Ирландиядағы 1689-91 жылдардағы соғыс және оның салдары

Кіріспе

1689-91 жылғы қақтығыс

Замандас куәгерлердің бірі, Джордж Стори, соғыстың ауру, ашаршылық және шайқаста 100 000-нан астам адамдың өмірін құрбан етуіне себеп болғанын есептеді. Келесі якобит көтерілістері Шотландия мен Англиямен шектелді, бірақ соғыс Ирландияның саяси және мәдени ландшафтына ұзақ мерзімді әсер етіп, екі ғасырдан астам уақыт бойы елде британдық және протестанттық үстемдікті бекітті. Лимерик шарты католиктерге бірқатар кепілдіктер бергенімен, жазалау заңдарының кейіннен күшейтілуі, әсіресе Испания мұрагерлік соғысы кезінде, олардың азаматтық құқықтарын одан әрі шектеді.

Өмірбаян

Соғыс 1689 жылдың наурызында Джеймс II мен VII Ирландияға қонды, 1688 жылдың қарашасындағы Даңқты революцияны кері қайтаруға тырысты, бұл революция оны немере інісі Уильям III және қызы Мэри II-мен алмастырған болатын. Бұл қақтығыс 1688-1697 жылдар аралығындағы Франция патшасы Людовик XIV пен Ұлы Альянс арасындағы Тоғыз жылдық соғыстың бір бөлігі еді. Людовик пен Уильям Ирландияны қосымша майдан ретінде қарастырды, Джеймс та солай ойлады, оның басты мақсаты Англияны қайтарып алу болды. Ирландия халықтың шамамен 75% -ы Джеймстің католиктігін бөліскендіктен таңдалды, ал протестанттар Ольстерде шоғырланды, онда олар халықтың шамамен 50% -ын құрады. Сондай-ақ, 1687 жылдан бері Тирконнелл графы құрған үлкен католик армиясы болды; көпшілігі жабдығы нашар, жалақысы төленбеген сарбаздар болғанымен, Джеймс қару-жарақ пен француз әскерлерін әкеліп, оларды оқытуға көмектесті. Алайда, ирландтық католиктердің қолдауын алу үшін талап етілген жеңілдіктер Англия мен Шотландиядағы якобиттердің қолдауын әлсіретті, себебі бұл елдерде протестанттар басым еді. Бұл Ольстерге де қатысты, онсыз Джеймс Шотландиядағы көтерілісті қолдауға, Англияға басып кіруге немесе Уильямның әскер мен жабдық әкелуін тоқтатуға шамасы келмейтін еді. Олардың басты талаптары 1600 жылы 90% болған католиктердің жер иелігін 1685 жылы 22% -ға дейін төмендеткен жерлерді қайтаруды қамтиды. Бұл ұсынысқа протестанттар да, бұрынғы келісімдерден пайда көрген ирландтық католик элитасының мүшелері де қарсы болды, олардың ішінде Тирконнелл мен Джеймс те болды. Тағы бір талап – Ирландия Парламентіне автономия беру болды, бұл идея Стюарттардың идеологиясымен, яғни күшті одақтастық көзқарасымен қақтығысты. Осы әртүрлі сыртқы және ішкі мақсаттар якобиттердің науқанын әлсіретті.

