Мичелл мен Кеньон: Англияның алғашқы кинокомпаниясы

Кіріспе

Бұрынғы британдық кинокомпаниясы

The Mitchell & Kenyon кинокомпаниясы 20 ғасырдың басында Англияның Ланкашир графтығындағы Блэкберн қаласында орналасқан, алғашқы коммерциялық кинофильмдердің ізашары болды. Олар бастапқыда ертедегі көркем фильмдерге және Бур соғысының драмалық фильмдеріне енгізген шағын үлестерімен танымал болды, бірақ 1994 жылы табылған үлкен көлемдегі кинонегативтер әлемдегі ең ірі құжаттық фильмдер жинағы – Митчелл мен Кенион коллекциясын қайта жаңғыртуға мүмкіндік берді. Бұл жинақ Эдвард дәуіріндегі Ұлыбританияның жаңа көрінісін ұсынады және тарихшылар үшін маңызды дереккөз болып табылады.

Өмірбаян

1888 жылғы қазан айында Ұлыбританияда Луи Ле Принс түсірген алғашқы қозғалыс суретінен кейін, төлем төлеп келген көрермендерге алғаш рет Франциядан Аугуст және Луи Люмиер 1895 жылы Парижде, ал келесі жылы Лондонда көрсетілім ұйымдастырды. Олар Лиондағы Люмиер зауытынан жұмысшылардың шығуын бейнелейтін "Люмиер зауытынан шығу" фильмін көрсетті. Франция мен Ұлыбританиядағы басқалар да көп ұзамай фильмдер түсірді, олардың кейбіреулері "зауыт қақпасынан шығу" жанрында болды. Митчелл мен Кенион одақтасқанда, Англияның солтүстігіндегі өнеркәсіптік аймақтың ортасында өте қолайлы жағдайда тапты. Адамдар кинода өздерін көруге қызығушылық танытты және мүмкіндігінше көп жергілікті тұрғындарды бейнелейтін қысқа фильмдерді түсірудің коммерциялық мүмкіндіктері пайда болды.

"Оларды алып, жасап шығамыз".

Сагар Митчелл мен Джеймс Кенион 1897 жылы «Митчелл және Кенион» фирмасын құрды. «Norden» сауда таңбасымен компания 1900 жылдары Ұлыбританиядағы ең ірі кино өндірушілердің бірі болды. «Жергілікті халыққа жергілікті фильмдер» және «Біз оларды түсіріп, жасаймыз» деген ұрандармен олар бастапқыда 40 Нортгейт және 21 Кинг-стрит мекенжайларындағы Блэкберндегі өз бизнес-ғимараларынан жұмыс істеді. «Митчелл және Кенион» фирмасының алғашқы көрсетілімі 1897 жылдың 27 қарашасында Блэкберндегі 40 Нортгейтте көрсетілген Блэкберн базарының фильмі болды. Компания өз бастамасымен немесе жергілікті кәсіпорындардың тапсырысы бойынша фильмдер түсірді. 1899 жылдың сәуір айында саяхатшы шоумен Джордж Грин оларға Пасха жәрмеңкесінде көрсету үшін фабрикалардан шығып келе жатқан жұмысшыларды түсіруді тапсырды, осылайша шоумендер желісі олардың фильмдерін көрсетуді бастады. 1899 жылдың қыркүйегінде шыққан үш «Norden» көркем фильмі – «Трамптың таңғажайыбы», «Трамптар мен суретші» және «Индиандардың ұрлауы» оларды жалпыұлттық назарға іліктірді. Олардың алғашқы фильмдерінің сәттілігі Митчеллді дүкенінен бас тартуға ынталандырды және 1901 жылдың қыркүйегінде «Митчелл және Кенион» кино өндірісіне толыққандай көңіл бөлу үшін Блэкберннің Клейтон-стрит көшесіндегі ғимаратқа көшті. Көркем фильмдерді өндіру «тақырыптық» фильмдерді өндірудей кең емес болды, бірақ 1903 жылға қарай компанияның Блэкберндегі 22 Клейтон-стрит мекенжайындағы ғимаратында ашық ауада студиясы болды, ол сыртқы локациялармен қатар пайдаланылды. Лондонның Кино мұражайы қазіргі уақытта 65 «Norden» көркем фильмін сақтап тұр. Шоумендер өздерін жарнамалайтын, саяхаттайтын кинооператорларға айналды. Күндіз түсірілген фильмдер сол күні кешке жәрмеңке алаңдарында немесе жергілікті жиналыстар залдарында, музыкалық залдарда «өздеріңізді басқалар қалай көретінін көріңіз» деген ұрандармен көрсетілді. Драмалар бірден танымал бола қоймады, ал деректі фильмдерге көбірек қызығушылық танылды. Әдеттегі екі сағаттық бағдарламада драма, комедия, тірі актерлер көрсетілетін, содан кейін негізгі тартымдылық – жергілікті «тақырыптық» фильмдер көрсетілетін, сонымен қатар мыс оркестрі мен шоуменнің үнсіз фильмдердегі түсіндірмелері, сондай-ақ кейде қарудан шыққан дыбыс эффектілері және көрермендердің айқайлауы мен естен тануы үшін ақы төленетін.

