Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Баренц теңізінің оңтүстік бөлігі Ресейдің солтүстік-батысында орналасқан, және ол Баренц теңізінің құймасы болып табылады.
Southern inlet of the Barents Sea in northwest Russia
the inlet of the Barents Sea
Ақ теңіз (Белое море; Карелия және;) – Ресейдің солтүстік-батыс жағалауындағы Баренц теңізінің оңтүстік бөлігі. Оның батысында Карелия, солтүстігінде Кола түбегі және солтүстік-шығысында Канин түбегі жатыр. Ақ теңіздің барлық бөлігі Ресейдің қарамағында және Ресейдің ішкі суларының бір бөлігі саналады. Әкімшілік тұрғысынан, ол Архангельск және Мурманск облыстары мен Карелия Республикасы арасында бөлінген. Архангельск порты Ақ теңізде орналасқан. Ресей тарихының көп бөлігінде бұл Ресейдің халықаралық теңіз саудасының басты орталығы болды, оны Холмогордан келген поморлар ("теңіз жағасындағы елді мекендердің тұрғындары") жүргізді. Көне заманда ол маңызды советтік әскери-теңіз және суасты кемелерінің базасына айналды. Ақ теңіз – Балтық каналы Ақ теңізді Балтық теңізімен байланыстырады. Ақ теңіз – жалпы түс атауларымен аталған төрт теңіздің бірі (тек ағылшын тілінде ғана емес), ал қалғандары – Қара, Қызыл және Сары теңіздер.
The White Sea (Белое море; Karelian and ; ) is a southern inlet of the Barents Sea located on the northwest coast of Russia. It is surrounded by Karelia to the west, the Kola Peninsula to the north, and the Kanin Peninsula to the northeast. The whole of the White Sea is under Russian sovereignty and considered to be part of the internal waters of Russia. Administratively, it is divided between the Arkhangelsk and Murmansk oblasts and the Republic of Karelia. The major port of Arkhangelsk is located on the White Sea. For much of Russia's history this was Russia's main centre of international maritime trade, conducted by the Pomors ("seaside settlers") from Kholmogory. In the modern era it became an important Soviet naval and submarine base. The White Sea–Baltic Canal connects the White Sea with the Baltic Sea. The White Sea is one of the four seas named (not only in English) after common colour terms—the others being the Black, Red and Yellow seas.
Ауқымы
Халықаралық гидрографиялық ұйым Ақ теңіздің солтүстік шекарасын "Святой Нос (Мурманск жағалауы, 39°47'E) және Канин мүйісін жалғайтын сызық" деп белгілейді.
The International Hydrographic Organization defines the northern limit of the White Sea as "A line joining Svyatoy Nos (Murmansk Coast, 39°47'E) and Cape Kanin".
Топография
Ақ теңізде төрт негізгі шығанақ бар. Бұл шығанақтар Баренц теңізіне «Горло» деп аталатын тар бұғаз арқылы, саға тәрізді ашылумен байланысты. Қандалакса шығанағы Ақ теңіздің батыс бөлігінде орналасқан; ол теңіздің ең терең бөлігі болып табылады, тереңдігі 340 метрге (1115 фут) жетеді. Оңтүстікте Онега шығанағы Онега өзенін қабылдайды. Оңтүстік-шығыста Двина шығанағы Архангельск портында Солтүстік Двинамен қосылады. «Горлоның» шығыс жағында, Кола түбегіне қарама-қарсы Мезен шығанағы орналасқан. Оған Мезен және Кулой өзендері құяды. Теңізге құятын басқа да ірі өзендер – Виг, Нива, Умба, Варзуга және Поной. Хью Виллоубидің басқаруындағы екі кемемен бірге оның экипажы Үндістанға, әсіресе Үндістан мен Қытайға барудың солтүстік жолын іздеген. Англия королі Эдуард VI және шамамен 240 ағылшын саудагерлері демеулік еткен экспедиция Лондоннан сауда байланыстарын орнатуға уәкілдік алған. Виллоубидің кемелері айырылып, қалған екеуі теңізде жоғалып кетті, бірақ Эдуард Бонавентура Ақ теңізден өтіп, Холмогориге жетті, содан Канцлер Ресей патшасы Иван IV-пен кездесу үшін Мәскеуге еріп барды. 1554 жылы Ресейден оралғаннан кейін Канцлер Еуропаға беймәлім болған Мәскеу мен Ресейдің солтүстігін толық сипаттап, Англиямен сауда қатынастарын орнатуға ниетті екенін білдірген патшаның хатын әкелді. 1555 жылы Мэри патшайымы Мәскеу компаниясына Ақ теңіз арқылы Ресеймен сауда жасауға рұқсат беретін жарлық шығарды. Голланд кемелері ағылшындардың ізінен ерді, Холмогори порты жүн мен балық тасымалымен көтеріңкі болды. Сол кезде қалада жергілікті және шетелдік дүкендер мен фабрикалар ашылды. Порт 1613 жылы поляк-литва әскерінің қоршауына төтеп берген бекініспен нығайтылды. Көлік ағынының артуы портты жүктеді, ол жағалау суларына тәуелді болды және кемелерді қабылдау мүмкіндігі шектеулі болды. Алайда, Иван IV ескі портты кеңейтудің орнына 1584 жылы өзен бойында Жаңа Холмогори деп аталған жаңа порт құрды, ол 1596 жылдан бастап Архангельск деп аталды. 15-ғасырдан 18-ғасырдың басына дейін Ақ теңіз Ресейге кіретін және шығатын негізгі сауда жолы болды. Санкт-Петербургтың (1703) құрылысынан кейін бұл рөл азайды, ол Балтық теңізі арқылы Ресей мен Батыс Еуропаның көп бөлігі арасында мұзсыз тікелей байланыс ашты. 1920-жылдардан бастап Ресейдің солтүстік теңіз тасымалының көп бөлігі Ақ теңізден Мурманск портына (ресми түрде 1916 жылы құрылған) ауыстырылды, онда сулар қыста қатып қалмайды.