16881689: Солтүстік

1688 жылдың қарашасына дейін Джеймс Ирландияның адал болатынына сенімді болды, сондықтан ол 2500 сарбазды немесе Ирландия армиясының 40% -ын Англияға көшіруге бұйрық берді. Бұл Тирконнеллдің маңызды дайындығы бар мамандардан айырды, ал олардың болуы Джеймстің ең сенімді ағылшын бөлімшелерінің бірнешеуінде наразылыққа әкелді. Уильямның қоныстанғаннан кейін көптеген ирландтықтар тұтқындалып, кейіннен император Леопольдтың қол астында Австрия-Осман соғысына жіберілді. Джеймстің құлау жылдамдығынан қорқыныш білген Тирконнелл Уильяммен келіссөздер жүргізді, бірақ бұл кешіктіру тактикасы болуы мүмкін. Оның әйелі Фрэнсис Талбот Сара Черчилльдің үлкен әпкесі болды, оның күйеуі Марлборо Джеймске қарсы ағылшын әскери заговорларының негізгі мүшесі болды. Сентябрь айында Англияға ауыстырылғандардың бірі – Ричард Гамильтон, ирландтық католик кәсіби сарбаз. Джеймс қашқаннан кейін Лондон мұнарасында тұтқындалған Уильям оны қаңтар айында Тирконнеллмен келіссөз жүргізуге жіберді: Ирландияға оралғаннан кейін ол Тирконнеллді келіссөздерден бас тартуға көндірді деп кеңінен ойланды. Қаңтар айында Тирконнелл тағы 40 000 жауынгерді жалдауға жарлық шығарды, олар толығымен католик және стандартты полк желісі бойынша ұйымдастырылған. 1689 жылдың көктеміне қарай армияда теориялық тұрғыдан шамамен 36 000 адам болды, бірақ тәжірибелі офицерлер жетіспей қалды. Бұл санды төлеу, жарақтандыру және оқыту мүмкін емес еді және олардың көбісі Рэппарлер немесе бейресмилер ретінде ұйымдастырылды, олар негізінен Тирконнеллдің бақылауынан тыс болды. Қорғау туралы уәделерге қарамастан, протестанттардан ақшаны немесе заттарды алудың ең оңай жолы оны тартып алу болды; көптеген адамдар «жақындап келе жатқан апат туралы болжамдарды» таратып, Солтүстікке немесе Англияға қашты. Қала сыртындағы аймақтарда заңсыздық көбейген сайын қорқыныш күшейе түсті, Дублин қасары протестанттық милицияны қарусыздануға бұйырғанда, жағдай одан әрі ушықты. Бұл ауылдан көшіп кетуді тудырады; Дери халқы желтоқсан айында 2500-ден сәуірге қарай 30 000-нан астамға дейін өсті. Тирконнеллдің өкіметінің заңдылық пен тәртіпті қамтамасыз ету қабілетіне күмәнді протестанттар ғана емес, көптеген католиктер де шетелде немесе үлкен қалаларда қауіпсіздік іздеді. Джеймс 12 наурызда Конрад фон Розеннің басшылығымен француз тұрақты әскерлерімен бірге ағылшын, шотланд және ирланд еріктілерімен бірге Кинсальға келді. Бұл жаңалық Белфастта Уильямның жақтастары тарапынан демонстрацияларға әкелді, ал басқа жерлерде бұған оңайырақ жауап берілді. Артур Роудон, кейіннен Солтүстік армиясын ұйымдастырған, 1685 жылы Джеймс үшін Монмутқа қарсы күресуді ұсынды және 1689 жылдың наурызына дейін Уильямға берілмеді. Протестанттар Ольстерде және Слайго мен Дублин сияқты қалалық орталықтарда шоғырландырылды, оларды Тирконнелл Ирландия армиясының католиктік бөлімшелерімен қорғауға тырысты. Католик әскерлеріне 7 желтоқсанда Дерриге кіруден бас тартылды, бірақ протестанттық қала кеңесі бір мезгілде олардың «мұқтаждығы мен біздің егемен иемізге (Джеймске) адалдықтарын» жариялады. Уильям бұл жағдайды француздардың өкілеттілікпен жасаған шабуыл деп қарастырды, оны ең жақсысы Францияға шабуыл жасаумен шешті және ресурстарды тек қана қоршалған ирланд протестанттарын «таштап кету» Англия мен Шотландияда саяси түрде қабылдамауы үшін аударуға келісті. 8 наурызда ағылшын парламенті 22 230 адамнан тұратын ирландтық экспедициялық күшті қаржыландыруды мақұлдады, олар жаңа алымдар мен еуропалық жалдамалылардан тұрады. Ал парламент Ұлы одаққа қосылуға және тоғыз жылдық соғыстың кең ауқымына кіруге келісті. Гамильтон солтүстіктегі якобит қолбасшысы болып тағайындалды, ал 14 наурызда ол Дроморда Уильям әскерін талқандап, шығыс Ольстерді қорғады. 11 сәуірде виконт Данди Шотландияда якобит көтерілісін бастады; 18 сәуірде Джеймс Дерри қоршауына қосылды, ал 29 сәуірде француздар Бантри шығанағына тағы 1500-3000 якобит түсірді. Сәуірдің ортасында Англиядан келген күштер Дерриге жеткенде, губернатор Роберт Ланди қала қорғауға жарамсыз деп, оларға қайтуға кеңес берді. Олардың командирлері Ричардс пен Каннингхэмді кейін Уильям қорқыныш үшін жұмыстан босатты, ал Ланди қаладан жасырын қашып кетті. Якобиттердің батыс Ольстерге, атап айтқанда Дерри мен Эннискилленге назар аударуы стратегиялық қателік ретінде сипатталды. Шығыс аймақ үлкен маңызға ие болды, өйткені ол ирландтық және шотландтық якобиттердің өзара қолдауына мүмкіндік берді және егер ол басып алынған болса, Англиядан жабдықтау әлдеқайда қиын болар еді. Мамырдың ортасына қарай Уильямның жағдайы жақсарды; 16-сы күні үкімет күштері Кинтайрды бақылауда ұстады, Шотландия мен Ирландия арасындағы тікелей байланысты үзіп тастады. Басты якобит армиясы Дерридің сыртында тұрып қалды, олардың француз контингенті ирландтық әріптестерінен қарсыластарына қарағанда көбірек ұнатпады. 11 маусымда төзімді және тәжірибелі Перси Кирк басшылығындағы төрт Уильям батальоны Дерридің солтүстігіндегі Фойлге келді. Солтүстіктегі соғыс шілде айының соңғы аптасындағы үш оқиғаға байланысты өрбуге ұшырады. Дандидің 27-сі күні Килликранкидегі жеңісі оның өзінің өлімімен және әскерлері арасындағы ауыр шығындармен өтелді, бұл шотландтық көтерілісті қауіпті емес етеді. 28-і күні Кирк әскерлері теңіз күшінің көмегімен якобит блокадасын бұзып, Дерри қоршауын көтерді; қоршаушылар айналасындағы ауылды өртеп, оңтүстікке шегінді. 31-і күні Эннискилленге жасалған якобит шабуылы Ньютаунбатлерде жеңіліске ұшырады; 1500-нан астам адам қаза тауып, оның жетекшісі Маунткашел тұтқындалды. Дерлік толық үстемдік позициясынан якобиттер бір апта ішінде Ольстердегі билігін жоғалтты. 13 тамызда Шомберг Белфаст шығанағына басты Уильям армиясымен қонды; ай соңына қарай ол 20 000-нан астам адамын жинады. Каррикфергус 27 тамызда түсті; Джеймс француз кеңесшілерінің Шенноннан шегінуді қалаған кеңесіне қарсы Дундалк ұстауға талап етті. Тирконнелл олардың мүмкіндіктеріне пессимистік көзқарас білдірді, бірақ Шомбергтің Дундалкқа барып соғысты аяқтау мүмкіндігі, көбінесе логистиканың толық жетіспеуіне байланысты қанағаттандырылмады. Ирландия салыстырмалы түрде кедей ел болды және аз халқы болды, бұл екі армияның да сыртқы қолдауға тәуелді болуын талап етті. Бұл әрі қарай якобиттер үшін үлкен мәселе болғанымен, Шомбергтің адамдары шатырлар, көмір, тағам және киім жетіспеді, көбінесе Честердегі тәжірибесіз комиссар агенті жеткілікті кемелерді жалдай алмады. Бұл жағдайды төмен, батпақты жерге кемпінг құру арқылы нашарлатты, күзгі жаңбырлар мен гигиенаның жоқтығы оны иіссіз батпаққа айналдырды. Шомберг қараша айында қысқа мерзімге шегінуге бұйрық бермес бұрын, шамамен 6000 адам аурудан қайтыс болды. Тастап кетілген кемпінгті тексерген ағылшын католігі Джон Стивенс, «онда көптеген өліктер жерленбеген күйде табылғанын және көптегендары әлі де тыныс алып жатқанын, бірақ бітелер мен басқа да жәндіктерден желінгенін» жазды.