Sagar Mitchell and James Kenyon founded the firm of Mitchell & Kenyon in 1897. Under the trade name of Norden, the company was one of the largest film producers in the United Kingdom in the 1900s, with the slogans of "Local Films For Local People" and "We take them and make them", they operated initially from their respective business premises at 40 Northgate and 21 King Street, Blackburn. The first reported showing of a Mitchell & Kenyon film was a film of Blackburn Market, shown at 40 Northgate, in Blackburn, on 27 November 1897. The company produced films either on their own initiative or as commissioned by local businesses. In April 1899 the travelling showman George Green commissioned them to film workers leaving factories, to be shown at the Easter fair, thus beginning the showing of their films by a network of showmen. Three Norden fiction films released in September 1899 – The Tramp's Surprise, The Tramps and the Artist, and Kidnapping by Indians – brought them to national attention. The success of their early films encouraged Mitchell to give up his shop and in September 1901 Mitchell & Kenyon moved into premises in Clayton Street, Blackburn, to concentrate on film production. Fiction production was not as extensive as their production of "topicals", but by 1903 the company had an outdoor studio at its premises at 22 Clayton Street, Blackburn, which was used in addition to outside locations. The Cinema Museum in London currently preserves 65 Norden fiction films. The showmen became self publicising travelling cinematograph operators. Films taken during the day were shown on the same evening in fairground tents or local meeting halls and music halls with slogans like "see yourselves as others see you". Dramas took a while to catch on and the non fiction actuality films were more popular. A typical two hour programme would show drama, comedy, live actors and then the main attraction, local "topicals", with a brass band and the showman's commentary during the silent films, plus occasional sound effects from guns and members of the audience paid to scream and faint to add to the excitement.

Тақырыптық

Жұмысшылар зауыт есіктерінен ағылып шығумен қатар, Митчелл мен Кенион көшедегі көріністерді, шерулерді, қадамдарды, сенбі күндері серуендеуді және жәрмеңкелерді түсірді. Ұсынысқа ие болғандай, көпшілік өтіп бара жатқанда, көбінесе біреуі камераға қарап, қол сүйкейтін, қазіргі жаңалықтар оқырмандарына көңіл көшірмейтін жағдайлар кездеседі. Көшедегі көріністерде жаяу жүргіншілер баяу жылжыған атпен тартылатын арбалар мен трамвайлардың алдынан өтеді, олардың кейбіреулері атпен, ал жаңа электр трамвайларымен жүреді, Митчелл мен Кенион жылжымалы трамвайлардан түсіру арқылы түрлілік қосты. Велосипедтер көп, сонымен қатар олар бұл кезде сирек кездесетін автокөлікті де көрсетті. Соғыс кемелері мен бу кемелері көрсетілген, ал Ливерпуль доктарында Бостонға бағытталған Cunarder сияқты кемелерге эмигранттар отырғаны көрсетілді, фильмдер сол күні туыстары үшін сол түні көруге дайын болды. Жұмысшылар жылына бір апта демалыс алатын, бірақ ол ақысыз болды, және фильмдер гүлденген демалыс орындарында, соның ішінде Блэкпул мен Морекэмб шығанағында түсірілді. Бос уақытты өткізуге арналған іс-шараларға өзенде қайықпен жүзу, саябақтарда серуендеу және Пасха жұмыртқаларын домалату кірді. Парадтар мен шерулерге карнавалдар кірді, онда қатысушылар беттерін қараңғылатып, «голливог» биін орындады, ал голландиялық ерлер мен әйелдерге ұқсас киім киген ерлер тосқауыл биін орындады. Басқалары діни шерулерді, карнавалдық шерулерді, қайырымдылық шерулерін және «Үміт тобы» бөлімі бар «Абстиненция» шерулерін көрсетті. Әскери шерулер мен парадтар, сондай-ақ «Жас жігіттер бригадасы» мен «Шіркеу жігіттері бригадасы» шерулері де көрсетілді.

