Вавр шайқасы: Наполеон соғыстарының соңғы шайқасы

Кіріспе

1815 жылғы жетінші коалиция соғысы кезінде болған шайқас

Вавр шайқасы – жүз күндік науқан мен Наполеон соғыстарының соңғы маңызды әскери қақтығысы болды. Бұл шайқас 18-19 маусым күндері 1815 жылы генерал Иоганн фон Тильманның (штаб бастығы Карл фон Клаузевиц) басқаруындағы пруссиялық үшінші корпусы мен маршал Граушидің басқаруындағы француз армиясының үш корпусы арасында өтті. Бұл шайқас – қарсы тұру шарасы ретінде, 33 000 француз әскерінің Ватерлоо шайқасына жетуіне кедерілді, соның нәтижесінде Наполеон Ватерлооде жеңіліске ұшырады.

Пруссия қозғалыстары

Блюхер Тильманға маршал Грауши күшпен алға жылжу жағдайында Ваврдің позициясын қорғауға, немесе, егер басқаша болса, пруссиялық негізгі армиямен бірге Кутер Сен-Жермен және Ватерлоо шайқасының орнына қарай ілесуге бұйрық берді. Тильман Ваврден Кутер Сен-Жерменге қарай жорыққа шығуға дайын тұрғанда, француз III корпусы (Вандамм корпусы) шамамен сағат 16:00-де оның позициясының алдына жетті, сонымен бірге француз артиллериясы пруссиялықтарға қанатын ашты. Осы кезде пруссиялық III корпусының барлық бригадалары (9-шы, 10-шы, 11-ші және 12-ші) оңға (батысқа) жалпы қозғалысты бастауға бұйрық алды. 9-шы бригададан полковник Зепелиннің басқаруындағы, әлі Дайл өзенін кесіп өте қоймаған, екі батальондық (30-шы полктің және 1-ші Курмарк Ландверінің фюзельер батальондары) отряд Ваврді басып алу үшін қалдырылды. 12-ші бригада толық құрамымен жорыққа шықты, ал 11-ші бригада енді ғана қозғала бастады. 9-шы бригадаға қолбасшылық еткен генерал Борке өз тапсырмаларын орындау үшін Ваврге қайтып келгенде, көпірдің баррикадаланғанын көрді, сондықтан бригадасымен бірге Бас Ваврге (Ваврдің шығысына қарай, өзен бойымен қысқа қашықтықта) жол тартты. Осы жерде Дайл өзенін кесіп өткен соң, ол 8-ші полктің фюзельер батальонының және 30-шы полктің 1-ші батальонының мергендерінен тұратын отрядты қалдырды. Содан кейін ол 30-шы полктің 2-ші батальонын және Курмарк Ландвер кавалериясының екі эскадрильясын Ваврдегі Зепелинге күш түсіру үшін жіберді. Бригадасының қалған бөлігімен ол жорығын жалғастырды. Осы уақытта француздық тиральерлері қарсы жатқан биіктіктер бойымен жайылып, олардың артынан француз әскерлерінің көптеген тобы алға жылжып келе жатқаны байқалды. Пруссиялықтар француздардың өзенді күшпен өтуді жоспарлап отырғанына көп ұзамай көз жеткізді.

Blücher had ordered Thielmann to defend the position of Wavre in the event of Marshal Grouchy advancing in force, or, if otherwise, to follow the main Prussian army in the direction of Couture Saint Germain and the battlefield of Waterloo. Thielmann was on the point of leaving Wavre to march towards Couture Saint Germain when the French III Corps (Vandamme's) arrived in front of his position, at about 16:00, and the French artillery immediately opened a cannonade upon the Prussians. All the brigades (the 9th, 10th, 11th, and 12th) of the Prussian III Corps (Thielmann's), had, at that time, received the order to commence the general movement to the right (west). A detachment of only two battalions (the Fusilier Battalions of the 30th Regiment and of the 1st Kurmark Landwehr), under Colonel Zepelin, from the 9th Brigade, which had not yet crossed the river Dyle, was to be left in occupation of Wavre. The 12th Brigade was already in full line of march, and the 11th had just been put in motion. When General Borcke, who commanded the 9th Brigade, fell back upon Wavre for the purpose of carrying out his instructions, he found the bridge already barricaded, and therefore proceeded with his brigade to Basse Wavre (a short distance east and down stream of Wavre). Having crossed the Dyle at this point, he left a detachment there, consisting of the sharpshooters of the Fusilier Battalion of the 8th Regiment and those of the 1st Battalion of the 30th Regiment, under Major Ditfurth, whom he directed to destroy the bridge immediately. He then detached the 2nd Battalion of the 30th Regiment and his two squadrons of the Kurmark Landwehr Cavalry, as a reinforcement to Zepelin at Wavre. With the remainder of his brigade, he then continued his march. In the meantime, French Tirailleurs were observed extending along the opposite heights, and in their rear considerable masses of French troops appeared to be advancing. It soon became manifest to the Prussians that the French contemplated forcing a passage of the river.