Prior to November 1688, James was so confident Ireland would remain loyal that he ordered 2,500 troops, or around 40% of the Irish army, transferred to England. This deprived Tyrconnell of vital trained personnel, while their presence led to near mutiny in several of James' most reliable English units. Many of the Irish rank and file were arrested after William's landing, and later sent to serve under Emperor Leopold in the Austrian–Ottoman War. Apparently shaken by the speed of James's fall, Tyrconnell opened negotiations with William, although this may have been a delaying tactic. His wife, Frances Talbot, was the elder sister of Sarah Churchill, whose husband Marlborough was a key member of the English military conspiracy against James. One of those transferred to England in September was Richard Hamilton, an Irish Catholic professional soldier. Confined in the Tower of London after James' flight, in January William sent him to negotiate with Tyrconnell: once back in Ireland, however, he was widely thought to have convinced Tyrconnell to abandon negotiations. In January, Tyrconnell issued warrants for the recruitment of another 40,000 levies, almost entirely Catholic and organised along standard regimental lines. By spring 1689, the army theoretically had around 36,000 men, although experienced officers remained in short supply. Paying, equipping and training this number was impossible and many were organised as Rapparees or irregulars, largely beyond Tyrconnell's control. Despite assurances of protection, the easiest way to obtain supplies or money was to confiscate it from Protestants; many fled to the North or England, spreading "predictions of impending catastrophe". Fears grew as areas outside the towns became increasingly lawless, exacerbated when Dublin Castle ordered Protestant militia to be disarmed. This caused an exodus from the countryside; the population of Derry grew from 2,500 in December to over 30,000 by April. Doubts over the ability of Tyrconnell's regime to ensure law and order was not confined to Protestants; many Catholics also sought security abroad or in large towns. James landed in Kinsale on 12 March, accompanied by French regulars under Conrad von Rosen, along with English, Scottish and Irish volunteers. The news sparked pro Williamite demonstrations in Belfast, offset by a more cautious response elsewhere. Arthur Rawdon, who later organised the Army of the North, had offered to fight for James against Monmouth in 1685 and did not commit to William until March 1689. Protestants were concentrated in Ulster and urban centres such as Sligo and Dublin, which Tyrconnell sought to secure with Catholic units of the Irish army. Catholic troops were refused entry to Derry on 7 December, although the Protestant town council simultaneously declared their "duty and loyalty to our sovereign lord, (James)". William viewed it as a French proxy invasion, best dealt with by attacking France and agreed to divert resources only because "abandoning" beleaguered Irish Protestants was politically unacceptable in England and Scotland. On 8 March, the English Parliament approved funding for an Irish expeditionary force of 22,230 men, composed of new levies and European mercenaries. In return, Parliament agreed to join the Grand Alliance and become part of the wider Nine Years' War. Hamilton had been appointed Jacobite commander in the North, and on 14 March he secured eastern Ulster by routing a Williamite militia at Dromore. On 11 April, Viscount Dundee launched a Jacobite rising in Scotland; on 18th, James joined the siege of Derry and on 29th, the French landed another 1,500–3,000 Jacobites at Bantry Bay. When reinforcements from England reached Derry in mid April, governor Robert Lundy advised them to return, claiming the city was indefensible. Their commanders, Richards and Cunningham, were later dismissed by William for cowardice and Lundy fled the town in disguise. The Jacobite focus on western Ulster, specifically Derry and Enniskillen, has been described as a strategic error. The eastern region was of greater significance, since it allowed mutual support between Irish and Scots Jacobites and, if it had been captured, resupply from England would have been made far more difficult. By mid May, the Williamite position had improved; on 16th, government forces retained control of Kintyre, cutting direct links between Scotland and Ireland. The main Jacobite army was stuck outside Derry, its French contingent proving more unpopular with their Irish colleagues than their opponents. On 11 June, four battalions of Williamite reinforcements under the tough and experienced Percy Kirke arrived on the Foyle, north of Derry. The war in the North turned on three events in the last week of July. Dundee's victory at Killiecrankie on 27th was offset by his own death and heavy losses among his troops, ending the Scottish rising as a serious threat. On the 28th, Kirke's forces broke the Jacobite blockade with naval support and raised the siege of Derry; the besiegers fired the surrounding countryside and retreated south. On the 31st, a Jacobite attack on Enniskillen was defeated at Newtownbutler; over 1,500 men were killed and its leader Mountcashel captured. From a position of virtual domination, the Jacobites lost their hold on Ulster within a week. On 13 August, Schomberg landed in Belfast Lough with the main Williamite army; by the end of the month, he had more than 20,000 men. Carrickfergus fell on 27 August; James insisted on holding Dundalk, against the advice of his French advisors who wanted to retreat beyond the Shannon. Tyrconnell was pessimistic about their chances but an opportunity for Schomberg to end the war by taking Dundalk was missed, largely due to a complete failure of logistics. Ireland was a relatively poor country with a small population, obliging both armies to depend on external support. While this ultimately proved a greater problem for the Jacobites, Schomberg's men lacked tents, coal, food and clothing, largely because his inexperienced commissary agent in Chester could not charter enough ships. This was worsened by choosing a campsite on low, marshy ground, which autumn rains and lack of hygiene quickly turned into a stinking swamp. Nearly 6,000 men died from disease before Schomberg ordered a withdrawal into winter quarters in November. Inspecting the abandoned camp, John Stevens, an English Catholic serving with the Grand Prior's Regiment, recorded that "a vast number of dead bodies was found there unburied, and not a few yet breathing but almost devoured with lice and other vermin".

Якобыттардың саяси және стратегиялық мақсаттары 16891690

Якобиттер әртүрлі саяси және стратегиялық мақсаттармен әлсіретілді, бұл мамырдан шілдеге дейін өткен Ирландия Парламентіне әсер етті. Ферманаг және Донегал округтерінде сайлаулар өткізілмегендіктен, Палата 70 мүшесі кем болды және көбінесе католиктерден құралды; олардың аз бөлігі ескі гельдік дворяндары немесе «Ескі ирландтар», ал көпшілігі англо-нормандардан тараған «Ескі ағылшындар» болды. Лордтар палатасында бес протестант пэрі мен Ирландия шіркеуінің төрт епископы отырды, қарсылықтың жетекшісі ретінде Мит епископы Энтони Доппинг болды. 19 ғасырдағы ұлтшыл тарихшы Чарльз Даффи оны «Патриот Парламенті» деп атады, бірақ шындығында ол терең бөлінген еді. Джеймс үшін Англияны қайтару – басты мақсаты болды, ал ирландтық қолдаушыларына жасалған жеңілдіктер оның ондағы беделін әлсіретуі мүмкін еді. Соғыстың басында протестант якобиттерінің қолдауы көбінесе ескерілгеннен гөрі маңыздырақ болды және Ирландия шіркеуінің көптеген мүшелерін қамтыды, ең танымалдары – Маунтджой виконты. Ирландияның автономиясына қарсы болған Джеймс, жеңілдіктер жасауға өте тартынды және өзінің католиктігіне қарамастан, қалыптасқан шіркеудің құқықтарын сақтады. Тирконнелл жеке түрде Джеймске адал болғанымен, оның қайта орналасуын католиктердің құқықтарын сақтаудан гөрі екінші деңгейлі деп қарады. 1662 жылғы жер бөлісінен пайда тапқан аз ғана католиктердің бірі болған ол және басқа да иеленушілер оған маңызды өзгерістер енгізуге ниеттенген жоқ. Лимерик графының басшылығымен бұл топ қаңтар айында Вильгельммен келісімге келуді ұсынды. Оларға «Ескі ирландтар» қарсылық көрсетті, олардың басты талабы – 1652 жылғы Кромвельдік жаулап алудан кейін олардан тартып алынған жерлерді қайтару болды. Нәтижесінде Ирландия Парламентінің көп бөлігі келіссөздер жүргізуді жөн көрді, яғни армияны сақтау және мүмкіндігінше көп аумақты ұстау үшін шайқастан аулақ болуды білдірді. Джеймс Ирландиядағы соғысты соқпаққа тірегенін ойлады және француздар тек қақтығысты жалғастыруға жеткілікті көмек бергенін, жеңуге жеткілікті емес екенін айтты. Бұрынғы теңізші командирі ретінде ол Англияны қайтарудың Ла-Манш арқылы шабуыл жасауды білдіретінін айтты және француздардың Ирландия теңізі арқылы солай ету ұсыныстары шындықтан алыс еді. Француз теңіз күштері Ирландиядағы өз күштерін қайта жабдықтауға қабілетсіз болғандықтан, олар қарсы тұратын халыққа қарсы әскерлерді түсіру үшін Ирландия теңізін жеткілікті ұзақ уақыт бақылауда ұстай алмады. Ирландия мен Шотландиядағы шеткерлік көтерілістер Франция үшін британдық ресурстарды Еуропадан аударудың тиімді тәсілі болды. Бұл соғысты ұзаққа созудың жеңуден гөрі пайдалы екенін білдірді, бірақ жергілікті халық үшін апатқа толуы мүмкін, бұл мәселе 1745 жылғы шотланд көтерілісінде қайта пайда болды. 1689 жылы француз елшісі д’Аво якобиттерді Шанноннан тыс жерге шегінуге шақырды, алдымен Дублин қоса, арадағы барлық жерді жоюды бұйырды. Күтпегендей, бұл ұсыныс қабылданбады, ал ирландтар француздарды, әсіресе д’Авоны жек көруде бірікті. Бұл сезім өзара болды; 1690 жылы сәуірде алмастырылған д’Аво өзінің ізбасары Лаузунға ирландтардың «жансыз және қорқақ халық екенін, олардың сарбаздары ешқашан шайқаспайтынын және офицерлері ешқашан бұйрықтарға бағынбайтынын» айтты.

