Кіріспе

Гертруда Австриялық (Бабенберг Гертрудасы да деп аталған) (1226 – 24 сәуір 1288) – Бабенберг әулетінің мүшесі, Модлинг герцогинясы, кейіннен Австрия және Штирияның титулды герцогинясы. Ол Бабенберг әулетінің соңғы еркек өкілі, Австрия герцогы Фредерик II-нің қызының баласы болды. Privilegium Minus бойынша, баласыз Фредерик қайтыс болғаннан кейін Австрия және Штирия герцогтықтарын мұраға алуда бірінші болып тіркелген, бірақ оның тәтесі Маргарет бұл талаптарға қарсы шықты.

Алғашқы жылдар

Гертруда Генрих II-нің, Модлинг герцогының, оның әйелі Агнес, Тюрингия ландгравы Герман I-нің қызының жалғыз баласы болды. Генрих Модлингтік Австрия герцогы Леопольд VI-ның екінші ұлы болды; 1216 жылы ағасы Леопольд қайтыс болғаннан кейін, ол әкесінің мұрагері атанды. Генрих 1228 жылдың 26 қыркүйегінде жиырма жасында, еркек баласы болмай қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 1230 жылдың 28 шілдесінде Генрихтің әкесі, герцог Леопольд VI да қайтыс болды, оның орнына Леопольдтың үшінші ұлы Фридрих II келді. Бабенберг Австриясы Privilegium Minus шарттарына сәйкес әйелдерге мұрагерлік құқығы болғандықтан, Гертруда Фридрихтің билікке таласуына қарсы шығып, Австрияны Леопольд VI-ның үлкен ұлының жалғыз баласы ретінде өз мұрасы деп мәлімдеді. Дегенмен, Гертруданың талабы ақырында оның туысының пайдасына қабылданбады. Осы жағымсыз жағдайға қарамастан, Гертруда әкесінен Модлинг герцогтігін мұраға алды және екі бақытсыз некеден кейін баласыз қалған туысы Фридрих II-нің қамқорлығына берілді. Осының нәтижесінде Гертруда Австрия және Штирия герцогтарының Бабенберг әулетінің тұңғыш мұрагері атанды.

Неке

Фридрих II-нің Австрия үстемдігіне кедерлес болып, қасиетті Рим императоры Фридрих II-мен араздасуы тұрды, оның салдарынан ол императорлық қара тізімге енді. 1245 жылы императорлық саясаттағы күрт өзгеріс кезінде Австрияның Фридрих II, Венаны епископтыққа дейін көтеру және Австрияны (Штирияны қоса алғанда) патшалыққа айналдыру туралы келіссөздер басталғанда императордың ең маңызды одақтасы болды. Оң нәтижеге жетудің бір шарты – 19 жастағы герцогтың немересі Гертруданың үш рет жесір болған 51 жастағы императорға үйленуі еді. Богемияның Вацлав I осы одақты қалағанмен, Гертруданың өзінің үлкен ұлы және мұрагері Владиславқа үйленуі туралы бұрынғы келісімге байланысты алаңдаушылық білдірді. Гертруда қартайған императормен некеге тұрудан бас тартты, себебі ол жақында Папамен айырылған еді. Басқа деректерде, ол Владиславқа ғашық болғаны айтылады. Гертруда мен Владиславтың үйленуіне келісім беру үшін герцог Фридрих II-ге қысым көрсету мақсатында әскер жіберілгеннен кейін, екі тарап 1245 жылғы маусымның басында Веронада келісімге келді. Герцог Фридриктің саяси амбицияларының тез өркендеуі ұзаққа соқпады. 15 маусымда 1246 жылы Фридрих II шайқаста қаза тапты. Патша Вацлав Гертруда мен оның мұрагері Владиславтың ресми неке рәсімін дереу ұйымдастырды. *Per hoc Wladislaus habebat Austriae ducatum* Богемияны қуантты, ал әйелінің құқықтары мен Богемия тағына ие болу мүмкіндігінің арқасында Владислав Австрия аристократиясы тарапынан герцог ретінде тез мойындалды. Алайда, олардың некесінен кейін көп ұзамай, Владислав 1247 жылғы 3 қаңтарда қайтыс болды. 1248 жылы 22 жастағы герцогиня өзінің талаптарын нығайту үшін Баден маркграфы Герман VI-ға үйленді. Келесі жылы Гертруда Фридрих есімді ұл тапты. Бұл қуанышты оқиғаға орай Гертруда ұлының дүниеге келген жері Алландта 30 адамға кең шаруашылық жерлерін сыйлады, ол Алландер Урхаусбесітер аграрлық қауымдастығының негізін қалады. 1250 жылы Гертруданың екінші баласы, қызы дүниеге келді, оған анасының әжесінің құрметіне Агнес есім қойды.

