Кіріспе

Мишель Фуконың 1975 жылғы кітабы "Дисциплина және жазалау: Түрменің тууы" – француз философы Мишель Фуконың 1975 жылғы кітабы. Бұл кітап Францияның тарихи құжаттары негізінде қазіргі заманғы Батыс жазалау жүйелерінде болған өзгерістердің әлеуметтік және теориялық механизмдерін талдайды. Фуко түрме жазалаудың басты түріне реформаторлардың гуманитарлық ұстанымдарының нәтижесінде ғана айналмағанын көрсетеді. Ол түрмеге басымдық беруге әкелген мәдени өзгерістерді, сондай-ақ дене және билік арқылы оның қалыптасуын зерттейді. Фуконың сөзіне сәйкес, түрме "тәртіп" деп аталатын жаңа технологиялық билік құралдарымен жұмыс істейді, осыған ұқсас билік мектептерде, ауруханаларда және әскери казармаларда да кездеседі.

Қорытынды

Тәрбие және жазалаудың негізгі идеяларын оның төрт бөлімі бойынша топтастыруға болады: азаптау, жазалау, тәртіп және түрме. Оның пікірінше, осы өзгерістердің мәнін түсіну үшін, олардың гуманитарлық жазалау жүйесін құруға, немесе оңалтуды дәлдеуге бағытталмағанын, ал бағыныштылықтың үдемелі процесінің бір бөлігі болғанын ескеру керек. Фуко осыны дәлелдеу үшін ғылыми білім мен технологиялық дамуды түрмелердің дамуымен байланыстыруды қалайды. Ол биліктің "микрофизикасын" анықтайды, ол иелену, сақтау немесе қолға түсіруден гөрі стратегиялық және тактикалық күш арқылы құрылады. Ол билік пен білім бір-бірін күшейтеді дейді, бұл білімнің билік қатынастарынан тәуелсіз болатындығы туралы кең таралған пікірге қарсы келеді (білім әрқашан оны түсіндіретін жағдайда қарастырылады, сондықтан психиатрияның адамгершілдікке бағытталған әңгімелері – қанаудың тактикалық көрінісі). Яғни, билік күресінің негізі "азаттықпен" жеңілмейді, себебі азаттық өзі бағыныштылықтың бір қыры ретінде бар. "Бізді азат етуге шақырылған адам, өзінің өзінен де терең бағыныштылықтың салдары болып табылады."

Қабылдау

Кітаптың жарық көруі сол кездегі Le Nouvel Observateur және Le Monde сияқты маңызды француз мәдени орталарында кеңінен танылды. 1977 жылы ағылшын тілінде жарық көргеннен кейін ол академиялық емес басылымдарда кеңінен талданды, бірақ ғылыми рецензиялар одан да сирек болды. Заң профессоры Дэвид Гарланд «Дисциплина және жазалау» еңбегін түсіндіріп, сынға алды. Кітабының соңында ол негізгі сын-ескертпелерді жинақтап айтады. Ол былай деді: «Көптеген сыншылар тәуелсіз түрде келтірген басты сын – Фуконың саяси өлшемді шамадан тыс бағалауы. «Дисциплина және жазалау» тұрақты түрде билік тұрғысынан түсіндіру ұсынады – кейде мұндай түсіндіруге ешқандай дәлелдер жоқ, ал басқа тарихшылар басқа факторлар мен мәселелерді де қарастыру қажет деп санайды». Фуконың тәсіліне тағы бір сын – ол көбінесе «түрмелердің» нақты тәжірибесіне емес, олар туралы айтылған сөздерді зерттейді; Фред Альфорд осы пікірді қолдайды: «Фуко криминологтардың айтқандарындағы түрме идеясын оның нақты тәжірибесімен шатастырды. Дәлірек айтқанда, Фуко XVIII ғасырдың түрме реформаторларының утопиялық идеалдарын, олардың көпшілігі іске аспаған, XVIII және XIX ғасырлардағы нақты реформалар сияқты көрсетіп берді. Мұны «Дисциплина және жазалау» кітабындағы суреттерден де көруге болады, олардың көпшілігі ешқашан салынбаған түрмелердің жобалары. Мысалы, Стейтвиллдегі паноптикон түрмесінің суреті бар, бірақ ол көне сурет, онда ешбір тұтқын көрінбейді. Сондай-ақ, қазіргі кезде камераларды жабатын көрпелер мен картон да суретте жоқ».