The Jacobites were undermined by differing political and strategic objectives, reflected in the Irish Parliament that sat from May to July. Since no elections were held in Counties Fermanagh and Donegal, the Commons was 70 members short and largely composed of Catholics; of these, a minority were members of the old Gaelic gentry or 'Old Irish', the majority being so called 'Old English' of Anglo Norman descent. Five Protestant peers and four Church of Ireland bishops sat in the Lords, with Anthony Dopping, Bishop of Meath acting as leader of the opposition. Dubbed the "Patriot Parliament" by 19th century nationalist historian Charles Duffy, in reality it was deeply divided. For James, regaining England was his main objective, and concessions to his Irish supporters potentially weakened his position there. In the early stages of the war, Protestant Jacobite support was more significant than often appreciated and included many members of the established Church of Ireland, the most prominent being Viscount Mountjoy. His opposition to Irish autonomy meant James made concessions with great reluctance and despite his own Catholicism, insisted on the rights of the established church. While personally loyal to James, Tyrconnell viewed his restoration as secondary to preservation of Catholic rights. One of the few Catholics who benefited from the 1662 Land Settlement, he and other beneficiaries had no desire to make substantial changes to it. Led by the Earl of Limerick, this faction urged a compromise settlement with William in January. They were opposed by the 'Old Irish', whose main demand was regaining estates confiscated from them after the 1652 Cromwellian conquest. As a result, a significant proportion of the Irish Parliament preferred to negotiate, which meant avoiding combat to preserve the army and retain as much territory as possible. James himself viewed war in Ireland as a dead end, and pointed out that the French provided only enough supplies to keep the conflict going, not win it. As a former naval commander, he argued retaking England meant a cross Channel invasion, and French suggestions of doing so via the Irish Sea were simply unrealistic. Since the French navy was unable to resupply their own forces in Ireland, it was unlikely they could control the Irish Sea long enough to land troops in the face of a hostile population. Peripheral rebellions in Ireland and Scotland were a cost effective way for France to divert British resources from Europe. This meant prolonging the war was more useful than winning it, although potentially devastating for the local populace, a dilemma that resurfaced in the 1745 Scottish Rising. In 1689, the French envoy d'Avaux urged the Jacobites to withdraw beyond the Shannon, first destroying everything in between, including Dublin. Unsurprisingly, this suggestion was rejected, while the Irish were united in their dislike of the French in general and d'Avaux in particular. The feeling was mutual; when replaced in April 1690, d'Avaux told his successor Lauzun the Irish were 'a poor spirited and cowardly people, whose soldiers never fight and whose officers will never obey orders.'