Шайқас

18 маусымның түстен кейін Наполеон Веллингтонға қарсы Ватерлоода ауыр шайқас жүргізіп жатқанда, генерал Жерар мен генерал Вандамм корпустарына қолбасшылық ететін Грауши, Вавр мен Лимал қалалары арасындағы Дайл өзенінде қарсы тұрған пруссиялық әскерге шабуыл жасауға дайындалды. Генерал Вандамм Вавр шайқасын 16:00-де бастады, 3 батареяны орнатып, содан кейін Хаберт дивизиясын жылдам шабуылмен көпірлерді басып алуға тырысты. Маршал Грауши маршал Соулттың Ваврге қарсы жылжу туралы бұйрығын алғаннан кейін Экселманның атқыштар тобын Бас-Ваврдегі көпірге қарсы жіберді, ал Лефол дивизиясы Биергедегі көпірге шабуыл жасады. 1-ші Курмарк Ландвер полкінің фузилер батальоны француз оғының астында Биерге көпірінен ағаштарды алып тастап, оны жөндеуге тырысқан әрбір әрекетке қарсы шабуыл жасады. Курмаркерлер Ваврдегі тас көпірдің оң жағалауын біраз уақыт бойы ұстап тұрды, Вандамм әскерін оны басып алуға уақыттарын ысырап етуге мәжбүр етті. Осыдан кейін француздар көпірден асығып өтіп, бірден көшедегі қақтығысқа түсті. 2-ші Курмарк Ландвер полкінің батальоны 1-ші полкке көмекке келді және француздарды көпірден кері қайтарды. Француздардың жаңа шабуылы сол көше бойымен одан әрі өрледі, бірақ 1-ші Курмарк Ландвер және 30-шы желілік жаяу әскер полкінің фузилерлерінен шабуылға ұшырады. Француздарды тағы да көпірден асып өтуге штыкпен шабуыл жасалды. Бұл шайқас түн бойы жалғасты. Француздардың Ваврге жасаған келесі шабуылдары сәттілікке жетпеді. Пруссиялықтар көпірге тағы бір батальон мен үш зеңбірек жіберді. Бас-Ваврдегі көпір пруссиялықтар тарапынан қиратылды. Лефолдың Биерге көпіріне жасаған шабуылдары да сәттілікке жетпеді, олар лайлы жер және пруссиялық 31-ші желілік жаяу әскер полкінің 6-шы Курмарк Ландвер полкінің 2-ші батальоны мен атты әскер батареясының қарсы тұруымен қиындыққа тап болды. Стенгельдің басқаруындағы үш кішкентай батальон мен үш эскадрон Лимальдың батысындағы көпірді күзетуге тағайындалды. Маршал Соулттың сағат 13:00-де Граушиге Наполеонға жылдам қосылу және Бюлоға шабуыл жасау туралы бұйрық берген хаты сағат 18:00-ден кейін келді. Грауши бірден қосымша дивизияларды жинап, Лимальға бет алды, ол 23:00-де келді, онда Пажольдің атты әскері көпірді бұзып өткенін көрді. Пруссиялық барлаушы атты әскері Лимальға жылжыған француз колонналарын байқады және пруссиялық 12-ші бригада бұл аймаққа күш жіберді. Пруссиялықтар Лималды қайта басып алуға тырысып, штыкпен шабуыл жасады, бірақ сәттілікке жетпеді. Түнде Вавр шайқасының негізгі әрекеттері аяқталды, бірақ аванпосттар түн бойы бір-біріне оқ атты. Шамамен сағат 20:00-де француз шабуылы Ватерлоода сәтсіз аяқталды, өйткені сол, орта және оң жақтары бірнеше минут ішінде құлдырады. Грауши сол кезде Дайл өзенінен өтіп кеткен, бірақ сол уақытта Армее дю Нордтың қалдықтары француз аумағының қауіпсіздігіне қарай оңтүстікке қарай ағылып жатты. Таңертең шайқас қайта басталды. Лимальдың оңтүстігіндегі орман сағат 09:00-ге дейін қоршауға алынды. Тильман науқанның басқа жердегі шайқастармен шешілгенін ескере отырып, кері шегінуге шешім қабылдады. Ватерлоодағы жеңіс туралы соңғы хабар Тильманға сағат 10:00-де, оның шегінуі басталғанда жетті. Пруссиялықтардың шегінуін бақылап отырған Грауши Брюссельге жоспарланған жолын бастады, бірақ сағат 10:30-да Наполеон жеңілгені туралы хабарды алды. Дүрбелеңге түскенімен, ол қауіптің төңкерілгенін және бүкіл әскерінің жойылғанын түсінді. Ол бірден Экселманға көпірлерді қорғау үшін атты әскерін жіберді және Париждегі кері шегінуді бастады. Жеңімпаз француз әскерлері майданды 30 минутқа ғана ұстады.

