1954-1955 жылдардағы Қытай-Тайван қақтығысы

Кіріспе

1954–1955 жылдар аралығындағы ҚХР мен ҚХР арасындағы әскери қақтығыс.

ҚХР Ицзяншан және Дачен аралдарын бақылауға алады.
ҚХР және АҚШ әскери-теңіз күштері Дачен аралдарынан әскери қызметкерлер мен азаматтық тұрғындарды эвакуациялайды.
1955 жылғы Формоза резолюциясы және ҚХР мен АҚШ арасындағы Қытай-Америка өзара қорғаныс шарты.
| combatant2 =
| combatant1 =
| commander2 = 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Қытай Халық Республикасы Мао Цзэдун🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Қытай Халық Республикасы Чжоу Эньлай🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Қытай Халық Республикасы Пэн Дэхуай🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Қытай Халық Республикасы Сюй Сянцянь
| commander1 = 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Қытай Республикасы Чан Кайши🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Қытай Республикасы Лю Ючжан🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 АҚШ Дуайт Д. Эйзенхауэр
| casualties2 = 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Қытай Халық Республикасы 393 қаза тапты
| casualties1 = 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Қытай Республикасы 519 қаза тапты. Алайда, 1950 жылдың 25 маусымында Корея соғысы басталғаннан кейін Трумэн «Формоза бұғаздарын бейтараптандыру» АҚШ-тың ең қолайлы мүддесі екенін жариялады және ол АҚШ Әскери-теңіз күштерінің жетінші флотын Тайвань бұғазына Қытай Республикасы мен Қытай Халық Республикасы арасындағы кез келген қақтығысты болдырмау үшін жіберді, бұл тиімді түрде Тайваньды американдық қорғауға алды. Бұл қадам сонымен қатар Қытайдың материктік аймағына қарсы шабуыл жасаудан қорғауға бағытталған еді. 1950 жылдың 27 маусымында президент Трумэн келесі мәлімдемені жасады:

