Кіріспе

Буддалық Ваджраяна шебері, ғалым, ақын және ұстаз (1910–1991) Таши Палджор, Дилго Кхенце Ринпоче (шамамен 1910 – 28 қыркүйек 1991) – Ваджраяна шебері, ғалым, ақын, ұстаз және буддистер тарапынан ең ұлы танымға жеткен шеберлердің бірі ретінде танылған. 1988-1991 жылдар аралығында Тибет буддизмінің Ньингма мектебінің басшысы болған ол, сондай-ақ Рима дәстүрінің көрнекті жақтасы саналады. Джамьянг Кхенце Вангпоның ілімдерінің негізгі сақтаушысы ретінде Дилго Кхенце Тибет буддизмінің көп бөлігінің де-факто сақтаушысы болды. Ол Далай-ламаны қоса алғанда, көптеген белгілі ұстаздарды тәрбиеледі. Қытайдың Тибетке басып кіргеннен кейін, Тибет буддизмін сақтауда оның жеке күш-жігері шешуші роль атқарды.

Ерте өмір, ата-бабалары

Ол 1910 жылы Шығыс Тибеттің Хам Дерге қаласында Денхок аңғарында дүниеге келді. Оның әкесі Дерге патшасының министрі болған. Жеті жасында ол Нингмапа мектебінің алты маңызды монастырының бірі – Шечендегі Шечен Гьялцап Ринпоче (1871–1926) арқылы Жамянг Кхенце Ванпоның қайта туғандарының бірі ретінде жарияланды. Келесі бірнеше жылда Дилго Кхенце түрлі ұстаздардан толыққанды білім алды, сонымен қатар медитация, дхарманың жалпы негіздері және әсіресе тантраны оқу бойынша тәлім алды. Оның басты гуруы – Шечен Гьялцап Ринпоче, ал Дзонгсар Кхенце Чоки Лодро (1893–1959) – оның тағы бір маңызды рухани ұстазы болды. «Алдын ала жаттығулар» (Ngöndro) деп аталатын жаттығуларды аяқтағаннан кейін, Кхенцзе келесі 13 жылдың көп бөлігін туған жеріне жақын, елсіз шөлдердегі және үңгірлердегі үнсіз шегіністе өткізді. Ол қарапайым отбасынан шыққан Хандро Лхамоға үйленді, себебі қатал шегіністен кейін ауырған соң, оның ұстазы некенің оны емдейтінін болжаған, тіпті ол оған қызығушылық танытпаса да.

Буддизмді зерттеу

Дилго Кхенц 20 жыл бойы уединениеде болды. 28 жасында уединениеден шыққаннан кейін, Кхенцзе көп жылдар бойы Дзонгсар Кхенцзе Чоки Лодромен бірге болды. Кхенце Чоки Лодродан Ринчен Тердзоның (Асыл қазыналар немесе термалар жинағы) көптеген құдіреттерін алғаннан кейін, Дилго Кхенц өмірінің қалған бөлігін жеке медитациямен өткізуді сұрады. Бірақ Кхенце Чоки Лодро: «Сен алған сансыз құнды үйретімдерді басқаларға үйретуге және жеткізуге уақыт келді», – деп жауап берді. Ол сонымен қатар 11-ші Тай Ситу Ринпочеден Палпунг монастырында оқыды, ал Кянгма Ридегі Кхенпо Тубгадан ежелгі Гухьягарбха Тантрасы және оның түрлі түсіндірмелері туралы толық нұсқау алды. Ол барлығында 50-ден астам ұстаздан Тибет буддизмінің әртүрлі ауызша және практикалық дәстүрлері бойынша білім алды. Кейіннен Далай-лама Дилго Кхенцені Ньингма дәстүрінде және Дзогчендегі өзінің басты ұстазы деп санады. Кхенцзе Чогьям Трунгпаның да маңызды ұстаздарының бірі болды және оны жоғары бағалады. Дилго Кхенцзе Тибет буддизмінің төрт мектебінің де ұстаздарына ұстаздық етті. Гьятрул (1924 ж.т.), Карма Чагмеге (17 ғасыр, шамамен) Дилго Кхенценің құдірет алудағы (тибетше: དབང, Wylie: dbang) адалдығын, құлшынысын және қарапайымдылығын, сондай-ақ ауызша берілуін (тибетше: ལུང, Wylie: lung) жеткізеді. Б. Алан Уоллес былай дейді:

