Кіріспе

Ресми лауазымдағы адам және кеңесші, соғыс лорды Цао Цаоға (175-219) қызмет еткен.

Янг Сюй (175–219), әдеби есімі Дэзу, Қытайдың Шығыс Хань әулетінің соңғы кезеңінде соғыс лорды Цао Цаоның қызметінде болған ресми лауазымдағы адам және кеңесші болған.

Өмір

Ян Сю – Ян Бяоның (楊彪) ұлы және Ян Цының (楊賜) немересі болды. Оның анасы, Юань ханым (袁氏), Юань Шудың қарындасы еді. 200-ші жылдары Ян Сю сяолуан (小廉) лауазымына тағайындалды және императорлық канцлер Цао Цаоның тіркеушісі (主簿) болды. Ол әкімшілік және әскери істерде шебер болған және Цао Цаоны жақсы түсінген. Осы себепті Ян Сю үкіметте ықпалды тұлғаға айналды. Ян Сю Цао Цаоның ұлы Цао Чжидің жақын досы болды және Цао Чжи мен оның ағасы Цао Пи арасындағы мұрагерлік күреске қатысты. Ян Сюдің Цао Чжимен тығыз байланысы, Цао Чжидің кейде жасаған қателіктері кезінде оған қиындықтар әкелді, мысалы, Йе қаласындағы оқиға, онда Цао Чжи мас күйінде императорға ғана арналған қақпадан өтіп кетті. Бірақ соңғы соққы, Ян Сю кеңестің күн тәртібін Цао Чжиге жасырып бергенін білген кезде болды, соның арқасында оның досы алдын ала дайындалып, Цао Цаоға жақсы әсер ете алды. Осыған және Юань Шумен байланысын еске түсіріп, Цао Цао Ян Сюны өлімге кесті. Алайда, Цао Пи жеке өзі Ян Сюды ұнатпады. Цао Пидің сүйікті қылышы Ян Сюдың сыйы болған және Цао Пи оны үнемі қасында ұстаған. Кейіннен император болғаннан кейін Цао Пи, Ян Сю қылыштың бастапқыда Ван Маоға (王髦) тиесілі болғанын айтқандығын есіне алды. Ностальгияға берілген Цао Пи Ван Маоның қайда екенін іздеп, оған азық-түлік пен киім-кешекпен сыйлады. Ян Сюдың өлімі көбінесе Пей Сончжидің (裴松之) «Саньгочжи» (三國志) еңбегіндегі «тауық қабырғалары» (雞肋) туралы әңгімесімен байланысты болды және «Үш патшалықтың романсы» (三國演義) романында кеңінен танымал болды. Шын мәнінде, Ян Сюдың өлімінің себебі оның Цао Чжимен болған қарым-қатынасы емес, Цао Цаоның ішкі ойларын дұрыс болжағандығы болды, бұл тыйым салынған нәрсе еді, және ол осы ойларды басқа адамдарға абайсызда жеткізіп алды, бұл одан да қатаң тыйым салынған. Цао Цао сияқты адамдар әрқашан өздерін құпия ұстағысы келді және ешкіммен бөлісе алмайтын саяси құпиялары болды. Сондықтан Ян Сю сияқты қол астындағылар қауіпті деп есептелді. Ян Сюдың өлімінен бұрын Цао Цао оның әкесі Ян Бяоға хат жазып, ұлының мақтандығына наразылық білдірді. Ян Бяо оның өлім жазасы естігенде қайғыға батып, өзін кінәлады. Бұл туралы естіген Цао Цао Ян Бяоға ұлының өлімі үшін өтемақы ретінде көптеген сыйлықтар жіберді.