Президент Трумэн кейін АҚШ Мемлекеттік хатшысы Дин Ачесонның сыртқы саясат жөніндегі кеңесшісі Джон Фостер Даллеске 1951 жылғы Сан-Франциско келісімін (Жапониямен бейбітшілік келісімін) әзірлеуде Тайваньды «бейтараптандыру» туралы шешімін жүзеге асыруға бұйрық берді. Қытайдың заңды үкіметі деп таластаған әрбір мемлекет келісімнен шығарылды, өйткені Қытайдың заңды үкіметі туралы мәселе Екінші дүниежүзілік соғыс пен Қытай азаматтық соғысынан кейін шешілмеген болып қалды және бұл басқаша жан-жақты және көпжақты тиімді бейбітшілік келіссөздеріндегі шешілмейтін мәселе деп саналды. Жапония келісім бойынша Тайваньға билік беру құқығын берді, бірақ Тайваньның егемендігін кімге беру керектігін нақтыламады. Бұл жағдай Тайвань тәуелсіздігін жақтаушылармен Тайваньның егемендік мәртебесі анықталмағандығы туралы өздерінің ұстанымын дәлелдеу үшін пайдаланылды, өйткені жапондықтар Тайваньды Қытай Республикасына қайтаруға келіскеніне қарамастан, соғыс соңында қол қойылған Қабылдау туралы құжат арқылы. Тайвань тәуелсіздігін жақтаған автор Джордж Х. Керрдің «Формозаға сатқындық жасалды» атты кітабында Тайваньның саяси мәртебесі одақтас державалардың (Жапонияға қарсы) сенімінде болды. Егер бұл мәселе бейбіт келісімде көзделгендей жақын арада шешілмесе, онда БҰҰ-ның жауапкершілігі болады. Қытай Республикасының Ұлттық үкіметі (қазір Тайваньда орналасқан) Қытайдың материктік бөлігін қайтадан бақылауға алуды мақсат етіп қойды, ал бұл қызыл қытайлармен әскери қарсыластықты қайта бастауды талап етті. Трумэн және оның кеңесшілері бұл мақсатты жүзеге асыра алмайтындай көрді, бірақ Қытайды халықаралық коммунизмге жоғалту туралы өкініш сол кездегі қоғамдық пікірде өте күшті болды, ал Трумэн әкімшілігі Чан Кайши күштерінің Қытайды азат ету әрекетіне кедергі жасағаны үшін антикоммунистер тарапынан сынға алынды. Демократиялық партияның мүшесі Трумэн 1952 жылғы президент сайлауында қайта сайлануға үміткер болмады, тіпті ол солай етуге лайықты болса да. Бұл сайлауда екінші дүниежүзілік соғыста әскери қызмет атқарған республикашыл Дуайт Д. Эйзенхауэр жеңіске жетті. 1953 жылдың 2 ақпанында жаңа президент антикоммунистердің Қытайдың құрлықтағы «Чан Кайшиді босату» талаптарын орындау үшін жетінші флоттың блокадасын алып тастады. Сондықтан Гоминьдан режимі Қытай жағалауындағы және ашық теңіздегі шетелдік кемелерге әуе және теңіз блокадасының жабық порт саясатын күшейтті. Ал құпиялық қызметі 1953 жылдың жазында Иосиф Сталиннің өлімі мен Кореяның қару-жарақ тоқтату туралы келісімінен кейін 141 араласу оқиғасына дейін Корольдік теңіз флотының сүйемелдеу туралы есептеріне сәйкес күшейді. 1954 жылдың 13 шілдесінде Ақ үй мен ҰҚК үшін өткен ЦРУ брифингінде 23 маусымдағы Туапсе оқиғасынан кейін Оңтүстік Қытай теңізіндегі кеме қатынастарын сақтандырудың ұлғаюы және Сингапурдың ортасында кейбір халықаралық лайнерлердің тоқтатылуы немесе жоспарларын өзгертуі керектігі айтылды. ҚХА әуе күштері Хайнань аралына Юлин және Хуанпу порттары арқылы басқа көлік бағытын тазарту үшін көшкен, бірақ 23 шілдеде Cathay Pacific Airways компаниясының Дуглас DC 4 (VR HEU) әуе кемесін 10 адаммен бірге ұрып түсірді, содан кейін 26 шілдеде құтқару миссиясы үшін 2 АҚШ авианосегі, Хорнет және Филиппин теңізі келіп, 2 ҚХА Лавочкин Ла 11 ұшағын ұрып түсірді. 2 тамызда Орталық әскери комиссиядағы (ОӘК) ҚХА қолбасшысы Пэн Дэхуай Шығыс Қытай әскери аймағында тактикалық команда құру үшін атқарушы кеңес шақырды.

