Кіріспе

Қытай бандитінің басшысы Юань Вэнчай, сондай-ақ Юань Сюаньсан – 1923 жылдан бастап Цзянси провинциясының Цзиньган тауларында қылмыстық топ басқарған, кейін Қытай Коммунистік партиясына қосылған және Цзянси кеңесінің алғашқы қалыптасу кезеңінде Мао Цзэдунның қолдауына ие болған тұлға. Бірақ, Қытай Коммунистік партиясы ішіндегі билік күресі салдарынан өмірін жоғалтты.

Ерте өмір

Юань 1898 жылғы қазан айында Луосиан тауларының етегінде, Цзянси провинциясының Цзиньганшан қаласындағы Маопинг қалашығында хакка отбасында дүниеге келді. Жеке бастауыш мектепті бітіргеннен кейін, 1920 жылы әкесінің күрт қайтысынан кейін жергілікті мемлекеттік орта мектепті тастап кетті, бұл отбасын мүсірлікке ұшыратты. Білім алған санаулы шаруалардың бірі ретінде, ол жергілікті шаруалар тарапынан жергілікті жер иелерінің қатыгездігіне қарсы күресте өкіл ретінде сайланды. Осының салдарынан, ол Ши Гуаннан (谢冠南) сияқты жергілікті күштілерден қатты қорқыныш пен жек көруге ұшырады. 1923 жылы Ши Гуаннан Юань Вэнчайдың үйін тонап, өртеп жіберді, ағасын түрмеге қамады, әйелін зорлап, құлдыққа салды, ал анасын атып өлтірді. Жергілікті билеушілер жемқор жергілікті билікке пара беріп, Юань Вэнчайды іздестіріліп жатқан қылмыскер деп жариялады. Бұл Юаньның жергілікті шаруалардың әл-ауқатын заңды жолмен жақсартуға бағытталған күресінің соңына белгі салды. Жас Юань Вэнчай, онда жиырмадан аспаған, тауларға қашып, Ху Ячун (胡亚春) басқарған "Ат пен қылыш бригадасы" (馬刀隊) деп аталатын қарақшылар тобына қосылды. Юань Вэнчай өзін жақын арада дәлелдеді және көп ұзамай қарақшылардың басшысы болды. Олар Цзиньганшань тауларында, әсіресе Ныньян ауданы маңында әрекет етті және Ван Цзуо басқарған, биік жерде орналасқан "Жасыл ормандар" (绿林) қарақшыларымен тығыз байланыста болды. Юань Вэнчай Ван Цзуодан гөрі жақсы басшы екенін көрсетті, себебі ол жергілікті шаруалардың үлкен қолдауын жеңіп алды. 1924 жылы Юаньнің тобы Ныньган қаласына (宁冈) шабуыл жасап, оны басып алды және үкіметтік әкімшілік ғимаратын өртеп жіберді. Цзянси провинциялық үкіметі Юаньнің күштерін жою үшін батальон жіберді, бірақ жергілікті халықтың Юаньнің іс-қимылдарына қолдау көрсетпеуі, тіпті оны мақұлдауы салдарынан, науқан Юаньнің күштерін жоюға сәтсіз аяқталды және жеңіліске әкелді, сонымен қатар ауыр шығындарға ұшырады, бірақ үкіметтік күштердің шығындарының көп бөлігі ауруларға байланысты болды. Үкіметтің сәтсіз әрекеті Юаньнің жергілікті шаруалар арасындағы беделін арттырды. 1925 жылы Ван Цзуо өзінің қол астындағылары жасаған төңкеріс салдарынан Юань Вэнчайдың аумағына қашуға мәжбүр болды, ал Юань Ванға қарсыластарын жеңуге көмектесті және Ванның топ басшысы лауазымын нығайтты. Екеуі серт бауыр болып, Цзиньганшандағы өздерінің базаларын қорғау үшін күштерін стратегиялық түрде орналастырды. Юаньнің күштері Маопингтің етегінде, ал Ванның күштері Үлкен және Кіші Бес Күңгірлерде (Даксяовуцзин 大小五井) тауларда орналасты.