Жаңалықтар мен қайта жаңғыртулар

1899 жылы қазанда Оңтүстік Африкада Бур соғысының басталуы компанияға жаңа бизнес мүмкіндіктерін әкелді – ол назарын соғыс фильмдерін түсіруге бұрды. Әскерлер соғысқа аттанып бара жатқанда немесе майданнан оралып келгенде, көрермендердің желебіретіп тұрған туларының алдынан өтетін көріністер көрсетілді. Көпшілік соғыс батырларын, әсіресе Лидстің Чарльз Уорд деген жеке азаматын, Виктория патшайымның өзінен Виктория орденін алған соңғы адамды, Ральф Принглмен сұхбаттасқанда көруге болады. Оңтүстік Африка соғысы мен Боксер көтерілісінен алынған көркем суреттер Блэкберн маңындағы ауылдарда түсірілді. Бұл көріністер жалған деп есептелді, бірақ көрермендер оларды драмалық қойылым ретінде қабылдаған болуы мүмкін. Көрсетілімдер кезінде түтін шашыратып, оқ ату эффектілері қолданылды. Митчелл мен Кенионның ең инновациялық фильмі – 1901 жылғы «Гудидің тұтқындалуы». Бұл, әлемдегі алғашқы қылмыстық оқиғаны қайта құру болып саналады. Фильмде нақты қылмыс болған жерлер көрсетіліп, Ливерпуль банкінің қызметкері Томас Гудидің ұрлық жасап, £170,000 сомасын жымқырғаны және құмар ойындарына қатысқаны бейнеленген. Фильм Гуди тұтқындалғаннан кейін үш күн өткен соң Ливерпульдегі Уэльс принці театрында көрсетілді. Гуди кейін он жылға сотталды. Осы фильмнің толық тарихын Ванесса Тульминнің «Тұңғыш қылмыстық фильм қайта жаңғырылды: Митчелл мен Кенионның Гудиді тұтқындауы (1901)» атты еңбегінен, Film History журналының 16 томы, 1 санында (2004): 37–53 беттерде табуға болады.

Спорт

Жұмыстан сенбі күндері ерте босату енгізілгеннен кейін спорттық жарыстар кең таралған халықтық ойын-сауыққа айналды. Митчелл мен Кенион осы жарыстарды түсіріп, мүмкіндігінше көп көрерменді және оқиғаның өзін көрсетуге тырысты. Олар жаңадан аталған «Манчестер Юнайтед» клубының алғашқы бейнежазбасын 1902 жылғы 6 желтоқсанда «Бёрнли» клубымен өткен матчта түсірді. Бейнежазба сол күні кешке «Бёрнли» механика институтында көрсетілуі тиіс еді, бірақ «Бёрнли» 2:0 есебімен жеңілгендіктен көрсетім күштен тоқтатылды және жаңадан табылғанша көрсетілген жоқ. 1902 жылдың қыркүйегінде «Шеффилд Юнайтед» пен «Бьюри» арасындағы матчта сол заманғы ең танымал футболшылардың бірі Уильям «Fatty» Фолк, сондай-ақ «Брэдфорд Сити» және «Челси» клубтарында ойнаған. Олар сонымен қатар фильмге түсірілген алғашқы футбол жарақатын да түсірді – 1906 жылы Уэльстегі Ирландияға қарсы халықаралық матчта ирландтық шабуылшы Врексемде гол тіреуіне тиіп жарақат алды. Толық мәліметтер үшін Ванесса Тульминнің «Эдвард дәуіріндегі спорт кинода» мақаласын, «Тарихтағы спорт» халықаралық журналының 26-томы, 2-нөмірін (2006 жыл) қараңыз. Регби лигасы және крикет матчтары да көрсетілді. Ал өзін «суреттер патшасы, әлемнің бас миы» деп атаған А. Д. Томас, Ланкаширдің құрметті боулингшісі Артур Молдты төреші Джим Филлипс бірнеше рет «но болл» деп жариялаған крикет дауын естіген соң, оның техникасының дұрыстығын дәлелдеу үшін Молдтың боулингін қайтадан түсірді – бұл алғашқы қайта ойнату болды және үлкен сәттілікке ие болды. Басқа бейнежазбаларда қайықпен жүзу, аттардың жүгіруі, жеңіл атлетика, велосипед және мотоцикл жарыстары көрсетілді.