President Truman later ordered John Foster Dulles, the Foreign Policy Advisor to U. S. Secretary of State Dean Acheson, to carry out his decision on "neutralizing" Taiwan in drafting the Treaty of San Francisco of 1951 (the peace treaty with Japan), which excluded the participation of both the ROC and the PRC. Each self claimed legitimate government of China was excluded from the treaty because the question of China's legitimate government remained unresolved after World War II and the Chinese Civil War, and this was considered an intractable sticking point in otherwise comprehensive and multilaterally beneficial peace negotiations. Japan ceded control of Taiwan in the treaty but did not specify a recipient for Taiwan's sovereignty. This situation has been used by supporters of Taiwan independence to argue for their position that the sovereignty status of Taiwan was undetermined, despite the Japanese having already agreed to return Taiwan to Republic of China through their Instrument of Surrender signed at end of the War. According to the author George H. Kerr, a supporter of Taiwanese independence, in his book Formosa Betrayed, the political status of Taiwan was under the trust of the Allied Powers (against Japan). It would be the responsibility of the United Nations if this could not be resolved in near future as designed in the peace treaty. The ROC Nationalist Government (now based in Taiwan) maintained as its goal the recovery of control of mainland China, and this required a resumption of the military confrontation with the Red Chinese. Truman and his advisors regarded that goal as unrealizable, but regret over losing China to international communism was quite prominent in public opinion at the time, and the Truman Administration was criticized by anticommunists for preventing any attempt by Chiang Kai shek's forces to liberate mainland China. Truman, a member of the Democratic Party, did not run for reelection in the presidential election of 1952, even though he was eligible to do so. This election was won by the Republican Dwight D. Eisenhower, a General from World War II. On 2 February 1953, the new president lifted the Seventh Fleet's blockade in order to fulfill demands by anticommunists to "unleash Chiang Kai shek" on mainland China, hence the Kuomintang regime strengthened its Closed Port Policy of the aerial and naval blockade on foreign vessels on Chinese coast and the high seas, whereas the privacy activities intensified in the summer 1953 after Joseph Stalin's death and the Korean Armistice Agreement till summed up to 141 interference incidents as per the Royal Navy escort reports. The CIA briefing on 13 July 1954 for the White House and NSC indicated the shipping insurance increasement across the South China Sea after the Tuapse Incident on 23 June, and certain international liners being deterred midway at Singapore, or had to change plans. The PLA Air Force moved in the Hainan Island to clear another transport route through Yulin and Huangpu ports, but accidentally shot down a Douglas DC 4 (VR HEU) airliner of the Cathay Pacific Airways with 10 deaths on 23 July, then 2 US aircraft carriers, Hornet and Philippine Sea arrived for a rescue mission on 26 July and shot down 2 PLAAF Lavochkin La 11 fighters On 2 August, Commander of PLA in the Central Military Commission (CMC), Peng Dehuai convened an executive meeting to establish the tactical command on the East China Military Region as per CMC chairman Mao Zedong's directive to open another front from the north.

Қақтығыс

1954 жылдың тамызында ұлтшылдар Кинменге 58 000 әскер, ал Мацуға 15 000 әскер орналастырды. ҚХР қорғаныс құрылыстарын салуды бастады, ал ҚХР Кинмендегі ҚХР нысандарына шабуыл жасады. Қытайдың премьер-министрі Чжоу Энлай 1954 жылдың 11 тамызында Тайваньды «азат ету» қажеттігін мәлімдеді. Ол сол аймаққа Халықтық Азаттық Армиясын (ХАА) жіберді, ол Кинмен және Мацу аралдарын атқылауды бастады. АҚШ-тың Қытай Республикасына кез келген шабуылға қарсы ескертулеріне қарамастан, Манила шарты қол қойылғанға бес күн қалғанда, ХАА 3 қыркүйекте Кинменді ауыр артиллериямен бомбалады, нәтижесінде екі американдық әскери кеңесші қаза тапты. Қараша айында ХАА Тачен аралдарын бомбалады. Бұл Азияда коммунизмнің кеңеюінен туындаған қорқынышты жаңартты, осы кезде ҚХР АҚШ Мемлекеттік департаменті тарапынан мойындалмаған еді. Чан Кайши үкіметіне АҚШ қолдау көрсетті, себебі ҚХР коммунизмді тоқтату саясатының бір бөлігі болды, ол қираған Оңтүстік Кореядан бастап, күрделене түскен Оңтүстік-Шығыс Азияға дейін созылды. 12 қыркүйекте АҚШ Біріккен Штабтар басшылығы Қытайға қарсы ядролық қару қолдануды ұсынды. Алайда, 1954 жылдың 2 желтоқсанында АҚШ және ҚХР Қытай-Американдық Өзара Қорғаныс шартына келісті, ол Қытай материгіндегі аралдарға қолданылмады. Бұл шарт 1955 жылдың 9 ақпанында АҚШ Сенаты тарапынан бекітілді. Дағдарыс кезінде Эйзенхауэр Фуцзяндағы ҚХР әскери нысандарын нысанаға алу үшін ядролық қару қолданумен қорқытты. Ақпан айында Ұлыбританияның премьер-министрі Уинстон Черчилль АҚШ-ты ядролық қару қолдануға қарсы ескертті, бірақ наурыз айында АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Джон Фостер Даллес АҚШ ядролық соққы беруді қабылдап баққандарын ашық мәлімдеді. НАТО сыртқы істер министрлері альянстың отырысында мұндай әрекетке қарсы ескертті. Наурыз айының соңында АҚШ адмиралы Роберт Б. Карни Эйзенхауэрдің «Қызыл Қытайдың әскери әлеуетін жоюды» жоспарлап отырғанын айтты. 1955 жылғы сәуірде Бандун конференциясында Қытай бейбіт өмір сүрудің бес қағидасын жариялады және премьер Чжоу Энлай: «Қытай халқы АҚШ-пен соғысқысы келмейді. Қытай үкіметі Қиыр Шығыстағы жағдайды жеңілдету мәселесін, әсіресе Тайвань аймағындағы жағдайды жеңілдету мәселесін талқылауға дайын». Дағдарыс басылды және 1955 жылдың 1 тамызында АҚШ пен Қытай Женевада елшілер деңгейіндегі келіссөздерді бастады. Қытайдың алғашқы ядролық қару сынағы 1964 жылы өтті, ал алғашқы сәттілі сутекті бомба сынағы 1967 жылы өтті.