1690: Бойн және Лимерик

1690 жылдың сәуір айында тағы 6000 француз әскері келді, олардың орнына Маунткашел басқаратын шамамен бірдей сандағы ирланд әскерлері Францияға жіберілді. Барынша көп аумақты сақтап қалу үшін якобиттер Бойн өзені бойында қорғаныс шебін ұстап, алдымен солтүстікке егістік пен малды шығарып жіберді немесе жойды. Бұл жергілікті халықты зор қайғыға ұшыратты. Француз шенеунігінің бірі адамдардың «аттар сияқты шөп жеп» немесе жол бойында мәйіттері шашырап жатқанын көріп қорқынышқа бірікті. Дрогеда аймағының осы зардаптан қалпына келуіне елу жылдан астам уақыт кетті. Англия үкіметінің Ирландиядағы жағдайды Фландрияға шабуыл жасамас бұрын шешуді талап етуіне байланысты Вильям қолдағы күштерінің көп бөлігін сол жерге жіберіп, науқанды жеке басқаруға кірісті. 1690 жылдың 14 маусымында 300 кеме Белфаст шығанағына келді, олардың ішінде 31000-ға жуық адам, голланд, ағылшын және дат әскерлерінен құралған отрядтар болды. Парламент оған қаржыландыруды арттырды, ал Шомбергке қатысты мәселелер шешілді, көлік шығыны 1689 жылы 15 000 фунт стерлингтен 1690 жылы 100 000 фунт стерлингке дейін өсті. Якобиттер Бойн өзенінің оңтүстік жағалауындағы Дрогедадан тыс жерде Олдбриджде қорғаныс позицияларын құрды. 1 шілдеде Бойн шайқасында Вильям өзенді бірнеше жерден кесіп өтіп, оларды шегінуге мәжбүр етті. Нәтиже шешуші болмады, екі тараптан да, оның ішінде Шомбергтен 2000-ға жуық адам қаза тапты, бірақ дезертирлікке байланысты әлсіреген якобит армиясы Лимерикке шегінді. Бұл Вильямға Дублинге қарсылықсыз кіруге мүмкіндік берді. Басқа жақта, 1 шілдеде Флеурдағы жеңіс француздарға Фландрияны бақылауға беруге мүмкіндік берді; Бойнмен бірдей күні олар Бичи-Хедте ағылшын-голландиялық флотты жеңіп, Англияда үрей тудырды. Бұрынғы ағылшын теңіз командирі болған Джеймс Ла-Манш каналын бақылаудың сирек мүмкіндік екенін түсінді және Францияға оралып, дереу шабуыл жасауға шақырды. Бірақ француздар жеңіске жетпеді және тамыз айына қарай ағылшын-голландиялық флот теңізге қайта бақылау орнатты. Тирконнелл 1689-1690 жылдардың қысында Людовик XIV-тен «Англияға шабуыл жасауды» қолдауға және ирланд топырағында шайқасудан аулақ болуға шақырды. Оның өтініші қабылданбады, себебі шабуылға зор шығын кеткенімен қатар Людовик Джеймске де, оның ағылшын қолдаушыларына да сенбеді. Оның шұғыл кетуінің стратегиялық себептері болды, оларды жоғары тұрған командирлері де қолдады, бірақ Джеймс ирланд тарихында Сеамус ан Чака немесе «Джеймс – қорқақ» ретінде танылды. Вильям өзінің күшін асыра бағалап, соғысты аяқтау мүмкіндігін жіберіп алды. 17 шілдедегі Финглас декларациясы якобит офицерлері мен католиктерді жалпы кешірімнен шеттетіп, оларды күресті жалғастыруға итермеледі. Біршама уақыттан кейін Джеймс Дуглас 7500 адаммен Шеннон өзені бойындағы якобит қорғаныс шебін бұзуға тырысып, Атлонды басып алды. Бірақ олар жеткілікті қоршау артиллериясы мен азық-түліктеріне ие болмады, сондай-ақ Патрик Сарсфилд 15000 адаммен олардың күштерін кері шегінуден кесіп тастауға бет алғанын Дугласқа жеткізді. Дуглас түн ортасында шегінуге және ирланд күштерімен кездеспеу үшін басқа жолмен жүруге шешім қабылдады. Ирландияның батысындағы стратегиялық кілті – Лимерик Вильямның келесі мақсаты болды, якобиттер өз күштерінің көп бөлігін қалаға шоғырландырды. Марлбороның басқаруымен жасақ Корк пен Кинсейлді басып алды, бірақ Лимерик бірнеше шабуылды қайтарды, ауыр зиян келтірді. Патрик Сарсфилд басқарған атты әскер Вильямның артиллерия пойызын жойды, ал қатты жаңбыр жаңадан келген артиллерияны жеткізуге мүмкіндік бермеді. Еуропадағы көптеген қауіп-қатерлерге тап болған Вильям 1690 жылдың соңында Ирландиядан кетіп, якобиттер Ирландияның батыс бөлігінің үлкен бөлігін сақтап қалды. Голланд генерал де Гинкель Килкеннидегі басқаруды өз қолына алды, Дуглас Ольстерде, ал Вюртемберг даниялықтары Уотерфордта орналасты. Вильямның қолдаушыларын марапаттау үшін Вильямның иелігіндегі округтерде протестант әкімшілігі қайта құрылды, якобиттердің иеліктері тәркіленді және тұтқындалды. Гинкель мұны қолма-қол ақшамен жасаудың, жермен емес, бір айлық соғыстан арзан екенін атап өтті және кеңпейіл шарттарға шақырды. 24 шілдеде Джеймстен келген хатта француз бригадасын және кетуге ниет білдіргендерді эвакуациялау үшін кемелердің жолға шыққаны расталды; ол сондай-ақ ирланд офицерлерін анттарынан босатып, соғысты бейбіт жолмен аяқтауға келіссөздер жүргізуге мүмкіндік берді. Тирконнелл мен француз әскерлері қыркүйек айының басында Голуэйден теңізге шықты; Джеймстің тәжірибесіз заңды емес ұлы Бервик қолбасшылыққа қалды, оған Томас Максвелл, Доминик Шелдон, Джон Гамильтон және Сарсфилдтен құралған офицерлер кеңесі көмектесті. Тирконнелл жеткілікті француз қолдауын алып, соғысты ұзартып, Людовикке жақсы шарттарға келуге болатынын айтқысы келді, бұл үшін француз әскерінің шектеулі саны жеткілікті болар еді. Бейбіт келісімге келу үшін ол соғысқа қарсы партияның ықпалын, әсіресе армияда үлкен беделі бар Сарсфилдтің ықпалын азайту қажеттігін түсінді. Ол Джеймске соғысқа қарсы топ ирланд автономиясын немесе тіпті тәуелсіздікті қалайтынын, ал ол Ирландияның Англиямен тығыз байланыста болуын қалайтынын айтты; осы үшін оған қару, ақша және Сарсфилд пен Бервикті алмастыруға болатын «тәжірибелі» француз генералы қажет болды.

In April 1690, an additional 6,000 French regulars arrived, in exchange for a roughly equivalent number of Irish troops under Mountcashel, who were sent to France. To retain as much territory as possible, the Jacobites held a line along the River Boyne, first destroying or removing crops and livestock to the north. This reduced the local population to utter misery; a French official recorded his horror at seeing people "eating grass like horses", or their corpses littering the roads. It took over fifty years for the area around Drogheda to recover from this devastation. Faced by demands from his English government that he resolve the position in Ireland before taking the offensive in Flanders, William committed the majority of his available forces there and took personal command of the campaign. On 14 June 1690, 300 ships arrived in Belfast Lough carrying nearly 31,000 men, a combination of Dutch, English and Danish regiments. Parliament backed him with increased funding and the issues faced by Schomberg were remedied, transportation costs alone rising from £15,000 in 1689 to over £100,000 in 1690. The Jacobites established defensive positions at Oldbridge, outside Drogheda on the south bank of the Boyne. In the Battle of the Boyne on 1 July, William crossed the river in several places, forcing them to retreat. The result itself was not decisive, with fewer than 2,000 dead on both sides, including Schomberg, but demoralised and weakened by desertion, the Jacobite army retreated to Limerick. This allowed William to enter Dublin unopposed. Elsewhere, victory at Fleurus on 1 July gave the French control of Flanders; on the same day as the Boyne, they defeated a combined Anglo Dutch fleet at Beachy Head, causing panic in England. As a former English naval commander, James recognised control of the Channel was a rare opportunity and returned to France to urge an immediate invasion. However, the French failed to follow up their victory and by August, the Anglo Dutch fleet had regained command of the sea. Tyrconnell had spent the winter of 1689 to 1690 urging Louis XIV to support a "descent on England" and avoid fighting on Irish soil. His requests were rejected; an invasion required enormous expenditure and Louis trusted neither James nor his English supporters. While there were sound strategic reasons for his hurried departure, which were backed by his senior commanders, James has gone down in Irish history as Séamus an Chaca or "James the beshitten/coward". An opportunity to end the war was missed when William overestimated the strength of his position. The Declaration of Finglas of 17 July excluded Jacobite officers and the Catholic landed class from a general pardon, encouraging them to continue fighting. Shortly afterwards, James Douglas and 7,500 men tried to break the Jacobite defensive line along the Shannon by taking Athlone. However they lacked sufficient siege artillery and provisions and rumors had reached Douglas that Patrick Sarsfield was marching with 15,000 men to cut off their forces from retreat. Douglas decided to withdraw in the middle of the night and by alternate route to avoid meeting the Irish force. Limerick, strategic key to the west of Ireland, became William's next objective, the Jacobites concentrating the bulk of their forces in the city. A detachment under Marlborough captured Cork and Kinsale but Limerick repulsed a series of assaults, inflicting heavy casualties. Cavalry raids led by Patrick Sarsfield destroyed William's artillery train and heavy rain prevented replacements. Faced by multiple threats in mainland Europe, William withdrew and left Ireland in late 1690, the Jacobites retaining large parts of western Ireland. Dutch general de Ginkell assumed command, based at Kilkenny, with Douglas in Ulster and the Danes under Württemberg at Waterford. Protestant administration was re established in the counties held by Williamites, with arrests and confiscation of Jacobite estates, intended to reward William's supporters. Ginkel pointed out doing so in cash, not land, was cheaper than a month of war and urged more generous terms. On 24 July, a letter from James confirmed ships were on their way to evacuate the French brigade and any others who wanted to leave; he also released his Irish officers from their oaths, allowing them to seek a negotiated end to the war. Tyrconnell and the French troops sailed from Galway in early September; James's inexperienced illegitimate son Berwick was left in command, supported by a council of officers composed of Thomas Maxwell, Dominic Sheldon, John Hamilton and Sarsfield. Tyrconnell hoped to obtain sufficient French support to extend the conflict and gain better terms, which he told Louis could be done with limited numbers of French troops. A negotiated peace also required him to reduce the influence of the pro war party, led by Sarsfield, who was increasingly popular with the army. He told James the pro war group wanted Irish autonomy or even independence, while he wished to see Ireland linked firmly to England; to do so, he needed arms, money and an 'experienced' French general to replace Sarsfield and Berwick.