Коммунистік кезеңнің алғашқы жылдары

1925 жылдың жазынан бастап Юань Вэнчай Нинган (宁冈) коммунисі Ю Чаоцин (尤超清) арқылы Қытай Коммунистік партиясының өкілдерімен байланыс жасады. 1925 жылдың қыркүйегінде Юань әскері Нинган қауіпсіздік полкі ретінде қайта ұйымдастырылды, ал Юань полк командирі болды. Бұл Қытайда Қытай Коммунистік партиясының бақылауындағы алғашқы қарулы күш болды. 1926 жылдың қазан айында Солтүстік жорығы кезінде ол Нинган округіне шабуыл ұйымдастырды, Бейян әскерлерінің кликасынан шыққан жергілікті округ басшысы Шэнь Цинюаньды (沈清源) қызметтен шеттетуге қол жеткізді, сондай-ақ қару-жарақтарды тартып алып, коммунистер үшін аумақты қамтамасыз етті. Сол жылдың қарашасында ол Коммунистік партияға мүше болды, ал оның адамы шаруалардың өздігінен қорғану күштеріне қайта ұйымдастырылды. Нанкинде жаңадан құрылған Республика үкіметі жаңа округ басшысын тағайындағаннан кейін. 12 сәуір оқиғасынан кейін Юань Вэнчай Ван Цуо сияқты коммунистердің жағында қалуды шешті және жергілікті жерде тірі қалған жалғыз екі коммунистік күш болды, олардың әрқайсысы шамамен алпыс мылтыққа ие болды. Юань мен Ван екеуі де тіршілік ету үшін қарақшылық әрекеттерін қайта бастағанда жаңа стратегияларды қабылдады, олар тек ең бай жер иелері мен саудагерлерді нысанаға алды, олар халықтың көп бөлігі үшін жек көрілетін. Осылайша, олар төменгі және орта таптың ғана емес, сондай-ақ шағын бизнес иелері сияқты орта таптың көптеген мүшелерінің де қолдауын алды. Нәтижесінде, бұл табысты тәжірибе олардың кейінгі құлдырауында айыпталған қылмыстарының себебіне айналды, олардың болашақ серіктері оларды «революцияны толыққанды жүзеге асырмағаны» және «оңшыл» болғаны үшін айыптады. Жақсы экономикалық жағдайы бар адамдардың қолдауының арқасында коммунистер сауда арқылы қажетті азық-түлікпен тұрақты қамтамасыз етілді, сондай-ақ ең бай жергілікті билеушілерден тәркіленген мүліктерге қол жеткізді. Коммунистер батылданып, жергілікті үкіметтік күштерге қарсы партизан соғысына күш салды, олар Юань мен Ванның күштерін жоюға қабілетсіз болды, себебі коммунистерге халықтың күшті қолдауы болды. 1927 жылдың шілдесінде коммунистердің бұйрығымен Юань мен Ванның адамы Йонгсин округіне шабуыл жасап, жергілікті түрмеде ұсталған 80-нен астам Коммунистік партия агенттерін босатті. Қала қысқа мерзімге басылып алынғанымен, коммунистердің оны ұстап тұруы мүмкін емес екені анық болды, сондықтан олар партизан соғысын жалғастыру үшін тауларға қайта шегінді.

