші" және "Ananse Kokuroko" – "Ұлы дизайнер" немесе, сөзбе-сөз аударғанда, "Ұлы өрмелеші" есімдерін де иеленеді. Бұл есім көрсетіп тұрады, Аком нанымында Одоманкоманың құдай деңгейіндегі даналығы бар болғанымен, өрмелешінің даналығы барлық әлемнен артық деп саналады. Бұл сонымен қатар оның Ananse-ке, өрмелешіге және мүмкін Одоманкоманың тікелей ұлына байланысты екенін көрсетеді. Одоманкома "Amaomee" деп те аталады, бұл "Молшылықты сыйлаушы" дегенді білдіреді, оны Аком дініндегі жаратушы ретінде байланыстырады.
The name Odomankoma means "Creator" which is said to be derived from the literal translations of the two sections of his name, "Dom" (meaning state or universe) and "Anko ma" (meaning "who alone gives"). The name "Odomankoma" therefore means, in the literal sense, "The only one who gives the universe or world". However, others believe Odomankoma is an abbreviation of Odomankoma's full and true name: O doma ara nko ma in which all parts of the name (excluding the first o) has a meaning: "Doma" meaning 'abundance', "ara" meaning "only" or "alone", "ma" meaning "full of", coming together to mean "The one who is uninterruptedly, infinitely, and exclusively full of the manifold, namely, the interminable, eternally, infinitely, universally filled entity'. Odomankoma is also known by the name Odomankoma wuo, which means "The Creator's death", referencing Odomankoma as the creator of Death (Owuo), later being killed in return. Odomankoma also goes by various other epithets: "Oboade" meaning "Creator", "Oboo nkwa" meaning "The Creator of life", and "Oboo wuo" meaning "The Creator of death", which once again references to Odomankoma creating Owuo. Odomankoma also bears the epithets "Borebore", meaning "Architect", and "Ananse Kokuroko", meaning "The great designer" or, if interpreted literally, "The great spider". This name shows that beyond the fact that Odomankoma possesses a godly level of wisdom as in the Akom belief, it is believed that the wisdom of the spider is greater than that of all the world. It also shows his connection to Ananse, who is a spider and additionally might be directly Odomankoma's son. Odomankoma is also known as "Amaomee" meaning "The giver of plenty", linking to him being the creator in the Akom religion.
Онякапон
Оньянкапон атауы сөзбе-сөз "Бірден-бір ұлы Оньяме" дегенді білдіреді, ол Оньянкапонның атын құрайтын 3 бөліктен алынған деп айтылады: "Оньяме" қысқартылып "Оньян", "Коро" қысқартылып "Ка" – бір деген мағынаны білдіреді, ал "Пон(г)" – ұлы дегенді білдіреді. Оның толық аты – Оньянкапонг. Одоманкома да өте күшті және ақылды, өйткені "қайта тірілгеннен" кейін Ньянкапон/Одоманкома Овуомен үлкен күрес жүргізіп, Овуоның уына төтеп беріп оны жеңді. Одоманкома содан кейін Өлімді толық жеңіп, "Одоманкома на орна ову ди акане" деген мақалда айтылғандай, Өлімді уды жеуге мәжбүрледі. Одоманкома мен оның соңғы жаратылысы Овуо арасындағы екінші кездесуде Одоманкома өзінің шығармашылық күшін Овуоға бағыттап, жеңілгеннен кейін өлім оның уын жеуге мәжбүр болды. Алайда, Овуоны жеңгеніне қарамастан, Овуо әлі де тірі және адамдардың өліміне себеп болады. Ол барабан арқылы сөйлейді және осы барабанның барабаншысы Одоманкома Киерема деп аталады, ол Ашанте дәстүрлі тарихы туралы ең көп білетін адам деп есептеледі. Одоманкомада Анансеге ұқсас, Адоманкомасем деп аталатын әңгімелер мен аңыздар жинағы бар. Одоманкома екі жануармен бейнеленеді: бүркіт және мойынұсау. Одоманкоманың бүркітпен байланысы Акан мақалында көрініс тапқан: "Одоманкома а обоади, не киенебоа не опете", яғни әлемді жаратқан Одоманкоманы бейнелейтін жануар – бүркіт. Мойынұсау туралы түсінік Акан халқының сенімінен туындайды, олар мойынұсауды барлық жануарлардың ең ақылдысы деп санайды, және мүмкін, Анансе Одоманкомаға адамдарды жаратуға кеңес берген шығар. Алайда, Одоманкома Анансе Кокуроко деп танылады, сондықтан ол өзі болуы мүмкін. Одоманкоманың да адам кейпі бар, бірақ әңгімешілер оны көбінесе адам түрінде бейнелемейді. Оньянкапон: Оньянкапон – Үштіктің еркек жағы және Үштіктің ең жас мүшесі, ол Nyame-нің ұлы және Одоманкоманың мұрагері.
The name Onyankapon literally means "The Only Great Onyame" which is said to be derived from the 3 parts that supposedly make up Onyankapon's name: "Onyame" shortened to "Onyan", "Koro" shortened to "Ka" meaning one and "Pon(g)" meaning great. His full name is Onyankapong. Odomankoma is also quite powerful and smart as after his "revival", Nyankapon/Odomankoma had a great struggle with Owuo in which they defeat Owuo with resistance to Owuo's venom, kra (whom was now Odomankoma). Odomankoma then managed to achieve a total triumph over Death, as stated in the maxim "Odomankoma na orna owuo di akane", which means it was none but Odomankoma who made Death eat poison. In this second meeting between Odomankoma and his final creation, Owuo, Odomankoma unleashes his creative might upon Owuo as, after having been vanquished, death is made to eat his poison. However, despite defeating Owuo, Owuo is still alive and causes death to mortals. It is said that he talks through a drum and has a drummer for that drum called Odomankoma Kyerema, the Drummer of Odomankoma who is said to be the most knowledgeable person regarding Asante traditional history. Odomankoma has a set of stories and tales called Adomankomasem, similar to Ananse. Odomankoma is also represented by two animals: vultures and spiders. Odomankoma's link to vultures is expressed in the Akan maxim: "Odomankoma a oboadee, ne kyeneboa ne opete", meaning the animal that symbolizes Odomankoma who created the world is the vulture. The spider connotation comes the belief by the Akan that spiders are the wisest of all animals, and it was possibly Ananse that advised Odomankoma to create humans. However, Odomankoma goes by the name Ananse Kokuroko, so it might have been just him. Odomankoma also has a human form, but storyteller rarely treat him as having a human form. Onyankapon: Onyankapon is the male aspect of the trinity and is the youngest member of the Trinity, being the son of Nyame and the successor to Odomankoma.
Символ
Nyame – тви тіліндегі «Құдай» сөзі, ал адинкра символы «Gye Nyame» – «Мен Құдайдан басқа ешнәрседен қорқамын жоқ» дегенді білдіреді. Христиан дінінің ықпалынан қазіргі акан мәдениетінде бұл символдың қолданылуы мен мағынасы өзгерген.
Nyame is the Twi word for god, and the Adinkra symbol "Gye Nyame" means "I Fear None Except God". The symbol has adopted a different use and meaning in today's Akan culture due to the influence of Christianity.