1691: Атлон, Аугрим және Лимериктің екінші қоршауы

1690 жылдың соңында Якобыттардың "Бейбітшілік партиясы" мен "Соғыс партиясы" арасындағы келіспеушіліктер күшейді. Вильяммен келіссөздер жүргізуге бағытталған Тирконнеллдің әрекеттерін қолдағандардың қатарында жоғары шенді офицерлер Томас Максвелл мен Джон Гамильтон, сондай-ақ лорд Риверстон мен Денис Дейли сияқты саяси тұлғалар болды. Сарсфилдтің "Соғыс партиясы" Вильямды жеңу мүмкіндігі әлі де бар екенін мәлімдеді; бұрын "Ескі ирландтардың" мүддесін білдіретін деп сипатталған, оның басшыларына ағылшын офицері Доррингтон және "Ескі ағылшындардан" Пурселл мен Луттрел кірді. Вильямның Лимерикке шабуылдауға қабілетсіздігінен күш алып, Тирконнеллдің ықпалын азайтуды көздеген Сарсфилд фракциясы Людовик XIV-ке тікелей жүгініп, Тирконнелл мен Бервик қызметтен алынуын сұрады. Олар сондай-ақ Франциядан айтарлықтай әскери көмек сұрады, бірақ француз үкіметі Фландрия, Рейн және Италияны стратегиялық басымдықтар деп есептегендіктен, бұл сұраныс қабылданбады. Гинкель ақыры Вильямнан Якобыттарға шартты капитуляция ұсынуға рұқсат алды, оның ішінде діни толеранттылыққа кепілдік беру де бар еді. Бірақ желтоқсан айында "Бейбітшілік партиясы" келісімге келуге тырысқанда, Сарсфилд Бервикке Гамильтонды, Риверстонды және Дейлиді тұтқындауды талап етті. Бервик, Тирконнеллдің келісімімен, Сарсфилдке жеңілдіктер ұсынып, бақылауды қайтаруға тырысқан Тирконнелл Франциядан оралды. Ирландиялық қолдаушылары арасындағы келіспеушіліктерден алаңдаған Джеймс Людовикке қосымша әскери көмек беруді тікелей сұрауға көндірілді. Людовик Ирландия армиясының бас қолбасшысы ретінде Бервиктің орнына генерал Чарльз Чалмотты, Сен-Руэ маркізін, жағдайды бағалау және қосымша әскери көмек беру туралы шешім қабылдауға көмектесу үшін құпия нұсқаулармен жіберді. Сен-Руэ генерал-лейтенанттар де Тессе мен д'Уссонмен бірге 9 мамырда Лимерикке келді; олар күзетке дейін жеткілікті қару-жарақ, астық және ұн әкелді, бірақ әскер мен ақша жетіспеді. Көктемнің соңында француз конвойы Галвей немесе Лимерикке қосымша күштер түсіруі мүмкін деген алаңдаушылық туды, сондықтан Гинкель мүмкіндігінше тезірек шайқасқа дайындық жасауды бастады. Мамыр айында екі тарап та жазғы науқанға күш-жігерін жинауға кірісті, Якобыттар Лимерикте, ал Вильямиттер – Муллингарда орналасты, ал ұсақ шайқастар жалғасты. 16 маусымда Гинкельдің кавалериясы Баллимордан Атлонға қарай барлау жүргізді. Сен-Руэ бастапқыда күштерін Шаннонның артына орналастырды, бірақ 19 маусымда Атлонның нысана екенін түсініп, әскерін қаланың батысына шоғырландыра бастады. Гинкель Якобыттардың қорғанысын бұзып, 30 маусымда қысқа, бірақ қанды қоршаудан кейін Атлонды басып алды, Максвеллді тұтқынға алды; Сен-Руэ гарнизонды құтқаруға тырысқанда сәтсіз болды және батысқа шегінді. Атлонды басып алу Вильямның күштері үшін маңызды жеңіс болды, өйткені Шаннон өзенін кесіп өткен жағдайда Сен-Руэ әскерінің ыдырауы мүмкін екеніне сенді. Дублиндегі Лорд-Соттар Якобыттарға кешірім, тәркіленген мүліктерін қайтару және қалаған жағдайда Вильямның армиясына қосылған жағдайда ұқсас немесе жоғары дәрежеде және жалақы алу мүмкіндігін ұсынатын жарлық шығарды. Якобыттардың басшылығы өзара айыптауларға бөлінді: Сарсфилд фракциясы Тирконнеллдің ізбасары Максвеллді сатқындықпен айыптады, ал Сен-Руэдің қолбасшысы д'Уссон Тирконнеллдің жағына шығып, оны Галвей губернаторы етіп тағайындады. Сен-Руэдің негізгі әскерінің орналасқан жерін білмей, оны сан жағынан аз деп есептеген Гинкель 10 шілдеде Баллинасло арқылы Лимерик және Галвей жолымен абайлап алға жылжуды жалғастырды. Тирконнеллдің қолдауымен Сен-Руэнің бастапқы жоспары Лимерикке шегініп, Вильямиттерді тағы бір жыл соғысқа мәжбүрлеу болды, бірақ Атлондағы қателіктерін өтеу үшін шешуші шайқасқа баруға шешім қабылдады. Гинкель 20 000 әскермен 12 шілде күні таңертең Аугримде Сен-Руэдің шамамен бірдей күшті әскеріне кездесті. Тәжірибесіз ирландтық жаяу әскерінің батыл және табанды қорғанысына қарамастан, Аугрим шайқасында Сен-Руэ қаза табады, көптеген жоғары шенді Якобыт офицерлері тұтқындалды немесе қаза тапты, ал Якобыт армиясы талқандалды. Д'Уссон бас қолбасшы болды: ол 21 шілдеде Галвейді тиімді шарттармен тапсырды. Аугримнен кейін Сен-Руэ әскерінің қалдықтары Лимерикке Сарсфилдтің басшылығымен қайта топтасты, қорғаныс әлі де жөндеуден өтіп жатқан еді: көптеген Якобыт жаяу әскер полктерінің саны қатты азайды, бірақ кейбір әскерлер кейінірек келді. Тирконнелл, біраз уақыттан бері аурумен күресіп жатқан, жақында Лимерикте қайтыс болды, Якобыттарды олардың негізгі келіссөзшісінен айырды. Сарсфилд және Якобыттардың бас әскері қысқа қоршаудан кейін қазан айында Лимерикте капитуляциялады.