Мао Цзэдунға қосылу

1927 жылдың 30 қыркүйегінде Мао Цзэдун Цзиньшаньның солтүстігіндегі Ёнсин (永新) округінің Санван (三湾) ауылына келді, сәтсіз Күздік Шарбуыл көтерілісінің қалдықтарымен бірге Юань Вэнчай мен Ван Цзуоға хат жіберіп, жергілікті жерде коммунистік база құруға көмек сұрады. 1927 жылдың 3 қазанында Маоның күштері Нинган қаласына (宁冈) жетіп, конференция өткізді, онда Мао Юань мен Ванды күшпен жою ұсынысын жеке ветолады. Басында Юань Вэнчай Маоға күдікпен қарап, өз аумағын қорғау үшін Нинганға баратын тау жолында тосқауыл құрды. Ю Чхаоцинмен бірге Мао 1927 жылдың 6 қазанында Маопинг маңындағы Дачан (大仓) ауылында Юаньмен кездесіп, Юаньды өз адамдарына қосылуға көндірді. Мао Юаньға жүзден астам мылтық берді, ал Юань Маоға мыңнан астам күміс доллар берді. Келесі күні Юань Мао мен оның адамдарын Маопингке қарсы алу рәсімін өткізді. Юань өзінің жансақшысы Ли Генджинді (李根勤) Маопингке ертіп, әскери штаб құрды. Юань кейіннен Маоның адамдарына бес тонна астық пен үлкен көлемде мата жинауға көмектесті және коммунистік базада алғашқы әскери аурухананы құруға көмектесті. Сол қыста Юаньның адамдары коммунистермен бірге жаттықты және марксистік саяси теорияға одан әрі үйренді, Мао Юаньға көмектесу үшін Сюй Янганг (徐彦刚), Юй Сюэчэн (游雪程) және Чэнь Боджунды (陈伯钧) қоса алғанда кадрларды жіберді. 1928 жылдың ақпан айында Юань Вэнчай мен Ван Цзуоның әскерлері ресми түрде Коммунистік әскерге 1-ші армия, 1-ші дивизия, 2-ші полк ретінде қосылды. Юань полк командирі, Ван полк командирінің орынбасары, Хе Чангонг коммунистік партия өкілі (何长工) болып тағайындалды. Олар Синьчжэньде Гоминьданның Цзянси армиясының батальонына сәтті шабуыл жасап, жаудың қолбасшысын өлтіріп, жүзден астам тұтқынға алды. 1928 жылдың көктемінде Юань Вэнчай сыныптасы Хе Цзиженнің әпкесін Мао Цзэдунға таныстырды. Көп ұзамай жұп Юаньның қуанышына орай бірге өмір сүре бастады. Ол Маоның аймақты қорғауға деген ықыласын арттыра түседі деп үміттенді. Көп ұзамай ол Мао Цзэдунмен бірге оңтүстік Хунань провинциясындағы Лингсян округіне Чжу Деге көмекке барды. Бұл арада Цзинганшанды жер иелері жауынгерлері басып алып, қайтадан басып алу керек болды. Чжу Дедің сарбаздары Цзиньганшан базасына қосылғаннан кейін, олар төртінші "Қызыл армия" болу үшін қолданыстағы күштермен біріктірілді. Юань мен Ванның 2-ші полкі 32-ші полк болып қайта аталды. Сол жылы Чжу Дедің 28-ші және 29-шы полктері Хунаньға кірді. 32-полкке Маопингті Гоминьданның Цзянси бөлімдерінің алға жылжуынан қорғау және оның қайтып келгеніне дейін қорғау міндеті берілді. 1929 жылдың қаңтар айында Қызыл Армияның басым бөлігі Цзинганшаннан шығып, Рюйцзиньде жаңа база құрды, Пэн Дехуайдың қол астында 800-ге жуық бұрынғы Гоминьдан әскерін қалдырды. Жаңа жылдан кейін Пэннің адамдары мен Ван Цуо мен Юань Вэнчайдың 32-полкі Цзиньганшанды қорғауға қалды. Бір апта бойы күшті қысымға ұшыраған Пэнг аман қалған үш ротасын жинап, жау блокадасын бұзып, ауыр зардап шекті. Келесі жылы Юань Вэнчай мен Ван Цуо өз адамдарымен бірге тауларда аман қалды және партизандық соғыста бандитшілікке оралған болуы мүмкін. Гоминьданның оларға қарсы қайта-қайта жүргізілген тазалау операциялары пайдасыз болып шықты, өйткені коммунистік күштер тек бай жер иелерінен мүлікті тәркілеп, шаруаларға бөліп берді. Нәтижесінде мұндай бандитизм жергілікті жалпы халық тарапынан оң бағаланды, олар Гоминьдан күштерімен бірлесуден бас тартты.