There are four main bays or gulfs on the White Sea. These bays connect with the funnel shaped opening to the Barents Sea via a narrow strait called "Gorlo" (Горло, meaning "throat"). Kandalaksha Gulf lies in the western part of the White Sea; it is the deepest part of the sea, reaching 340 metres (1,115 feet). On the south, Onega Bay receives the Onega River. To the southeast, the Dvina Bay receives the Northern Dvina at the major port of Arkhangelsk. On the east side of the 'gorlo', opposite to the Kola Peninsula, is Mezen Bay. It receives the Mezen River and the Kuloy River. Other major rivers flowing into the sea are the Vyg, Niva, Umba, Varzuga and Ponoy. Together with two other ships under the command of Hugh Willoughby, his crew had sought a northern route to the Indies, especially India and China. The expedition, sponsored by King Edward VI of England and a group of about 240 English merchants, had London's authorisation to establish trade connections. The ships of Willoughby were separated and the other two were lost at sea, but Edward Bonaventure managed to pass the White Sea and reach Kholmogory, from where Chancellor was escorted to Moscow to meet the Russian Tsar, Ivan IV. Returning from Russia in 1554, Chancellor brought back a detailed description of Moscow and the Russian north, which were largely unknown to Europe, as well as a letter from the Tsar expressing desire to establish trade relations with England. In 1555 Queen Mary issued a charter authorising the Muscovy Company to trade with Russia via the White Sea route. Dutch ships soon followed the English, and the port of Kholmogory became busy with shipments of fur and fish. Local and foreign shops and factories were established in the city at that time. The port was reinforced with a fortress which sustained a siege by the Polish Lithuanian army in 1613. Increasing traffic overloaded the port, which relied on shallow river waters and had limited ship capacity. However, instead of expanding the old port, Ivan IV established a new one down river in 1584, called New Kholmogory, which from 1596 began to become known as Arkhangelsk. Between the 15th and early 18th centuries, the White Sea served as the major trade route in and out of Russia. This role decreased later after the foundation of Saint Petersburg (1703), which opened a more direct ice free connection between Russia and the bulk of Western Europe via the Baltic Sea. From the 1920s, most northern Russian sea shipments diverted from the White Sea to the new port of Murmansk (officially founded in 1916), where the waters did not freeze in winter.
Жануарлар дүниесі және экономика
Мұнда 700-ден астам омыртқасыз жануарлар түрі, 60-қа жуық балық түрі және бес теңіз сүтқоректілерінің түрі бар, оның ішінде мейірімді белуга мен ақ кит. Порттық дельфин сияқты басқа дельфин түрлері сирек кездеседі, ал қайың балық, дөңгелек балық, торквал, солтүстік бөтелкелі балық және киіттер сияқты ірі киттер суға сирек келетін қонақтар саналады, ал Ақ теңіз бассейнінде олардың нақты кездесу жиілігі көрсетілмеген. Балық аулау өнеркәсібі салыстырмалы түрде шағын, негізінен арпалы тұмсық, сақиналы тұмсық, сельдь, шафран балық, еуропалық көкбалық, Атлантика балық және Атлантика лососі ауланады. Теңіз балдырларын өндіру саласы дамып келеді. Ақ теңіз Ресейдің солтүстік-батысындағы маңызды көлік орталығы болып табылады, ол әртүрлі экономикалық аймақтарды байланыстырып, шетелдік бағыттарға қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Ақ теңіз-Балтық каналы Онега көлі арқылы Балтық теңізіне және Санкт-Петербург қаласы мен портына жалғастырады. Балтық теңізі Волга-Балтық су жолы арқылы Волга өзенімен, Қара, Каспий және Азов теңіздерімен байланысты. Ақ теңіздегі маңызды порттар: Архангельск, Беломорск, Онега, Мезень, Кем, Кандалакша және Умба. Қыста мұз қатуына қарамастан, мұзжарғыш кемелердің болуы арқасында теңіз жыл бойы кеме жүруге қолайлы.
The sea hosts more than 700 species of invertebrates, about 60 species of fish, and five species of marine mammals, including the friendly beluga and the white whale. Several other dolphin species, such as harbour porpoises, appear less frequently while larger whales such as bowhead, humpback and rorquals, northern bottlenose, orcas have been considered as rare visitors to the waters while actual frequency of occurrences within White Sea basin is not specified. The fishing industry is relatively small, mostly targeting harp seal, ringed seal, herring, saffron cod, European smelt, Atlantic cod and Atlantic salmon. There is a developing seaweed industry. The White Sea is an important traffic centre of northwestern Russia, interconnecting various economic regions and providing an outlet to the foreign routes. The White Sea–Baltic Canal links it through Lake Onega to the Baltic Sea and the major city and port of Saint Petersburg. The Baltic Sea, in turn, is connected by the Volga–Baltic Waterway to the Volga River, Black, Caspian, and Azov seas. The major ports on the White Sea are Arkhangelsk, Belomorsk, Onega, Mezen, Kem, Kandalaksha and Umba. Despite being frozen in winter, the sea remains navigable all year around because of deployment of icebreakers.