Дильго Кхенце Янси Ринпоче

Дилго Кхенц Янгси, ресми атауы Угьен Тензин Джигме Лхундруп (Тиб. ཨོ་རྒྱན་བསྟན་འཛིན་འཇིགས་མེད་ལྷུང་གྲུབ་, Wylie o rgyan bstan 'dzin 'jigs med lhun grub), 1993 жылғы 30 маусымда Непалда дүниеге келді, сол күні Гуру Ринпоче туған күні ретінде тойланды. Оның әкесі – Цикей Чоклинг Ринпоче, Тулку Ургьен Ринпоченің ұлы, ал анасы – Сангьюм Дечен Палдон. Оның бауырлары – Пхакчок Ринпоче, Мингюр Палдрон және Келсанг Бхути. Кхенцзе Янгси Ринпоче 1993 жылғы 30 маусымда Непалда дүниеге келген. Кхенцзе Ринпоче қайтыс болғаннан кейін, оның жақын шәкірттері оның ең үлкен және білімі мол шәкірті Трульшик Ринпочеден оның жаңа туған нұрының (инкарнациясының) табылуын сұрады. Трульшик Ринпоче Янгсиге қатысты көптеген көріністер көргенін айтады, оларды ол Шечен Рабжам Ринпочемен бөлісті. Солтүстік Америкалық саяхатында Нью-Йорк штаты, Боулдер (Колорадо), Вермонт және содан кейін Канада мен Мексикаға барды. 2014 жылы Дилго Кхенцзе Ринпоче мен Маттьё Рикард Францияда және Ұлыбританияда лекциялар оқыды және үйретті. Париждегі Нима Дзонгта Ваджра Видхарананың (Дорже Намжон) Дилго Кхенцзе Термасына қатысты ыждағат берілді, сондай-ақ Дилго Кхенцзе Ринпоче өз туған күнін тойлады. Соңынан Лераб-Линг және Шантелубада үйретулер берілді. Ұлыбританияда Ригпа Лондонда лекциялар оқылды, ал Непал буддистік қауымының ұйымдастыруымен Альдершоттағы жаңа ашылған Буддистік орталықта бірнеше лекциялар мен ыждағаттар берілді. 2014 жылдың шілдесінде Дилго Кхенцзе Ринпоче Мексикаға және Шечен Мексика орталығына оралды, онда екі лекция оқыды және Ранджунг Пема Ньингтик нгондро практикасы бойынша үйретті. Торонтода (Канада), Ривоче гомпасында Дилго Кхенцзе Ринпоче Намгьяльма мен Ваджракилаяға ыждағат берді.

Фильм

1998 жылы "Тибет рухы: ағартушылыққа саяхат, Дилго Кхенце Ринпоче өмірі мен әлемі" атты фильм жарық көрді. Оны Кхенцземен 14 жыл бойы саяхаттаған Маттье Рикард (француз фотографы, буддалық монах және жазушы) түсірген. Фильм Кхенцзенің туғанынан бастап өліміне, қайта тууына дейінгі өмірін және Қытайдың Тибетке басып кіруінен кейін оның қашқан жолын, буддалық үйретімдерді сақтап, оны кеңінен таратуға деген шешімін көрсетеді. Фильмде Тибет өнері, діни философиясы және қасиетті билердің рәсімдері көрсетілген. Тибет, Бутан және Непалдың сирек фотоға түсірілген аймақтарымен қатар, фильмде Далай-ламаның өзінің рухани өмірі туралы сұхбаттары да бар. "Бриллиантты ай: Дилго Кхенце Ринпоче туралы көзқарастар" фильмінің сценарийін және режиссурасын Нетен Чоклинг жазды, ал Ричард Гир мен Лу Рид оны баяндады. Фильм Кхенцзе өмірінің тарихын айту үшін анимация, бұрын жарияланбаған мұрағаттық кадрлар мен фотосуреттер, сондай-ақ Тибет мұғалімдерімен жасалған жаңа сұхбаттарды пайдаланды.

Жарияланымдар

. . . . . . . . . . .