Кіріспе

Израильдегі тарихи орын

Гергеса, сондай-ақ Гергаса (византиялық грек тілінде Γέργεσα) немесе Гергесалықтар елі – Ғалилея теңізінің шығыс жағында (Голан биіктіктері) орналасқан және ежелгі Гадара және Герса Декаполис қалаларынан біршама қашықтықтағы жер. Бүгінде ол Эль Курси немесе Курсимен теңестіріледі. Бұл жер Матай ілтебігінің кейбір көне қолжазбаларында Исаның бір адамнан зұлым рухтарды қуған және оларды шошқалардың тобына жіберген оқиғасының болған жері ретінде айтылады. Бұл керемет туралы үш синоптикалық ілтебікте де айтылған. Матай бір емес, екі зұлым рухқа ие адам туралы жазады, ал оның ілтебігінің тек кейбір қолжазбаларында ғана бұл жер Гергеса деп аталады, ал қалған көшірмелерінде, сондай-ақ Лұқа мен Марқ ілтебігінің барлық нұсқаларында Гадара немесе Герса есімдері келтіріледі (қараңыз). «Гераса» деген нұсқау мәселелі, себебі Гераса теңізге жақын да емес, Ғалилеямен де шектеспейді. Кейбір адамдар Гергеса ежелгі гиргашиттер елінің аты деп санайды, бірақ «Гергесен» атауын Ориген болжам бойынша енгізген болуы мүмкін, өйткені одан бұрын көптеген көшірмелерде «Гаддаренес» деп жазылған, бұл параллель мәтіндермен және ежелгі сириялық нұсқасымен сәйкес келеді. Қалай болғанда да, Жаңа өсиеттегі ілтебіктерде «Гергесалықтар / Гадаралықтар / Герасалықтар елі» Ғалилея теңізінің шығыс жағалауындағы белгілі бір жерді білдіреді. Атау көл жағалауындағы Гергеса ауылынан, одан ірі қала Гадарадан немесе аймақтағы ең танымал қала Герасадан шыққан болуы мүмкін. «Гераса» деген нұсқау қате болуы мүмкін және көшірушінің қатесі болуы ықтимал, себебі тек соңғысы көлмен шектеседі, ал Гераса көлден өте алыс.

Түсіндірме

Гергесендер «қажына немесе соғыстан келгендер» дегенді білдіреді. Жаңа өсиеттің көптеген қолжазбаларында Гергесалықтардың орнына «Гадара елі» немесе «Герасалықтар» деп көрсетілген. Гераса және Гадара Ғалилея теңізі мен Иордан өзенінің шығысында орналасқан қалалар еді. Екеуі де грек мәдениетіне жақын, семиттерден гөрі гректерге ұқсас азаматтармен толы жұрттық қалалар болды; осы себепті Киелі кітапта шошқалар туралы айтылған. Гераса мен Гадара туралы мәліметтер тарихи жазбаларда (Плиний кіші және Иосиф Флавий сияқты авторлардың еңбектерінде) және археологиялық зерттеулерде кездеседі. Бүгінде олар Джераш және Умм-Кайс қалалары болып табылады. Үшінші қала – Гиппос, Гадара мен Гераса сияқты еді, тіпті Киелі кітаптағы оқиғаға одан да сәйкес келуі мүмкін. Ол Ғалилея теңізінің жағасында орналасқан, ал Гераса мен Гадара одан бірнеше шақырым оңтүстік-шығысқа қарай жатқан. Гиппос, Гераса және Гадараның барлығы ежелгі Філіпі Кесариясынан оңтүстікке қарай орналасқан грек-рим қалаларының бейресми тобы – Декаполиске кірді.

Курсимен сәйкестендіру

Византиялық христиан монахтары көл жағасында, Гиппостан солтүстікке бірнеше шақырым жерде орналасқан жерді, керемет орын болғандықтан қастерледі. Бұл Матай сипаттағанға сәйкес келетін жалғыз жер, себебі аймақта көл жағалауына тік төмен түсетін жалғыз "батырған жартас" осы жерде ғана бар. Бұл орын, кем дегенде ерте мұсылман дәуірінен бастап арамей тілінде "орындық" деген мағына беретін Курсия деп белгілі болды, ал кейін араб тілінде де сол мағынаны сақтайтын Курси атауы қолданылды. Монахтар сол жерде қоршалған монастырлық кешен салып, оны христиан паломниктерінің бағытталған жеріне айналдырды. Бұл монастырь 614 жылы Сәсәни әскерлерімен қиратылып, ішінара қайта жаңартылып, соңында 749 жылғы Ғалилея жер сілкінісімен толығымен бұзылды. Монастырь қалдықтарын Курси ұлттық паркінде көруге болады. Курсиден табылған христиандық артефакттар Голан археологиялық мұражайында қойылған.