Комедиялық

1900 жылдың өзінде кейбір көркем фильмдерде, он жылнан кейін Кистоун полицейлері мен Чарли Чаплинге дейін, шатасқан полицейлерді бейнелейтін комедиялық сахналар болды. 1903 жылғы "Суға түсетін Люси" фильмінде Блэкберннің Королева саябағындағы көлден шығып тұрған әйел аяқтары көрсетілді, ал құтқарушылар тақтайша орнатты, бірақ тоқыл полицей оның әзіл екенін түсініп суға құлады, ал қалғандары тақтайшаны жіберіп салды. Фильм Франция мен АҚШ-та, "жылдың ең танымал британдық комедиясы" деп жарнамаланып, халықаралық сәттілікке ие болды. Көшедегі кейбір сахналарды көтеріңкі ету үшін, шоумендер мақтасушайқастар ұйымдастырды немесе көрермендерге су шашыды, ал парктегі сахналарда әйелдер киімімен ер адамдар есекке немесе қайықтан суға түсіп, сол заманғы ұзын юбканың астындағы іш киімдерін көрсетті.

Құлдырау

1907 жылы мамыр айында Сагар Митчелл өзінің алғашқы бизнесін, S. & J. Митчеллді, 40 Нортгейт, Блэкбернде қайта иеленді. Осы күннен бастап фильм өндірісінің көлемі азайды, ал 1909 жылдан бастап негізгі назар жергілікті оқиғаларға ауысты. 1900 жылдардың ортасына қарай көрермендердің өзін көруге деген қызығушылығы төмендеді, көбірек құрылымды фильмдерге сұраныс артты және компания ойдан шығарылған фильмдерін дамытуға көшті. Соңғы сақталған фильм 1913 жылға жатады. Митчеллдің ұлы Джон 1921 жылы оның бизнесіне қосылды. Оның Кенионмен серіктестігі шамамен 1922 жылы ресми түрде тоқтатылды, ал Кенион 1925 жылы қайтыс болды. Митчелл фильмнің негативтерін дүкенінің жертөлесінде сақтап қойды. Ол 85 жасқа дейін өмір сүрді және 1952 жылғы 2 қазанда дүние салды. Джон 1960 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін бизнесті басқаруын жалғастырды.