In August 1954, the Nationalists placed 58,000 troops on Kinmen and 15,000 troops on Matsu. The ROC began building defensive structures and the PRC began shelling ROC installations on Kinmen. Zhou Enlai, PRC premier responded with a declaration on 11 August 1954, that Taiwan must be "liberated." He dispatched the People's Liberation Army (PLA) to the area, and it began shelling both Kinmen and the Matsu Islands. Despite warnings from the U. S. against any attacks on the Republic of China; five days before the signing of the Manila pact, the PLA unleashed a heavy artillery bombardment of Kinmen on September 3, during which two American military advisers were killed. In November, the PLA bombed the Tachen Islands. This renewed Cold War fears of Communist expansion in Asia at a time when the PRC was not recognized by the United States Department of State. Chiang Kai shek's government was supported by the United States because the ROC was part of the United States policy of containment of communism which stretched from a devastated South Korea to an increasingly divided Southeast Asia. On 12 September, the U. S. Joint Chiefs of Staff recommended the use of nuclear weapons against mainland China. However, on 2 December 1954, the United States and the ROC agreed to the Sino American Mutual Defense Treaty, which did not apply to islands along the Chinese mainland. This treaty was ratified by the U. S. Senate on 9 February 1955. During the crisis, Eisenhower threatened to use nuclear weapons against PRC military targets in Fujian. In February, British Prime Minister Winston Churchill warned the U. S. against using nuclear weapons, but in March, U. S. Secretary of State John Foster Dulles stated publicly that the U. S. was seriously considering a nuclear strike. In response, the NATO foreign ministers warned at a meeting of the alliance against such action. In late March, U. S. Admiral Robert B. Carney said that Eisenhower is planning "to destroy Red China's military potential." At the April 1955 Bandung Conference, China articulated its Five Principles of Peaceful Coexistence and Premier Zhou Enlai publicly stated, "[T]he Chinese people do not want to have a war with the United States. The Chinese government is willing to sit down to discuss the question of relaxing tension in the Far East, and especially the question of relaxing tension in the Taiwan area." The crisis de escalated, and the United States and China began ambassadorial level discussions in Geneva on August 1, 1955. The first of China's nuclear weapons tests took place in 1964 and its first successful hydrogen bomb test occurred in 1967.