Кіріспе

Афинадағы көне жабық жол Атталдың стеасы (кейде Аттал деп те жазылады) – Афина Агорасындағы стеа (жабық жол немесе портик). Ол б.з.д. 159-138 жылдары билеген Пергама патшасы Аттал II құрметіне салынды және оның атымен аталады. Ғимарат 1952-1956 жылдары Афинадағы Америка классикалық зерттеулер мектебімен қайта жаңартылды және қазіргі уақытта Ежелгі Агора мұражайына орналасқан. Мұражай экспонаттарының көп бөлігі афиналық демократиямен байланысты. Мұражай коллекциясына б.з.д. 7-5 ғасырлардағы топырақ, қола және шыныдан жасалған заттар, мүсіндер, монеталар мен жазулар, сондай-ақ Византия кезеңі мен түрік шапқыншылығы дәуірінің керамикалық бұйымдары кіреді.

Ғимарат

Эллиндік дәуірге тән, стоа ежелгі Афинаның бұрынғы ғимараттарынан гөрі әрі күрделі, әрі үлкен болды және әдеттегі бір қабаттан гөрі екі қабатты болды. Стоаның өлшемдері – және ол пентелик мәрмәр мен әк тастан салынған. Ғимарат әр түрлі сәулеттік стильдерді шеберлікпен қолданады. Бірінші қабаттағы сыртқы колоннада дор стилінде, ал ішкі – ионикалық стилінде жасалған. Бұл комбинация классикалық кезеңнен бері стоаларда қолданылып келеді және эллиндік дәуірде кең таралған. Ғимараттың бірінші қабатында сыртқы колоннада ионикалық, ал ішкі – пергамен стилінде. Әр қабатта батыс қабырға бойында екі дәліз және жиырма бір бөлме орналасқан. Екі қабаттағы бөлмелер есіктер мен артқы қабырғадағы кішкентай терезелер арқылы жарықтандырылып, желдетілетін. Стоаның екі шетінде екінші қабатқа апаратын баспалдақтар болған. Ғимараттың негізгі дизайны Атталдың ағасы және оның патшалық алдындағы Евмен II-нің Дионис театрының жанындағы Акропольдің оңтүстік беткейінде салған стоасына ұқсас. Басты айырмашылық – Атталдың стоасында бірінші қабатта 42 жабық бөлмеден тұратын қатар болған, олар дүкендер ретінде пайдаланылған. Кең колоннадалар жабық серуендеу жолы ретінде қолданылған.

Тарих

Архитравқа жазылған арнау жазуында бұл ғимаратты Пергам билеушісі Аттал II салғаны көрсетілген. Бұл стоа Атталдың философ Карнеадтан алған білімі үшін Афина қаласына жасалған сыйлық болды. Бұрын оның ағасы мен әкесі де қалаға мол сыйлықтар берген еді. Ғимарат Афинаның Агорасы немесе базар алаңының шығыс жағында салынды және шамамен б.з.д. 150 жылдан бастап түрлі мақсаттарда пайдаланылды. 1948 жылы Гомер Томпсон (Афинадағы американдық классикалық зерттеулер мектебінің (ASCSA) 1946–1967 жылдар аралығындағы Агора қазбаларының далалық директоры) Атталдың стоасын археологиялық жаңалықтарды сақтауға арналған мұражай ретінде қайта құруды ұсынды. Стоаның көлемі лайықты болды және нақты қайта құруға көмектесетін жеткілікті сәулеттік элементтер сақталды. Әсіресе, солтүстік бөлігі жеткілікті түрде сақталғандықтан инженерлерге қайта салынған ғимараттың бастапқы ғимаратпен бірдей биіктікте болуын қамтамасыз етуге мүмкіндік болды. Американдық меценаттардың (соның ішінде Джон Д. Рокфеллердің 1 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қаржылық үлесі) қаржысымен ASCSA Стоаның қайта құруын жүзеге асырды, ал жұмыстарды Білім министрлігінің Ескі және тарихи ескерткіштерді қалпына келтіру департаменті, Атанасиос Орландос басшылығымен жалпы бақылауда жүргізді. 2003 жылғы 16 сәуірде Атталдың стоасында Кипр, Чехия, Эстония, Латвия, Литва, Венгрия, Мальта, Польша, Словакия және Словения – 10 елдің Еуропалық Одаққа қосылу шартына қол қою рәсімі өтті. Грекияның Мәдениет министрлігі 2003–2004 жылдары қосымша жөндеу жұмыстарын жүргізді. Ғимараттың екінші қабаты жаңартылып, 2012 жылы қайта ашылды.