By late 1690, divisions between the Jacobite "Peace Party" and "War Party" had widened. Those who supported Tyrconnell's efforts to negotiate with William included senior officers Thomas Maxwell and John Hamilton, in addition to political figures such as Lord Riverston and Denis Daly. Sarsfield's "War Party" argued William could still be defeated; while once characterised as representing the 'Old Irish' interest, its leaders included the English officer Dorrington and 'Old English' Purcell and Luttrell. Encouraged by William's failure to take Limerick and looking to reduce Tyrconnell's influence, Sarsfield's faction appealed directly to Louis XIV requesting that Tyrconnell and Berwick were removed from office. They also asked for substantial French military aid, although this was unlikely as the French regime saw Flanders, the Rhine, and Italy as greater strategic priorities. Ginkell had finally obtained William's permission to offer the Jacobites moderate terms of surrender, including a guarantee of religious toleration, but when in December the "Peace Party" made moves to accept, Sarsfield demanded that Berwick have Hamilton, Riverston and Daly arrested. Berwick complied, although likely with the tacit approval of Tyrconnell, who returned from France to try to regain control by offering Sarsfield concessions. Deeply alarmed by the rift between his Irish supporters, James was persuaded to request further military support directly from Louis. Louis dispatched general Charles Chalmot, Marquis de Saint Ruhe, to replace Berwick as commander of the Irish Army, with secret instructions to assess the situation and help Louis make a decision on whether to send additional military aid. Saint Ruhe, accompanied by lieutenant generals de Tessé and d'Usson, arrived at Limerick on 9 May; they brought sufficient arms, corn and meal to sustain the army until the autumn, but no troops or money. By late spring, concerned that a French convoy could land further reinforcements at Galway or Limerick, Ginkell began making preparations to enter the field as quickly as possible. During May, both sides began assembling their forces for a summer campaign, the Jacobites at Limerick and the Williamites at Mullingar, while low level skirmishing continued. On 16 June, Ginkell's cavalry began reconnoitring from Ballymore towards Athlone. Saint Ruhe had initially strung out his forces behind the line of the Shannon, but by 19 June he realised Athlone was the target and began concentrating his troops west of the town. Ginkell breached the Jacobite lines of defence and took Athlone on 30 June after a short but bloody siege, taking Maxwell prisoner; Saint Ruhe failed in his attempts to relieve the garrison and fell back to the west. Athlone was seen as a significant victory for William's forces, as it was believed that Saint Ruhe's army would probably collapse if the Shannon was crossed. The Lords Justice in Dublin issued a proclamation offering generous terms for Jacobites who surrendered, including a free pardon, restoration of forfeited estates, and the offer of similar or higher rank and pay if they wished to join William's army. The Jacobite command fell apart in mutual recriminations: Sarsfield's faction accused Maxwell, a follower of Tyrconnell, of treachery, while Saint Ruhe's subordinate d'Usson sided with Tyrconnell, who appointed him governor of Galway. Unaware of the location of Saint Ruhe's main army and assuming he was outnumbered, on 10 July Ginkell continued a cautious advance through Ballinasloe down the main Limerick and Galway road. Saint Ruhe's initial plan, endorsed by Tyrconnell, had been to fall back on Limerick and force the Williamites into another year of campaigning, but wishing to redeem his errors at Athlone he appears to have instead decided to force a decisive battle. Ginkell, with 20,000 men, found his way blocked by Saint Ruhe's similarly sized army at Aughrim on the early morning of 12 July. Despite a brave and tenacious defence by the inexperienced Irish infantry, the Battle of Aughrim would see Saint Ruhe dead, many senior Jacobite officers captured or killed, and the Jacobite army shattered. D'Usson succeeded as overall commander: he surrendered Galway on 21 July, on advantageous terms. Following Aughrim the remnants of Saint Ruhe's army retreated to the mountains before regrouping under Sarsfield's command at Limerick, where the defences were still in the process of being repaired: many of the Jacobite infantry regiments were seriously depleted, although some stragglers arrived later. Tyrconnell, who had been sick for some time, died at Limerick shortly afterwards, depriving the Jacobites of their main negotiator. Sarsfield and the Jacobites' main army surrendered at Limerick in October after a short siege.

Лимерик келісім-шарты

Енді аға якобит қолбасшысы Сарсфилд 1691 жылғы 3 қазанда Гинкельмен Лимерик шартын жасады. Ол католиктерге дін бостандығын және Уильям мен Мэриге адалдық серт беруге дайын якобиттерге заңдық қорғауды уәделеді, бірақ шартқа дейін қаза тапқандардың мүлігі тәркілеуге жата берді. Сондай-ақ, ол Сарсфилдтің якобит армиясында әлі қызмет ететін адамдардың Францияға кетуіне қатысты талабын қабылдады. Бұл процеске "Жабайы қаздардың қашуы" деген атау берілді, ол дереу басталды және желтоқсан айына дейін аяқталды. Қазіргі заманғы есептерге сәйкес, шамамен 19 000 сарбаз бен реппар кетіп қалды: әйелдер мен балалар осы санды 20 000-нан сәл асырып, Ирландия халқының шамамен 1 пайызына жеткізді. Кейбір сарбаздар француз армиясына қосылатынын білген соң, оларды күштеп кемеге мінгізген деген ақпарат бар. Көптеген сарбаздар отбасыларымен байланыса алмады, ал көпшілігі Лимериктен Коркқа жол бойы қашып кеткен сияқты.

