Кіріспе

Оскар Уайльдтың 1893 жылғы пьесасы, Оскар Уайльдтың "Маңыздылығы жоқ әйел" пьесасы – "қазіргі заманғы өмірдің жаңа және түпнұсқалық пьесасы", төрт актіде, алғаш рет 1893 жылғы 19 сәуірде Лондонның Хеймаркет театрында қойылды. Уайльдтың басқа қоғамдық пьесалары сияқты, бұл пьеса да ағылшын жоғарғы табының қоғамын сатиралайды. Ол 1900 жылы қайтыс болғаннан бері уақыт-уақытпен қайта қойылған, бірақ оның төрт қонақ бөлмелік пьесасының ең аз сәттісі саналады.

Бастапқы тарихы және алғашқы түсірілімі

Уайльдтың алғашқы Вест-Энд драмалық залы – «Леди Виндермирдің жанып тұрған желісі» 1892 жылы Сент-Джеймс театрында 197 қойылымға дейін сахналанды. Ол сәл уақытқа бұл жанрдан алшақтап, «Саломе» атты Киелі кітапқа негіделген трагедиясын жазды, содан кейін актер және режиссер Герберт Бербом Тридің Хеймаркет театрындағы труппасы үшін жаңа пьеса жазу туралы ұсынысын қабылдады. Уайльд жазғы маусымда Норфолкте болғанда және кейіннен Сент-Джеймстегі жалға алынған пәтерде жұмыс істеді, бірақ Лорд Альфред Дугластың үнемі араласуы жұмысына кедергі келтірді. Три 1892 жылдың қазан айында аяқталған пьесаны қабылдады. Арбутнот ханым рөліне Мадж Кендал шақырылған, бірақ келісімшарттық мәселелерге байланысты ол бас тартып, оның орнына Бернард Биер ханым келді. Пьеса алғаш рет 1893 жылдың 19 сәуірінде Лондонның Хеймаркет театрында көрсетілді, көрермендердің арасында Артур Балфур мен Джозеф Чемберлен де болды; Уэльс принці екінші түніне келді. Қойылым 113 қойылымға дейін сахналанды және 16 тамызда аяқталды.

Өндіріс тарихы

1893 жылдың соңғы бөлігінде пьеса британдық провинциялар бойынша гастрольде болды, бас рөлде Льюис Уоллер Лорд Иллингворт рөлінде ойнады. Лондондық алғашқы қойылымнан кейін, пьеса келесі рет Вест-Эндте, Тридің Ұлылық театрында қайта қойылды. Қойылым 1907 жылдың 22 мамырынан бастап 45 рет ойналды; Три қайтадан Иллингворт рөлін сомдады, Марион Терри миссис Арбутнот рөлінде ойнады, ал актерлік құрамында Кейт Катлер, Виола Три, Чарльз Квартермен және Эллис Джеффрис болды. Ливерпульдік театр труппасы 1915 жылы Лондон маусымында осы пьесаны көрсетті. 1953 жылы Савой театрындағы қайта қойылым, сыншы Дж.С. Тревиннің пікірінше, Уайльдтың мәтініне енгізілген кесулер мен нақты емес қосымшалармен бұзылған; Клайв Брук Иллингворт рөлінде ойнады, ал актерлік құрамында Афина Сейлер, Жан Каделл, Изабель Джинс және Уильям Мервин болды. Пьеса Лондондағы Водевиль театрында (1967), Чичестер фестивалінде (1978), Дублиндегі Абби театрында (1996), Барбиканда (1991) және Хеймаркетте (2003) қайта қойылды. 2017 жылы Доминик Роуэн мен Ив Бесттің қатысуымен Вадевиллде қайта қойылған спектакль қазаннан желтоқсанға дейін жалғасты. Интернет-Бродвей дерекқоры «Маңызды емес әйел» пьесасының Нью-Йорктегі екі қойылымын тіркеген. Морис Бэрримор мен Роуз Коглан 1893–94 жылдарғы қойылымда Иллингворт пен миссис Арбутнот рөлдерін ойнады, ал 1916 жылы Холбрук Блинн мен Маргарет Англин осы рөлдерде ойнады. Роберт Броу және оның труппасы 1897 жылы алғашқы австралиялық қойылымды ұсынды. Les Archives du spectacle Францияда осы пьесаның қойылымы туралы ешқандай мәліметті тіркемеген, ал Уайльдтың басқа үш тұрмыстық пьесасы әр түрлі жағдайларда аудармада қойылған.

Сыни қабылдау

Пьеса 1893 жылдың сәуірінен тамызына дейін көп көрермендерге ұнады, сол кез үшін жақсы көрсеткіш саналды, бірақ сын-пікірлер әртүрлі болды. "The Theatre" газетіндегі сыншы оны "пьеса емес, Уайльдтың адам табиғатының бір тамшысымен жұмсатылған, бірақ әдемі актерлік өнермен құтқарылған, ол пьесаның кемшіліктерін толық өтеуге жететін" деп бағалады. "The Era" газеті: "Егер «Леди Уиндермирдің желдіргіші» Оскар Уайльдты драматург ретіндегі ең жақсы жағынан көрсеткен болса, «Маңызы жоқ әйел» оның әдісінің барлық кемшіліктерін жағымсыз анықтықпен көрсетеді" деді. "The Pall Mall Gazette" "материалда және стильде түпнұсқалықтың жетіспеушілігіне" шағымданды, бірақ оны "көптеген күшті жағдайлармен, тіпті тым көп қызықты диалогтармен" толған пьеса деп санады. "The Times" газеті былай деп жазды:

1934 жылы пьесаны қарап, У.Б. Йейтс Уолтер Патердің "Уайльд өте жақсы сөйлейтін адам сияқты жазады" деген пікірін келтірді; Йейтс келісіп, сөздік шеберліктің тартымды екенін, бірақ драманың танымал сахналық үлгілерге оралып кеткенін байқады. 1953 жылғы қойылымды қарап, Дж.С. Тревин: "Бұл қайта жандану Уайльдтың бір ғана тұрақты пьеса жазғанын тағы бір рет дәлелдеді: «Адалдық маңызды». Қалғаны маңызды емес деп қорықпаймын" деп жазды. 1991 жылы қайта қойылғаннан кейін "The Times" газеті пьесаны "көрнекті драматург жазған ақымақтық мелодрама" деп атады. 1997 жылы Уайльдтың өмірбаянын жазған Питер Раби былай деп түсіндірді:

Бейімделулер

Пьеса кем дегенде төрт нұсқада киноға бейімделді: британдық (1921), неміс (1936), француз (1937) және аргентиналық (1945). Би-Би-Си пьесаның алты бейімделуін көрсетті: теледидар үшін біреуін (1948) және радио үшін бесеуін (1924, 1949, 1955, 1960 және 1992). 1960 жылы Independent Television телеарнасында көрсетілген теледидарлық бейімделуде Гриффит Джонс Ильлингворт рөлінде, ал Гвен Уотфорд миссис Арбутнот рөлінде ойнады.