Жинақтың ашылуы және қалпына келтіруі

1994 жылы Блэкберннің Нортгейт қаласында Мерсерс ойыншық дүкенінің бұзылу жұмыстары кезінде екі жұмысшы ішінде сүт айырғыштарына ұқсас үш металл барабанды тауып, олардың ішінен жүздеген кішкентай пленка орамдарын көрді. Олар Lethbridges Scrap Metal Processors компаниясына бара жатқанда, видеоға көшірумен айналысатын Magic Moments Video компаниясына тоқтады. Жұмысшылар бір барабанды сүйреп әкеліп, иесі Найджел Гарт Грегориден фильмдердің қандай да бір құндылығы бар ма деп сұрады. Жергілікті кәсіпкер және тарихшы Питер Уорденнің кинематографияға қызығушылығын білген Грегори Уорденге телефон соғып, барабандарды оған жеткізуді ұсынды. Уорден жеткізілгеннен кейін орамдарды қарап, фильмдердің өте сезімтал екенін түсінді және 2000 жылдың шілдесінде Британдық кино институтына тапсырғанға дейін гаражындағы тоңазытқышта сақтады. 1997 жылдың 23 қарашасында Christie's South Kensington аукционында Mitchell & Kenyon компаниясының көптеген негативтері мен позитивтері, сондай-ақ Norden кинокамерасы сатылымға қойылды. Сол аукциондық үй 1997 жылдың 20 ақпанында тағы бес 35 мм негативті сатты. Алғашқы партияда сатылған фильмдердің атаулары сілтемеде келтірілген. Уорден және тағы бір жергілікті тарихшы Робин Уэлли фильмдерді зерттеп, 1998 жылғы «Фильм тарихы» журналының 10-томы, 1 нөмірінде жарияланған «Естен кеткен фирма» мақаласында компания мен олардың фильмдері туралы құнды ақпарат берді. Питер Уорденнің Mitchell & Kenyon фильмдерінен құралған жинағы қазір Британдық кино институтының Ұлттық кино және теледидар архиві қызметкерлерімен сақталуда. Қауіпті, өте жанғыш 35 мм нитрат негативтері шыны төбесінен жоғары орнатылған су резервуарлары бар бөлмелерде мұқият сақталады. Егер фильм тұтанатын болса, өрт шыны төбені бұзып, су резервуарларының өртті сөндіруіне мүмкіндік береді. Фильмдерді сақтаудың қатаң әдістері қолданылып, сызықтарсыз, өте таза позитивтер жасалды, ал қолмен айналдырылатын фильмдердің жылдамдық ауытқуларын тегістеу үшін жылдамдық реттелді. Нәтижесі – жаңа және табиғи бейне, 20 ғасырдың басындағы британдық өмірдің беспрецеденттік әлеуметтік тіркелмесі. Шеффилд университетінің Ұлттық жәрмеңке мұрағаты мен Британдық кино институтына Өнер және гуманитарлық ғылымдар кеңесі 800-ден астам фильмді зерттеу, каталогтау, анықтау және контекстеу үшін үш жылдық зерттеу гранты берді. Бұл нәтижесінде Ванесса Тульмин, Саймон Поппл және Патрик Рассел редакциялаған «Митчелл мен Кенионның жоғалған әлемі: Эдвардтық Британия кинода» атты эсселер жинағы жарық көрді (BFI, қазан 2004 ж., қағаздық мұқабасы, қатты мұқабасы) және 15 мақала жарияланды. Жинақтың негізгі каталогы мен интерпретациясы Британдық кино институтынан «Электрлік Эдвардтар: Митчелл мен Кенион жинағының тарихы» (Лондон: BFI, 2006) деген атпен шықты, онда жинақтан 431 кадр, Ұлттық жәрмеңке мұрағатынан алынған көптеген жарнамалық парақшалар мен плакаттар және 100 000 сөзден тұратын мәтін мен фильмдер туралы анықтамалар бар. Сондай-ақ, жинақтың екі сағаттық басты тұстары, фильмдерді архивтеу туралы қосымша материалдар, кинотарихшысы Том Гуннингтің мақаласы және жинақтың жетекші зерттеушісі Ванесса Тульминмен сұхбаттары бар «Электрлік Эдвардтар» атты қосымша DVD-сі де қолжетімді. Басқа DVD-лерге «Ирландиядағы Митчелл мен Кенион» және «Эдвардтық спорт кинода» фильмдері кіреді, бірақ олар тек 2-ші аймақта ғана қолжетімді. 2005 жылдың қаңтар айында BBC телеарнасында тарихшы Дэн Крюкшенктің құлшынысты түсініктемесімен және фильмдерде көрсетілген адамдардың ұрпақтарымен сұхбаттары бар «Митчелл мен Кенионның жоғалған әлемі» атты үш бөлімдік телесерия көрсетілді және ол BBC мен BFI-дан DVD форматында қолжетімді. 2014 жылы «Митчелл мен Кенионның өмірі мен заманы» The Dukes, Lancaster және Oldham Coliseum театрларында Гарет Кэссиди, Лиам Джеррард және Кристофер Райттің қатысуымен, imitating the dog тобының бейне элементтерімен қойылды. BFI және NFA жинақты Англияның солтүстігінде, Ирландияда, Шотландияда және Уэльсте 100-ден астам көрсетіліммен кеңінен таныстырды, бұл жергілікті фильмдердің жергілікті халық үшін бір ғасыр бұрынғыдай бүгінде де танымал екенін көрсетті. Ұлттық жәрмеңке мұрағатының қызметкері Ванесса Тульмин профессор Тони Коллинзбен регби лигасының тарихы, Джон Уолтонмен жағалаудағы ойын-сауық және Дейв Расселмен футбол тарихы туралы арнайы көрсетілімдер ұсынды. 2011 жылдың мамыр айында жинақ ЮНЕСКО-ның Ұлыбританияның Дүниежүзілік естеліктер тізіліміне енгізілді.

