Кіріспе

Жак Риветтің 1974 жылғы француз фильмі. "Селин және Джули қайықпен жүзеді" фильмін Жак Ривет режиссерлік еткен. Фильмде Джули рөлін Доминик Лабурье, ал Селин рөлін Жюльет Берто сомдаған. 1974 жылы Локарно халықаралық кинофестивалінде қазылар алқасының арнайы жүлдесіне ие болды және 1974 жылы Нью-Йорк кинофестивалінің ресми іріктеуіне кірді.

Қысқаша мазмұны

Фильм Джулидің саябақтағы орындықта сиқырлы кітап оқып отырғанынан басталады, сол кезде Селин есімді әйел өтіп барады да, түрлі заттарды (Льюис Кэрроллдың Ақ қояны еске түсіретіндей) төгіп жата бастайды. Джули оларды жинап алып, кейде жоғары жылдамдықпен (мысалы, Селиннің трамвайымен бірге жүру үшін Монмартрға тіпті жүгіріп) Парижде Селиннің соңынан еруге тырысады. Париж көшелерінде Селиннің артынан еріп, оқиғалардың арасында, бір кезде оларның жолдары айырылысып, ешқашан қайтадан кездеспейтіндей болып көрінеді. Бірақ Селин соңында Джулимен бірге тұруға шешім қабылдайды. Оқиғада Селин, Джулидің балалық шағындағы жақынымен кездесу үшін Джули болып кейіп таныстырады, ал Джули Селиннің кабаредегі өнер көрсетуіне орнына шығуға тырысады. Фильмнің екінші жартысы екеудің Париждегі 7 bis, rue du Nadir aux Pommes мекенжайына жеке сапарларына шолу жасап береді. Бұл үй Париждегі тыныш, қоршалған аумақта орналасқан сарай. Қазіргі уақытта бос және жабық болып көрінсе де, Селин бұл үйді бала күтіміші болып жұмыс істейтін отбасының үйі ретінде таниды – екі қызғанышпен қараған әпке, бір жесір және ауру бала. Көп ұзамай, қайталама үлгі пайда болады: Селин немесе Джули үйге кіреді, біраз уақытқа жоғалып, содан кейін сол күні Париждегі қазіргі уақытқа көрінбейтін күштермен қайтарылып жіберіледі. Әр жолы Селин немесе Джули шаршап, үйде болғандарын ұмытып қалады. Бірақ, әр жолы таксимен оралғанда, олар аузында жұмбақ тәттінің бар екенін байқайды. Олар бұл тәттінің маңызды екенін сезінеді, сондықтан оны сақтап қалуға тырысады. Бір күні олар тәттінің басқа орын мен уақытқа апаратын кілт екенін түсінеді; тәттіні сору оларды үйдің балама шындығына (Льюис Кэрроллға және Марсель Прусттың мадлен печеньесіне жасалған екі сілтеме) қайтарады. Фильмнің қалған бөлігі екі әйелдің үйдің басты құпиясын шешуге тырысуына арналған: үйдің иесінің назары үшін бәсекелес әйелдер арасында жас бала құпия түрде өлтіріледі. Алайда, бұл оқиға сахнадағы пьеса сияқты қайталанады, олар тез арада жаттап алатын нақты фразалармен. Олар тәттіні жеген сайын, сол күні болған оқиғаларды көбірек еске алады. Сүйікті романын оқығандай немесе сүйікті фильмін қайтадан көргендей, олар оқиғаның өзіне еніп, әр қиылысын жаттап алады. Бастапқыда пассивті көрермендер болғаннан (әдетте көптеген кино көрермендер сондай болады), әйелдер оқиғаны өздері бақылап, қалағандай өзгерте алатынын түсінеді. Сюжет сағат жүрісімен өрбиіп жатқандықтан, олар үй ішіндегі оқиғаларды өзгертіп, диалогтарына қосымшалар енгізе бастайды. Соңында, шығармашылық актісі ретінде, олар аяғын өзгертіп, бастапқыда өлтірілген қызды құтқарады. Фикция үйінен қызды құтқарып алғаннан кейін, екеуі Джулидің пәтеріне қайтып оралады, бұл жолы бұл тағы бір "оянған түс" емес, өйткені жас қыз Мэдлин олармен бірге 1970 жылдардағы Парижге аман-есен оралады. Демалу үшін Селин, Джули және Мэдлин тыныш өзенде қайықпен жүзеді, қуана жүзіп, бірақ бірдеңе дұрыс емес екенін сезінеді. Су бетінен жылдам келе жатқан қайықты көргенде үндемей қалады. Сол қайықта басқа уақыттың үйінен келген үш басты кейіпкерді көреміз: балама шындық оларды өз әлеміне қайтарып әкелді. Бірақ Селин, Джули және Мэдлин оларды өз орындарында қатып қалған антиквариат ретінде көреді. Фильм Селиннің саябақтағы орындықта ұйықтап жатқанда аяқталады, ол Жюлидің асығыс өтіп бара жатқанын көреді, ол Ақ қоян сияқты сиқырлы кітабын төгіп алады. Оны жинап алып, ол Жюлидің артынан шабады.