Құлаудың прелюдиясы

Цзиньганшань мен Цзянси Советтері 1930 жылдардың басында Қытай Коммунистік партиясы ішіндегі билік күресінен қорғалмады. Сян Чжунфа мен Ли Лисан Коминтерннің басшылығымен және қолдауымен билікке көтерілді, олардың экстремалды солшылдық саясаты Қытайдағы барлық коммунистік базаларға, соның ішінде Цзинганшанға әсер етті. Жаңа коммунистік басшылықтың экстремалды солшылдығы Мао Цзэдун әскери авантюризм деп атаған, оның ішінде ірі қалаларды басып алу әрекеттері, Қытай революциясына қатысты негізсіз оптимизмнің нәтижесі және советтік революция үлгісінің тікелей көшірмесі болды. Жаңа стратегия сол кезде Қытайға мүлдем сәйкес келмейтіндігі анық болды, және Пэн Дехуай, Чжу Де және Чэн И сияқты көптеген қолбасшылар өздерінің қарсылығын білдірді, Ван Цуо және Юань Вэнчай да олардың қатарында болды, бірақ бұл бекер болды, өйткені жаңа басшылық өз саясатын өзгертуден бас тартты. Нәтижесінде коммунистік күштер осы негізсіз саясатты жүзеге асыруға тырысқандағы апатты жеңілістерге ұшырады. Мао Цзэдун Сян Чжунфа мен Ли Лисанның әскери авантюризміне қатты қарсы болды, бірақ жеңіліп, уақытша коммунистік басшылықтан шеттетіліп, оңтүстік Цзянсиге жіберілді. Маоның жаңа лауазымы тең дәрежеде болып көрінсе де, шын мәнінде ол төмендетілді және бұрынғыдай Юань мен Ванды және басқа да қорғауындағы адамдарды қорғай алмады. Бұдан басқа, 1928 жылдың маусым және шілде айларында Мәскеуде өткен Қытай Коммунистік партиясының 6-шы Ұлттық конференциясында коммунистердің жоғарғы басшылары "Кеңес үкіметінің ұйымдастыру мәселелері" туралы резолюцияны қабылдады, онда көтеріліс сәтті аяқталғанға дейін ғана бандиттерді пайдалануға болады, ал кейін оларды жою керек деп нақты айтылды. Бұл резолюция Ли Лисан мен Сян Чжунфаға Маоға қарсы күресте тиімді құрал берді, ал Юань Вэнчай мен Ван Цуо сияқты адамдар анық нысанаға алынды. Алайда саяси күрес коммунистердің жоғары басшылығымен ғана шектелмеді. Кәсіби әскери қызметкер болған Пэн Дехуай өзінің жеке қарсылығына қарамастан, бұйрықтарға адал мойынсұнып, мүмкін емес тапсырмаларды орындауға тырысты, бірақ бұл, әрине, айқын жеңілістермен аяқталды. Ван Цуо мен Юань Вэнчай тек сөзбен ғана қарсылық білдірмей, жаңа коммунистік партия басшылығының негізсіз бұйрықтарына мойынсұнудан бас тартып, Мао Цзэдунның стратегиясын іс жүзінде жүзеге асырды. Олардың әрекеттерінің нәтижесі Ван Цуо мен Юань Вэнчайға өздерінің күштерінің көп бөлігін сақтап қалуға мүмкіндік берген сәттілік болды. Алайда Ван Цуо мен Юань Вэнчайдың осы салыстырмалы табысы оларды коммунистік партияда көмектесуге пайдасыз ғана емес, сонымен қатар олардың құлдырауына себепкер болды, өйткені өз күштерін сақтап қалулары жаңа коммунистік басшылық үшін үлкен қауіп ретінде қарастырылды, себебі үлкен әскери күшпен оларды саяси жағынан жою қиынырақ болатын. Олардың негізгі қолдаушысы және қорғаушысы Мао Цзэдун биліктен шеттетілгеннен кейін Ван Цуо мен Юань Вэнчайдың күндері саналды. 1928 жылдың ортасында Мәскеуде өткен 6-шы коммунистік ұлттық конференцияның шешімі Цзиньганшандағы коммунистік базаға қыс мезгілінде жетті. 1929 жылдың басында Мао бұл мәселені талқылау үшін Байлу (柏露) конференциясын өткізді. Юаньмен келіспеушілікке ұшыраған Юань (永新) округінің коммунистік партия хатшысы Ван Хуай (王怀) және Нинган (宁冈) округінің коммунистік партия хатшысы Ю Чаоцин (尤超清) резолюцияға сәйкес Юань мен Ванды өлім жазасына кесуді талап етті, бірақ олардың ұсынысына Мао тағы да вето қойды. Нәтижесінде Ван коммунистік базадағы күштерге қолбасшылық ету үшін қалатын, ал Юань штаб бастығы болып тағайындалып, оңтүстік Цзянсиге шабуыл жасаған коммунистік күштермен бірге орналастырылатын болды. Цзянсидің оңтүстігіндегі науқан кезінде Юань Дунгуда (东固) Мәскеуден келген резолюцияны кездейсоқ тауып алды. Өмірі үшін қорқып, ол 1929 жылдың мамыр айында коммунистік базаға оралып, өзін дәлелдеуді шешті және адал коммунист ретінде қызметін жалғастырды, бірақ бұл оған көмектеспеді.