In 1994, during demolition work in what had been Mercers toy shop in Northgate, Blackburn, two workmen were clearing out the basement when they found three metal drums like milk churns, and looked inside to see hundreds of small spools of film. On their way to the Lethbridges Scrap Metal Processors was Magic Moments Video which did cine to video transfers, and the workmen dragged in a churn and asked the proprietor, Nigel Garth Gregory, if the films were of any value. Knowing of local businessman and historian Peter Worden's interest in cinematography, Gregory phoned Worden and offered to arrange for the drums to be delivered to him. Following delivery Worden examined the rolls and realised that the film stock was highly volatile and stored the rolls in a chest freezer in his garage until their transfer to the British Film Institute in July 2000. A large cache of Mitchell & Kenyon negative and positive films and a Norden cinematographic camera was offered by Christie's South Kensington on 23 November 1997. A second group of five 35 mm negatives was sold by the same auction house on 20 February 1997. The film titles sold in the initial lot are listed in the reference. Worden, along with another local historian, Robin Whalley, researched the films and provided an invaluable introduction to the firm and their films in an article published as "Forgotten Firm" in Film History, volume 10, no. 1, 1998
The Peter Worden Collection of Mitchell & Kenyon Films has now been preserved by staff at the British Film Institute's National Film and Television Archive, carefully storing the dangerously flammable 35 mm nitrate negatives in rooms that are constructed with water tanks suspended above a glass ceiling so that if the stock should ignite, the resulting fire will cause the glass ceiling to fail and enable the suspended tanks of water to extinguish the fire. Painstaking film preservation techniques were used to produce remarkably clean and scratch free positives, adjusting the speed to smooth out the variations in these hand cranked films. The results are fresh and natural, offering an unparalleled social record of early 20th century British life. The University of Sheffield's National Fairground Archive and the British Film Institute were awarded a three year research grant by the Arts and Humanities Research Board to research, catalogue, identify and contextualise the 800 plus films. This has culminated in a collection of essays, The Lost World of Mitchell and Kenyon: Edwardian Britain on Film, edited by Vanessa Toulmin, Simon Popple and Patrick Russell and published by the BFI in October 2004 (, paperback, , hardback) and 15 articles. The major catalogue and interpretation of the Collection has been published by the British Film Institute titled Electric Edwardians: The Story of the Mitchell & Kenyon Collection (London: BFI, 2006), by Vanessa Toulmin; it contains 431 stills from the collection, an array of handbills and posters from the National Fairground Archive and 100,000 words of text and filmographic references. Also available is a companion DVD titled The Electric Edwardians with two hours of highlights from the Collection, extras on the archiving of the films, an essay by film historian Tom Gunning and an interview with the lead researcher on the Collection, Vanessa Toulmin. Other DVD releases include Mitchell & Kenyon in Ireland and Edwardian Sport on Film, though only available in Region 2. A prime time three part series The Lost World of Mitchell & Kenyon was shown on the BBC in January 2005 with enthusiastic commentary by historian Dan Cruickshank and interviews with descendants of people shown in the films, and is available on DVD from the BBC and the BFI. In 2014, The Life and Times of Mitchell and Kenyon was produced at The Dukes, Lancaster and the Oldham Coliseum, starring Gareth Cassidy, Liam Gerrard and Christopher Wright, with video elements by imitating the dog. The BFI and the NFA have toured the Collection extensively presenting over 100 shows throughout the North of England, Ireland, Scotland and Wales, proving once again that local films for local people are as popular today as they were a century ago. Vanessa Toulmin of the National Fairground Archive has also presented specialist feature shows on the history of rugby league with Professor Tony Collins, seaside entertainment with John Walton, and football history with Dave Russell. In May 2011, the Collection was inscribed in UNESCO's UK Memory of the World Register.