Кіріспе

12 ғасырдағы неміс монахы және жазушысы Теофил Пресвитер (шамамен 1070–1125 жж.) – түрлі ортағасырлық өнерлердің егжей-тегжейлі сипаттамаларын қамтитын латын тіліндегі мәтіннің псевдонимді авторы немесе жинақтаушысы. Бұл мәтін көбінесе «Schedula diversarum artium» («Түрлі өнерлер тізімі») немесе «De diversis artibus» («Түрлі өнерлер туралы») деп аталады және шамамен 1100–1120 жылдар аралығында жинақталған болуы мүмкін.

Жұмыс

"De diversis artibus" еңбегінің ең көне қолжазбалары Венада (Австрия Ұлттық кітапханасы, Кодекс 2527) және Вольфенбюттельде (Герцог Август кітапханасы, Cod. Guelf. Gud. Lat. 69 2°) сақталған. Готтхольд Эфраим Лессинг осы құжатты Вольфенбюттельде кітапханашы болып жұмыс істеген кезде қайта жариялап, 1774 жылы оның үзінділерін жариялады. Бұл еңбекте майлы бояу туралы ең алғашқы мәлімет кездеседі, бұл Вазаридің Ян ван Эйк майлы бояу техникасын 15 ғасырдың басында өңдегені туралы мифті жоққа шығарғандықтан үлкен қызығушылық тудырды, және антикварлар бұл мифке бұрыннан күдікпен қараған болатын. Сондай-ақ, ол сым жасаудың ең алғашқы жазбадағы дәлелі болып табылады. Теофилдің "Schedula" еңбегі орта ғасырдың гүлдену кезеңінде қолданбалы өнерде қолданылған техникалар туралы толыққанды мәлімет береді. Еңбек үш кітаптан тұрады. Бірінші кітапта бояу және сурет салу материалдарын (сурет салу техникасы, бояулар және сия) өндіру және қолдану мәселелері қарастырылады, әсіресе мәтіндерді безендіру және қабырғаларды бояу үшін. Екінші кітапта боялған шыны өндірісі және шыныға бояу техникалары, ал үшінші кітапта алтынмен жұмыс жасау және басқа да металл өңдеудің әртүрлі тәсілдері талданған. Бұған қоса, ол ағзалар құрылысына кіріспе береді. Бірінші кітап, сурет салу туралы, аса толыққанды ақпаратты қамтамағанмен, жеткілікті сенімді, екінші кітап, шыны туралы, жақсырақ, ал үшінші кітаптың көп бөлігі тәжірибелі металл өңдеушінің еңбегі болып көрінеді. Жақында "Теофилдің" мерзімі, тәжірибесі және орналасқан жері туралы қайшылықты мәліметтерді "Schedula" жинақ еңбек ретінде қарастырғанда жақсы түсіндіріледі деген пікір айтылды. Бұл еңбек ағылшын, француз, поляк, португал, испан, венгр, неміс, итальян, жапон, болгар және орыс тілдеріне аударылған, көбінесе 19 және 20 ғасырларда.

Өмірбаян

Теофил бенедикттік монах болған болуы мүмкін. Теофилдың Гельмаршаузендік шебер монах Роджермен бір адам екені жөнінде пікірлер айтылды (әсіресе Экхард Фрейзе былай демек). Роджер Мёз өзені аймағындағы Ставелот аббаттығында туған сияқты, ол 1100 және 1107 жылдар аралығында Кёльндегі Санкт-Панталеон шіркеуінде суретші және автор ретінде жұмыс істеді, ал 1107 жылы Гельмаршаузен аббаттығына көшті. Екі адамның кім екені зерттеушілер арасында ұзақ уақыттан бері талқыланып келеді, бірақ Фрейзенің қорытындылары әлі барлық зерттеушілер тарапынан қабылданбады. Басқа да ұсыныстар жасалды, қазіргі таңда консенсусқа қол жеткізілген жоқ.

Неміс тілінде

(2 томдық). 1953 және 1983 (аудармалар мен еңбектің бөлімдеріне түсіндірмелер кірген).