Кіріспе
Стресс және мәжбүрлеу – АҚШ-тың Терроризмге қарсы соғыс кезінде АҚШ-қа қауіпті деп танылған тұтқындарды тексеру үшін АҚШ Қарулы Күштеріне рұхсат етілген тергеу әдістерін сипаттау үшін қолданған термині. Бұл әдістер "адамдыққа жатпайтын және ар-ұятты қорлауға" алып келеді дегенмен, Джордж Буш әкімшілігі бұл әдістер "азаптау сөзінде көрініс тапқан ерекше қатыгездік пен қинауға" жеткізбейді деп санайды.
Женева конвенцияларына сәйкес тұтқындардың мәртебесі
Соғыс тұтқындары үшінші Женева конвенциясына (GCIII) бағынады, егер «олардың мәртебесі құзыретті сот (GCIII 5-бап) тарапынан қарулы күштерге қатысы жоқ немесе заңсыз жауынгерлер емес азаматтар деп анықталмағанша, онда олар төртінші Женева конвенциясына (GCIV) бағынады, егер олар «Конвенцияға бағынбаған мемлекеттің азаматтары болмаса [соған байланысты] олар қорғалмайды. Соғыс жүргізіп жатқан мемлекеттің аумағында жүрген бейтарап мемлекеттің азаматтары және одақтас мемлекеттің азаматтары, егер олардың мемлекеті олардың қол астындағы мемлекетте нормативті дипломатиялық өкілдікке ие болса, қорғалатын тұлғалар ретінде қарастырылмайды» (GCIV 4-баптың 2-тармағы). Бірақ егер олар GCIV-ке бағынса да, АҚШ GCIV 5-бабына сілтеме жасау арқылы тұтқынның GCIV құқықтарынан бас тарта алады. «Конфликтке қатысушы тараптың аумағында қорғалатын жеке тұлға мемлекеттің қауіпсіздігіне қарсы әрекеттер жасады деген күдік туғанда немесе оларға қатысқандығы анықталғанда, мұндай тұлға осы Конвенцияда белгіленген құқықтар мен жеңілдіктерді талап ете алмайды, егер олар осы тұлғаның пайдасына қолданылса, мемлекеттің қауіпсіздігіне зиян келтіретін болса». Бірақ «әр жағдайда мұндай тұлғаларға қатысты адамгершілікпен қарау керек және сотқа тартылған жағдайда осы Конвенцияда белгіленген әділ және заңды сот процесінен айырылмауы керек. Сондай-ақ, мемлекеттің немесе, тиіс жағдайда, оккупациялық биліктің қауіпсіздігіне сәйкес келетін ең алғашқы уақытта оларға осы Конвенция бойынша қорғалатын тұлғаның барлық құқықтары мен жеңілдіктері берілуі керек» (GCIV 5-бап). Иракта ұсталған тұтқындардың мәртебесі олардың ішкі немесе халықаралық қақтығыста ұсталғандығына байланысты өзгеруі мүмкін.
The status of prisoners held in Iraq may vary depending on whether they are held in an internal or an international conflict.
Сезімдік қабілеттерінен айыру әдістері азаптауды қамтиды
Еуропа Кеңесінің қатысушы емес мүше мемлекеттері үшін міндетті болмаса да, бұл шешім АҚШ әкімшілігі рұқсат еткен "стресс және қысым" әдістеріне қатысты халықаралық соттардың пікірінің пайдалы индикаторы болып табылады. 1978 жылы Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сотта ("Ирландия Ұлыбританияға қарсы") іс бойынша судьялар алқасы өз шешімінде мынаны жариялады:
Бұл әдістер, кейде "дезориентация" немесе "сенсорлық оқшаулау" деп аталады, жоғарыда көрсетілген он төрт жағдайдан басқа ешқандай жағдайда қолданылмаған. Комиссияның фактілерді анықтауынан көрінетіндей, бұл әдістер қабырғаға тіреу, бас киіммен жабу, шуға ұшырату, ұйқыдан айыру, тамақ пен судан айыру сияқты амалдардан тұрды. Сот бес әдісті бірге қолдану және басқа да зәбірлермен үйлестіру Еуропалық адам құқықтары конвенциясы бойынша азаптаудың еуропалық анықтамасына сәйкес келеді деп шешті. Сот бес әдістің бірге қолданылуын азаптау және адамдыққа жатпайтын күйрету деп таныды, демек ол 3-бапқа (3-б.) – "адамдыққа жатпайтын және ар-ұяты төмендетуші күйрету" жатады, яғни:
These methods, sometimes termed "disorientation" or "sensory deprivation" techniques, were not used in any cases other than the fourteen so indicated above. It emerges from the Commission's establishment of the facts that the techniques consisted of wall standing; hooding; subjection to noise; deprivation of sleep; deprivation of food and drink. The Court ruled that the five techniques used together and combined with other abuses of the met the European definition of torture under the European Convention on Human Rights. The Court found that the five techniques, combined together, consisted of torture and inhuman treatment, hence fell under the Article 3 (art. 3), the practice of "inhuman and degrading treatment"., i. e.
"147. Комиссия өз есебінде (iv) бес әдістің біріктіріліп қолданылуы 3-бапты (3-б.) бұзушылық құрайтын адамдыққа жатпайтын және азаптаудан тұратын күйрету екенін бірауыздан айтты; (v) 3-баптың (3-б.) бұзылуы адамдыққа жатпайтын және екі жағдайда ар-ұятын төмендететін күйрету арқылы жасалды"