Салдары

"Жабайы қаздар" бастапқыда Джеймс II-нің эмиграциядағы армиясында құрылған. Джеймс қайтыс болғаннан кейін, олар 1689 жылы 6000 әскермен келген Маунткашелдің жасағын пайдаланып құрылған Францияның Ирландия бригадасына қосылды. Жазықсыз якобиттер Ирландиядағы қауіпсіздікке қауіп тудыра берді, және ағылшын мен ирланд парламенттерінің қарсылығына қарамастан, Уильям оларды өз армиясына қабылдауды жалғастырды. 1693 жылдың соңына қарай тағы 3650 бұрынғы якобит Уильямнің континентте соғысқан әскерлеріне қосылды. Лорд-лейтенант виконт Сидни соңында әскери қызметке тек "белгілі протестанттарды" ғана қабылдауға шешім қабылдады, содан кейін Ирландияда қалған якобит әскерінің соңғы өкілдері тыныштықты сақтау үшін қаржылық көмекпен үйлеріне қайтарылды. Осы уақытта Англия парламенті, мүмкін Лондондағы ирланд протестанттардың қысымымен, 1691 жылы "Ирландиядағы жоғарылық серттен бас тарту және басқа серттерді бекіту туралы" заң қабылдады. Бұл заң бойынша, заңгер, дәрігер немесе Ирландия парламентіне орын алған адамдар жоғарылық серт беру кезінде трансбұғаттауды жоққа шығаруға міндетті болды. Бұл, тиімді түрде, барлық католиктерді қызметтен шеттетуге әкеп соқты, бірақ кейбір жағдайларда Лимерик шартының бенефициарлары босатылды. Дегенмен, көптеген протестанттар осы келісімге наразылық білдірді, олардың пікірінше, келісім якобиттерді "жеңілістен туындаған жазалардан аман қалдырған". Әкімшіліктің жеке есеп айдасулардың алдын алу үшін якобит қаруларын және жылқыларын іздеуге тыйым салуы католиктерге деген ықпалдылығының белгісі ретінде қарастырылды, тіпті Лорд-канцлер сэр Чарльз Портердің "жасырын якобит" екені туралы әңгімелер тарады. Католиктердің француз басқыншылығын қолдауы мүмкін деген қорқыныш және 1695 жылы Капеллдің Лорд-депутат етіп тағайындалуы көзқарастың өзгеруіне себеп болды. Сол жылы Ирландия парламенті қарусыздандыру заңын қабылдады, ол Лимерк пен Галвейден басқа католиктерге қару немесе 5 фунттан астам құны бар жылқыға ие болуға тыйым салды. 1695 жылғы екінші заң жобасы ирланд католиктерін "шетелдік байланыстардан және олардың тәуелділігінен" сақтандыруға бағытталған, әсіресе елдің "ежелгі ағылшын отбасыларына" арналған. Католик ақсүйектері мұндай әрекеттерді сенімділіктің ауыр бұзуы ретінде қарастырды, бұл сөздермен бейнеленді: cuimhnigí Luimneach agus feall na Sassanaigh ("Лимерикті және саксондық опасыздықты есіңнен шығарма"). Бұл сөздер Ирландия бригадасының эмигранттары кейінгі жылдары қолданған. Алайда, жазалық заңдардың кейінірек кеңейтілуіне қарамастан, Лимерик, Галвей, Дрогеда және Уильямның бағындыру шартына бағынған басқа гарнизондардағы "шартты әскерлер" өмірінің соңына дейін босатылды.

The "Wild Geese" were initially formed into James II's army in exile. After James's death, they were merged into France's Irish Brigade, which had been set up in 1689 using the 6,000 troops accompanying Mountcashel. Disbanded Jacobites still presented a considerable risk to security in Ireland and despite resistance from the English and Irish parliaments, William continued to encourage them to join his own army; by the end of 1693 a further 3,650 former Jacobites had joined William's forces fighting on the Continent. The Lord Lieutenant Viscount Sidney eventually restricted enlistment to "known Protestants", upon which the last remnants of the Jacobite army still in Ireland were sent home with a financial inducement to keep the peace. In the interim the English legislature, possibly acting under pressure from Irish Protestant refugees in London, passed a 1691 Act "for the Abrogating the Oath of Supremacy in Ireland and Appointing other Oaths". This required anyone taking the Oath of Supremacy, such as when practising law, as a physician, or when taking a seat in the Irish Parliament, to deny transubstantiation; it effectively barred all Catholics, although included a clause exempting beneficiaries of the articles of Limerick in some circumstances. Despite this, many Protestants were initially outraged by their perception that the treaty had left the Jacobites "immune to the penalties of defeat". The fact that the administration chose to forbid searches for Jacobite arms and horses in order to prevent the settling of private scores was taken as evidence of pro Catholic bias, and it was even rumoured that the Lord Chancellor Sir Charles Porter was a "secret Jacobite". Continuing fears over Catholics' potential support of a French invasion and the appointment in 1695 of Capell as Lord Deputy saw a change of attitude. The same year, the Irish Parliament passed the Disarming Act, forbidding Catholics other than the Limerick and Galway 'articlemen' to own a weapon or a horse worth more than £5. A second 1695 bill, designed to deter Irish Catholics "from their foreign correspondency and dependency" and aimed particularly at the country's "English ancient families", restrained Catholics from educating their children abroad. Catholic gentry saw such actions as a serious breach of faith, summed up by the phrase cuimhnigí Luimneach agus feall na Sassanaigh ("remember Limerick and Saxon perfidy") supposedly used in later years by the exiles of the Irish Brigade. However, despite later extension of the penal laws, the 'articlemen' of Limerick, Galway, Drogheda and other garrisons subject to Williamite articles of surrender generally stayed exempt for the remainder of their lives.

Ұзақ мерзімді әсерлері

Ирландиядағы соғыста Уильямның жеңісі екі маңызды, ұзақ мерзімді нәтижеге әкелді. Біріншісі, Джеймс II Англия, Ирландия және Шотландиядағы тәждерін әскери күшпен қайтарып алмауына кепілдік берді. Екіншісі, Ирландиядағы британдық және протестанттық үстемдікті күшейтті. XIX ғасырға дейін Ирландияны «Протестанттық билеушілік» деп аталған, көбінесе протестанттардан құралған билеуші топ басқарды. Ирландияның көпшілігін құраған католиктер және Ольстер шотландтық пресвитериандар қауымы жер иелігіне негізделген биліктен жүйелі түрде шеттетілді. Соғыстан кейін бір ғасырдан астам уақыт бойы ирландтық католиктер якобиттердің ісіне деген құрметтерін сақтап, Джеймс пен Стюарттарды Ирландияға әділ шешім беруге лайық монархтар ретінде көрсетті, оның ішінде өзін-өзі басқару құқығы, тартып алынған жерлерді қайтару және католицизмге төзімділік. Мыңдаған ирланд сарбаздары Испания және Франция армияларында Стюарт монархтарына қызмет ету үшін елден кетіп қалды. 1766 жылға дейін Франция және Папалық Стюарттарды британдық тәждеріне қайтаруға бейілді болды. Француз әскеріндегі ирланд сарбаздарынан құралған кемінде бір біріккен ирландтық батальон (500 адам) 1746 жылғы Куллоден шайқасына дейін шотландтық якобит көтерілістерінде якобиттердің жағынан соғысты. Соғыс сонымен қатар ирландтық протестанттардың британдық армия офицерлерінің қатарына енуіне бастады; 1770 жылдары ирландтық протестанттар офицерлік құрамның шамамен үштен бірін құрады, бұл көрсеткіш олардың халық санына пропорционал емес еді. Протестанттар Вильямның жеңісін діни және азаматтық бостандықтың жеңісі деп бағалады. Патша Вильямның жеңісін бейнелейтін суреттер Ульстердегі үй қабырғаларын әлі де безендіріп тұр, ал католиктердің Вильям соғысындағы жеңілісі протестанттық юнионистер және 12 шілде күні Оранж орденімен әлі де тойланады.