Анекдоттар

Бірде Цао Цаоның қызметшілері бақ есігін салған. Ол келгенде қызметшілеріне жұмыстары туралы сұрамастан, есікке "活" деген таңбаны жазып қойды. Бұл сөздердің Цао Цао неге арналғанын ешкім түсінбеді, тек Ян Сю ғана түсіндірді, себебі қытай тілінде "門" сөзі "есік" дегенді білдіреді, сондықтан есік ішіне "活" таңбасын жазу "闊" таңбасын құрайды, бұл "кең" дегенді білдіреді. Осылайша Цао Цао есіктің тым кең екенін білдірді. Кейін Цао Цаоның қызметшілері бақ есігін өзгертті. Цао Цао Ян Сюдың ғана мағынасын түсінгенін естігенде, оның таланты туралы білді. Бірде көшпелі тайпа Цао Цаоға торт салынған қорапты сыйға жіберді, ол қорапқа "一合酥" деп жазды, бұл ағылшын тілінде "торт қорабы" дегенді білдіреді. Бірақ Ян Сю оны көргенде қасық алып, тортты Цао Цаоның басқа да ізбасарларымен бөлісті. Цао Цао таңғалып, себебін сұрады, ол: "Мырзам, сіз қорапқа әр адамға бір ауыз торт" деп жаздыңыз. Біз қалай сіздің бұйрығыңызға бағынбауға болады?" - деді. Себебі қытай тілінде "一合酥" сөзін "一人一口酥" деп айтуға болады. Содан кейін Цао Цао Ян Сюға ашуланды. Тағы бірде Цао Цао мен Ян Сю аттарымен саяхаттап, Цао Э-нің (Цао Цаомен туыс емес) қабірінен өтті. Қабір тасында "хуан-жуань (сары жібек мата), юй-фу (жас әйел), вай-сунь (немере) және джи-цзю (диірмен тасы)" (黃絹、幼婦、外孫、臼) деген төрт сөз тізімі жазылған. Цао Цао Ян Сюдан осы төрт сөздің мағынасын білесіз бе деп сұрады, Ян Сю бірден жауап берді. Бірақ Цао Цао оның сөзін бөліп, жауап алғанша күте тұрып, содан кейін салыстыра алады деді. Тағы 30 ли (шамамен 15 км) жүріп шыққаннан кейін, Цао Цао ақыры осы сөздердің жасырын мағынасын түсінді және Ян Сюдан өз түсініктерін бөлісіп, дұрыс түсінгенін көруін сұрады. Ян Сю "хуан-жуань (黃絹) - се си (色絲) сөзінің (бұл "түсті жібек" дегенді білдіреді) синонимі екенін түсіндірді. Егер si (絲; жібек) таңбасын se (色; түс) таңбасымен біріктірсеңіз, jue (絕; абсолютті) пайда болады. You fu (幼婦) - shao nü (少女; жас әйел) сөзінің синонимі. Егер nü (女; әйел) және shao (少; жас) таңбаларын біріктірсеңіз, miao (妙; керемет) деп шығады. Wai sun (外孫) - nü er de er zi (女兒的兒子; "қыздың ұлы"), егер екі негізгі таңбаны алып, nü (女; "қыз") мен zi (子; ұл) қосып алсаңыз, hao (好; жақсы) аласыз. Ji jiu (臼) - негізінен shou wu xin zhi qi (受五辛之器; бес қытай дәмдеуішін қабылдайтын және ұнтақтайтын құрылғы). Егер екі негізгі таңбаны алып тастап, shou (受; "алып алады, алады") мен xin (辛; дәмдеуіш) қосып алсаңыз, ci (辭; тазартылған) аласыз. Төрт таңбаны біріктірсеңіз, jue miao hao ci (絕妙好辭; "абсолютті, керемет, жақсы, жетілдірілген") шығады, олар Цао Э-ді мақтау үшін қолданылған". Бұл Цао Цаоға қатты әсер етті, ол Ян Сюға: "Сенің талантың менікінен 30 лимен асып түседі" деді.

Үш патшалықтың романсында

14 ғасырдағы "Үш патшалықтың романсы" атты тарихи романында Цао Цао Янг Сюдің тым мақтаныш және өзінің ақыл-ойына тым сенімді екенін ойлайды және ақырында оны "тауық қабырғасы" оқиғасы деп аталатын оқиғадан кейін өлтіреді. Сол кезде Цао Цао әскері әйгілі Ханчжун жорығы кезінде Лю Бэймен соғысып жатқан еді. Соғыс Цао Цао үшін қолайсыз болып кетті және ол кері шегінуді жоспарлады, бірақ мұны ашық мойындамады. Бір күні кешке хабаршы сол түні сөзбен кодты сұрағанда, Цао Цао шұпасында тауық қабырғаларын көріп, ойланбай "тауық қабырғасы" деп жауап берді. Янг Сю Цао Цаоның хабарын "қайта шегіну" метафорасы ретінде түсіндірді және барлық генералдарға өздерінің сарбаздарына қораптарын жинап, лагерьді бұзуды тапсырды. Янг Сю логикасы былай болды: тауық қабырғалары жеуге жарамсыз, бірақ мүлдем құнды емес, Цао Цаоның қиын жағдайына ұқсас. Цао Цао Ян Сюдің әрекеті туралы білгенде, ашуланып, Ян Сюді өлтіреді. Кейіннен, шайқас одан да көп оған қарсы болған кезде, Цао Цао ақыры шегінуге бұйрық берді. Сюдің болжамын еске алып, Цао Цао өзінің бағыныстысының денесін жинап, оны лайықты түрде жерледі. Бұрынғы тарауда Ми Хенг Ян Сюді Цао Цаоның (екіншісі Конг Ронг) қол астындағы екі "талантты" лауазымды адамдардың бірі ретінде сипаттаған. Алайда, бұл жағдайды тұз түйіршігімен қабылдау керек, өйткені Ми Хенгтің басқа пікірлері, әрекеттері және түпкілікті тағдыры оның кейіпкерді дұрыс бағалай алмайтынын көрсетеді.