Тақырыптар

Фильмнің маңызды тақырыптарының бірі – сиқыр. Сахналық сиқыршы Селин түнгі клубтағы қойылымда өзінің сиқыршылық трюктерін орындайды. Сиқыр Джулидің Таро карталарын жару арқылы да көрінеді. Соңында, "нағыз" сиқыр – екі әйелге үйге кіруге және оқиға барысын өз қолына алуға мүмкіндік беретін құпия дақылдың жасалуынан туындайды. Бастапқыда екі әйел де салыстырмалы түрде әдеттегі өмір сүреді, әрқайсысының жұмысы бар (Джули, кітапханашы, богемдік өмір салты бар сахналық сиқыршы Селинге қарағанда консервативті және епті). Фильм дамыған сайын Селин мен Джули жұмыстарын тастап, бірге тұрып, ескі үйдегі құпиялы және сиқырлы оқиғаларға ден қоя бастайды. Бір көріністе, сыншы Ирина Янакевсканың айтуынша, Джули Таро карталарын жасайды, ал карталардың бірі Джулидің болашағы оның артында қалғанын көрсетеді – дәл сол сәтте Селин маска киіп, кітапханадағы бір үстелден Джулиді бақылайды. Селин кітаптардың бірінде өз қолының контурін салса, Джули қызыл сиямен ойнап, оны қайталайды. Фильмнің тағы бір айқын ерекшелігі – оның қалампырды қолдануы. Мысалы, Céline et Julie vont en bateau деген атаудың басқа да мағыналары бар: "aller en bateau" фразасы "біреу айтқан оқиғаға қызығу" немесе ағылшын тілінде "ұзақ, мағынасыз әңгімеге" баруды білдіреді.

Өндіріс

Люк Беро фильмде ассистент режиссер болды. Марилу Паролини суретке түсіруші фотограф ретінде жұмыс істеді.

Кино мен әдебиетке сілтемелер

Фильмде Льюис Кэрроллдың "Әліс ғажайыптар елінде", Генри Джеймстің "Ескі киімдердің романтикасы", Био Касарестің "Морельдің өнертабысы" және Луи Фейльадтың "Вампирлер" (Гаумонт, 1915) туындыларына сілтеме жасалған. 2012 жылы "Нью-Йорк Таймс" газетінің журналисі Дэннис Лим фильмнің ішкі сюжеті Генри Джеймстің "Басқа үй" әңгімесінің бейімделуі екенін, ал фильм Сьюзан Зайдельманның "Сюзанды асыға іздеу" және Сара Драйвердің "Ұйықта жүру" фильмдеріне әсер еткенін жазды. Ол сондай-ақ Дэвид Линчтің "Жоғалған шолпан жолы", "Мулхолланд драйвы" және "Ішкі империя" фильмдеріндегі тақырыптардың ұқсастығын көрсетті.

Қабылдау

Селин мен Джули қайықпен саяхаттайды Риветтің ең жоғары бағаланған туындыларының бірі болып саналады. Фильм 2022 жылы Британдық кино институтының «Sight & Sound» дауыс беруінде 78-орынды бөлісті, ал «They Shoot Pictures, Don't They» жинақтау сайты оны жасалған ең ұлы фильмдердің 143-і деп атады. Rotten Tomatoes 54 сыншының 80%-ы фильмді мақұлдағандығын, ал орташа бағасы 7.9/10 екенін хабарлайды. Metacritic салмақты орташа есептеуді қолданып, 4 сыншының пікіріне сүйене отырып, фильмге 100 балдан 100 бал берді, бұл «көпшіліктің толық ризашылығын» көрсетеді.