Арманы жоқ мақсаттар

Герман герцогтіктерде бақылауын минималды деңгейде сақтап қана қойды, нәтижесінде Австрия аристократиясының қарсылығын жеңе алмады. Осының салдарынан Гертруда балаларымен бірге Саксониядағы Мейссенге қашып кетті, ал оның Германмен қарым-қатынасы күрт нашарлады. Герман 1250 жылдың 4 қазанында қайтыс болғанда, Гертруда оны улаған деген күдік туды. Гертруда курияның қамқорлығынан айырылып, Австрия мен Штирияның Бабенберг иеліктерін қайтару мүмкіндігінен қол үзіп қалды, себебі ол Голландия графы Вильгельм II-нің інісі Флориске үйленуден бас тартты, ал ол Папа Иннокентий IV-нің де сүйікті үміткері еді. Осы уақытта оның әпкесі және Австрия мен Штирия герцогтігіне таласқан Маргарет, Венецлав I-нің екінші ұлы және келесі мұрагері Богемияның Оттокарына үйленді. Аристократия Маргарет пен Оттокарды Австрияның билеушілері ретінде қабылдады. 1252 жылдың 12 шілдесінде, қолдауының көп бөлігін жоғалтқан Гертруда Венгрияның Бела IV-імен одақ құрып, оның туысы, Рурикід әулетінің мүшесі, Галиц князі Роман Даниловичке үйленді. 1253 жылы Гертруда осы одақтан жалғыз қызы Марияны дүниеге әкелді. Бірақ Роман Австрия герцогы бола алмағандықтан, Гертруда мен оның қызын тастап Венгрияға қайтып кетті. Ұзақ өтпей, олардың некесі ресми түрде бұзылды. Ақырында, 1254 жылы Гертруда Штирияның бір бөлігін, жылына 400 күміс марка және Войтсберг пен Юденбург қалаларын тұруға алды. 1267 жылы Гертруда да, оның ұлы Фридрих те Штирия мен Австрия герцогтігіне құқықтарынан бас тартпағандықтан, король Оттокар II оларды жерлерінен айырды. Оттокардың мұндай әрекетіне себеп – ол Венгрия патшалық үйіне қайтадан үйленуді қалады; ол едәуір қартайған және бала тумауы мүмкін Маргареттен мұрагер күте алмады. Сол жылы Маргарет қайтыс болғаннан кейін Гертруда Бабенберг әулетінің жалғыз заңды мұрагері атанды.

Құлдырау

1268 жылдың 8 қыркүйегінде Гертруданың ұлы Фредерик, Конрадинді Италияға жасаған жорығында бірге болған, Анционың оңтүстігіндегі Астурада тұтқындалды. Карл Анжуға тапсырылғаннан кейін, ол 29 қазанда Неапольдегі Piazza del Mercato алаңында жария түрде басы кесілгенге дейін Неапольдегі Castel dell'Ovo түрмесінде қорлаулы жағдайда ұсталды. Келесі жылы Гертруда елден қуылды және Виндиш-Фейстрицке деген құқығынан айырылды. Ол қайтадан Майссен қаласына отбасымен паналады. Гертруданың қалған талаптары 1282 жылы Германияның Рудольф I өзінің ұлдарына герцогтықтарды берген кезде толығымен жойылды. Алты жыл өткен соң, 1288 жылдың 24 сәуірінде Гертруда Мейссендегі Сеусслицке жақын Сент-Афраның кедейлер монастырында қайтыс болды. Ол осы монастырьда жерленді. Оның қызы Агнес Бадендік, анасы мен ағасының мұрагері болды, бірақ 1279 жылы Баденге және Австрия мен Штирия герцогтықтарына деген құқықтарынан бас тартты. Гюнбург графы Ульрих III-ке екінші некесінен Агнес бес балаға ие болды: екі ұл (Фредерик және Герман) және үш қыз (Маргарет, Елизавета және Катарина). Ұлдары мұрагер қалдырмай қайтыс болды. Ұлы қызы Катарина Штириялық ақсүйек Ульрих Саннекке тұрмысқа шықты, олардың ұлы Фридрих I Чилли әкесінің иеліктерін мұралады. Ол Чилли әулетін құрды, оның ішінде Киллидің Барбарасы, Киелі Рим императорының қызы, Люксембургтің Елизаветасы Габсбург әулетіне үйленді. Гертруданың кіші қызы Мария Романовна Галицкая, үшінші некесінен туған, 1260 жылдардың екінші жартысында 1270 және 1272 жылдар аралығында (қысқа үзіліспен) және 1276 жылдан 1277 жылға дейін Славония бандығын басқарған Иоахим Гуткеледке тұрмысқа шықты, сондай-ақ 1272 мен 1275 жылдар аралығында үш рет қазынашылық шебері болды. Ол сонымен қатар Баранья және Позонь сияқты көптеген округтердің басшысы болды. Олардың жалғыз қызы Клара, 1282 жылы және 1284 жылдан 1294 жылға дейін Трансильвания воеводасы болған Роланд Борсаға үйленді, бірақ олардың балалары болған жоқ.