Өлім

1930 жылғы 23 ақпанның түнінде Пэн Дехуайды Сян Чжунфа мен Ли Лисанның үш лейтенанты Чжу Чанкси (朱昌偕) және Ван Хуэй (王怀) ұйықтатып оятты. Олар Пэнге Ван Цзуо мен Юань Вэнчайдың Гоминьтанға көшкені туралы хабар келгенін, сондықтан сатқындарды талқандау үшін әскерді жөнелтуге Пэннің қолтаңбасы қажет екенін айтты. Иронияға орай, Чжу Чанкси (朱昌偕) мен Ван Хуэйдің (王怀) қолдаушыларының бірі Ю Чаоцин (尤超清) Ван мен Юаньды коммунистерге таныстырған еді, ал Пэн Ван Цзуо мен Юань Вэнчайдың мұндай қадамға баратынын жақсы білген. Пэн бастапқыда бас тартты және Ван мен Юаньды қорғап сөйледі. Содан кейін Сян Чжунфа мен Ли Лисанның үш лейтенанты сөздерін өзгертті, ақпараттың жалған екенін, екі командирмен кездесіп, мәселені түсіндіру қажет екенін, сондай-ақ сақтық шарасы ретінде бірнеше күштерді жөнелту қажет екенін мәлімдеді. Пэн Дехуайдың қарсылығын сезіп, олар Пэнге жағдайды шиеленістірмеу үшін жоспарланған кездесуге қатыспай, орнында қалуын өтінді. Осы тактика Пэн Дехуайды қол қоюға көндірді. Содан кейін үш жігіт үш жүзден астам сарбазды алып, келесі қадамдарын жоспарлауға кетті. Пэн Дехуай лагерінен шыққаннан кейін олар дереу Мао Цзэдунның бұйрығын жасап, Ван Цзуо мен Юань Вэнчайды әскери жағдайды талқылау үшін кездесуге шақырып алдады. Бірақ Ван Цзуо мен Юань Вэнчай кездесуге келгенде, олар белгісіз жағдайда атып өлтірілді, көтеріліс жасауға тырысқанда тұзаққа түскен болуы мүмкін деген болжам бар. Ван терезеден қашып құтылуға тырысты, бірақ өзенді кесіп өтуге талпынғанда суға батып кетті. Осы жылдың қазан айында Мао Цзэдун Цзянси кеңесінің биліктегі лауазымды тұлғаларын өзінің бұрынғы одақтастарының өлтірілуіне байланысты сынады. Алайда Ван Цзуоның өліміне кім бұйрық бергені әлі күнге дейін белгісіз, бірақ Цзянси Коммунистік партиясының бірқатар лауазымды тұлғалары күдікке ілікті. Ван Юнлон (王雲隆), Ван Цзуоның кіші інісі және 32-ші полк офицері, ағасының адалдарының жаңа басшысы болды және көптеген бұрынғы Юань Вэнчайдың жауынгерлерін өзімен бірге алып, Гоминьтанға көшті. Ван Юнлонның қазасынан кейін Ван Цзуоның ұлы басшылыққа келді, және коммунистер тек 1949 жылы Цзиньганшанды қайта басып алуға қол жеткізді. 1949 жылдан кейін Юань мен Ван идеологиялық тұрғыдан түзетілген, коммунистік сарбаздарға айналған бандиттердің мысалы ретінде көрсетілді. Екеуі де Қытай революциясының шейіттері ретінде танылды. 1962 жылы Чжу Де Цзиньганшаньға, ал 1965 жылы Мао Цзэдун сапар жасаған кезде екеуі де Юань Вэнчайдың қарт жесірі Сэя Мэйсянға (謝梅香) көңіл білдірді. 1986 жылы оның қабірі жаңадан салынған Цзиньганшан шейіттерінің зиратына көшірілді. Пэн Дехуай Юань Вэнчай мен Ван Цзуоның өліміне тікелей қатысы болмаса да, тарих оны дәлелдегенмен, Мао Цзэдун бұл оқиғаға Пэннің кінәсін тақты. Пэн Дехуай отыз жылдан кейін Ван Цзуо мен Юань Вэнчайдың өлімі үшін қуғынға ұшырады. Бұл Маоға қарсы жасаған қылмыстарының бірі болып саналды және бұл айып Мәдени революция кезінде, Пэн Дехуай Қызыл гвардиямен күрескен кезде қайтадан көтерілді.