Late in the afternoon of 18 June, as Napoleon was heavily engaged against Wellington at Waterloo, Grouchy, commanding the corps of General Gérard and General Vandamme, prepared to attack the Prussian forces confronting him over the River Dyle between the towns of Wavre and Limal. General Vandamme opened the Battle of Wavre at 16:00, unlimbering 3 batteries, then moved Habert's division in an attempt to take the bridges by quick assault. Marshal Grouchy, having just received Marshal Soult's order to move against Wavre, ordered Exelmans' cavalry with an infantry battalion against the bridge at Bas Wavre while Lefol's division moved against the bridge at Bierges. The fusilier battalion of the 1st Kurmark Landwehr Regiment defended the Bierge bridge by removing timbers from it under French fire and counter charging any attempt to repair it. The Kurmarkers held the right bank of the stone bridge at Wavre for some time, forcing Vandamme's troops to waste precious time taking it. Once this was done the French rushed across the bridge and straight into a vicious street fight. A battalion of the 2nd Kurmark Landwehr Regiment moved to support the 1st and threw the French back across the bridge. A renewed French assault penetrated further down the same street, only to be ambushed from side streets by the fusiliers of the 1st Kurmark Landwehr and 30th Line Infantry Regiments using point blank musketry. A bayonet charge sent the French scrambling across the bridge again. This see saw battle would continue throughout the night. Later attacks by the French upon Wavre met with no more success. The Prussians assigned another battalion and three guns to the bridge. The bridge at Bas Wavre had been destroyed by the Prussians. The attacks by Lefol upon the bridge of Bierges had no more success, being hampered by muddy ground and the tough defense of the Prussian 31st Line Infantry Regiment supported by the 2nd battalion of the 6th Kurmark Landwehr Regiment and a horse battery. Three small battalions and three squadrons of cavalry under Stengel were to guard a bridge to the west at Limal. Marshal Soult's 13:00 letter ordering Grouchy to move quickly to join Napoleon and to attack Bülow arrived after 18:00. Grouchy at once began gathering additional divisions and headed to Limal, arriving at 23:00, where he found that Pajol's cavalry had forced the bridge there. Prussian scouting cavalry noticed the strong French columns moving to Limal and the Prussian 12th Brigade moved covering forces to the area. The Prussians made a bayonet charge in an attempt to retake Limal, but without success. Night closed the major actions of the battle of Wavre, although outposts fired on each other all night. At approximately 20:00 the French attack at Waterloo was irrevocably lost as its left, center, and right collapsed within a few minutes of each other. Grouchy was by then across the Dyle, but meanwhile the remnants of the Armėe du Nord were streaming south towards the imagined safety of French territory. Fighting renewed in the early hours. The forest south of Limal was forced by 09:00. Thielmann then elected to retreat as the campaign had been decided by the fighting elsewhere. The definitive report of the victory at Waterloo reached Thielmann at 10:00 as his retreat started. Grouchy, watching the Prussian retreat, was beginning his planned move upon Brussels when the news reached him at 10:30 that Napoleon had been defeated. Though in shock, Grouchy realised he was in danger of being trapped and his entire command destroyed. He at once had Exelmans move his cavalry to secure the bridges and began a retreat by forced marches that would take him back to Paris. The victorious French forces had held the battlefield for only 30 minutes.

Қорытынды

Бұл шайқас француздардың тактикалық жеңісімен аяқталды, пруссиялықтар шегініп, Груши пруссиялық коммуникация желілеріне шығыс бағытында берік тосқауыл қойды. Алайда, бұл жеңіс мәнсіз болды, себебі Наполеон Ватерлоо шайқасында жеңілді. Пруссиялықтар Блюхердің 50 000 әскерін Веллингтонға көмекке Уотерлооға жеткізуге қажетті уақытты ұстап тұрды. Бұған қоса, 17 000 сарбаздан тұратын пруссиялық арьергард 33 000 француз әскерін ұстап тұрды, олар Ватерлоо шайқасына қатыса алатын еді. Осылайша, пруссиялықтар үшін бұл шайқас стратегиялық маңызы бар жеңіс болды, өйткені ол Ватерлоодағы шешуші жеңіске үлкен үлес қосты.