Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Белградтағы муниципалитет, Сербия
Municipality in Belgrade, Serbia
Звездара () – Белград қаласының муниципалитеті. Муниципалитет географиялық тұрғыдан төбелі және көптеген орманды аймақтарды қамтиды. 2022 жылғы халық санауының нәтижесі бойынша, муниципалитетте 172 625 адам тұрады. Звездара муниципалитеті Белградтың шығысында орналасқан және қаланың шығыс бөлігінің көп бөлігін алып жатыр. Ол солтүстік-батыста, солтүстікте және солтүстік-шығыста Палилула, шығыста және оңтүстік-шығыста Гроцка, оңтүстікте және оңтүстік-батыста Вождовац, ал батыста Врачар муниципалитеттерімен шектеседі.
Zvezdara (, ) is a municipality of the city of Belgrade. The municipality is geographically hilly and with many forests. According to the 2022 census results, the municipality has a population of 172,625 inhabitants. The municipality of Zvezdara is located east of Belgrade and occupied almost the entire eastern urban section of the city. It borders the municipalities of Palilula on the north west, north and north east, Grocka on the east and south east, Voždovac on the south and south west and Vračar on the west.
Тарих
Тарихи тұрғыдан Звездара төбесі Ұлы Врачар деп аталды. Vračаr ауданы сол кезде қазіргіден әлдеқайда кең аумақты алып, Батыс Врачар, Шығыс Врачар және Үлкен Врачар болып бөлінді. 1621 жылғы түрік дереккөзінде бұл жер «төбе және үлкен дала» деп сипатталған. 17-18 ғасырларда бұл аймақ жүзімдіктермен, жеміс бақтарымен және көркем шығыс бақшаларымен жабылған, бай белградтық түркілердің демалыс орны болды. Олар төбені Экмеклук (түрікше экмек, «нан» деген мағынада) деп атады және онда жаздық үйлерін салды. Экмеклук қазіргі обсерваториядан Цветко базарына дейінгі беткейді алып жатты. 1717 жылы Белградты Австрия басып алғанда, қорғаныс ор қазылды, оның сыртқы бөлігі қазіргі Волгина көшесі орналасқан төбеден өтті. 1789 жылы Австрия Белградты қайта басып алғаннан кейін, ор генерал Эрнст Гидеон фон Лаудонмен қайта жаңартылды және «Лаудан ор» (серб. Лауданов шанац немесе жай ғана Шанац) деп аталды. Төбенің әскери маңызы болғандықтан, оның бақшаларына көңіл бөлмеді. KBC Zvezdara, кейін Zvezdara қалалық ауруханасы ретінде танымал болды, Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын-ақ сыйымдылығын екі есеге арттырып, палаталар санын да көбейтті. Соғыстан кейін ол 1935 жылғы желтоқсанға қарағанда шамамен 8 есеге ұлғайды, ол ашылып, Сербиядағы ең ірі медициналық кешендердің біріне айналды. 1963 жылы Sue Ryder қайырымдылық қорының көмегімен Югославиядағы алғашқы гериатрия бөлімі құрылды. Звездара муниципалитеті 1955 жылдың 1 қыркүйегінде (сол кездегі) обсерватория маңындағы жаңа аудандардан құрылды. 1957 жылдың 1 қаңтарында Звездара едәуір кеңейтілді, өйткені Стари Джерам және Мали Мокри Луг муниципалитеттері оған қосылды. Калуджерика, Винча және Лештане ауылдары (бұрын Мали Мокри Лугтың құрамында болған) кейіннен бөлініп, Гроцка муниципалитетіне қосылды. 1970 жылдардың бірінші жартысында муниципалитеттегі барлық елді мекендер Белград қаласының негізгі аумағына (uža teritorija grada) енді, сондықтан бүгінде Звездара муниципалитеті Белградтың толық құрамына кіретін алты муниципалитеттің бірі болып табылады.
Historically, Zvezdara hill was known as Great Vračar. Vračаr area at that time occupied much wider area that it does today and was divided into West Vračar, East Vračar and Great Vračar. Turkish source from 1621 describes it as "a hill and a big field". In the 17th and 18th century, the area was covered in vineyards, orchards and lush oriental gardens, a major excursion ground for the wealthy Belgrade Turks which called the hill Ekmekluk (Turkish ekmek, meaning bread) and built their summer houses there. The Ekmekluk occupied the slope which today spreads from the observatory to the Cvetko Market. When Belgrade was occupied in 1717 by Austria, a defense moat was built whose outer section crossed the hill, where the modern Volgina street is today. After Austria re occupied Belgrade in 1789, the trench was reconstructed by the general Ernst Gideon von Laudon and became known as the "Laudan trench" (Serbian: Laudanov šanac or simply Šanac). Due to the military importance of the hill, its gardens were neglected. The KBC Zvezdara, which in time became known as the City Hospital Zvezdara, doubled its capacities already prior to World War II, expanding also number of wards. After the war it expanded capacities almost 8 times compared to December 1935, when it was opened and became one of the largest medical complexes in Serbia. Donation from the Sue Ryder charity in 1963, allowed the establishment of the first geriatrics ward in Yugoslavia. The municipality of Zvezdara was created on 1 September 1955, from (at that time) new neighborhoods around the observatory. On 1 January 1957 Zvezdara was greatly enlarged as the municipalities of Stari Đeram and Mali Mokri Lug were annexed to it. Villages of Kaluđerica, Vinča and Leštane (previously parts of Mali Mokri Lug) were later detached and annexed to the municipality of Grocka. In the first half of the 1970s, all settlements in the municipality became part of the Belgrade city proper (uža teritorija grada) so the entire municipality of Zvezdara is today one of six municipalities which are completely part of urban Belgrade.
Демография
2022 жылғы халық санауының нәтижесі бойынша муниципалитетте 172 625 адам тұрады. Муниципалитет халқы 1990 жылдарға дейін тұрақты түрде үлкен өсімді көрсетті, бірақ Югославия соғыстары салдарынан Сербия бойынша туу көрсеткіштері күрт төмендеді. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, Звездара Сербияның ең тығыз бейінді аудандарының бірі болып табылады, бір шаршы километрге 4897 адам шақтанды.
According to the 2022 census results, the municipality has a population of 172,625 inhabitants. The population of the municipality had a steady, large growth until the 1990s when birthrates plunged in all of Serbia due to the Yugoslav Wars. Zvezdara remains one of the most densely populated areas in entire Serbia, with 4,897 inhabitants per square kilometer as of 2011.
Өнеркәсіп
Қазіргі заманғы Звездара муниципалитеттерінің көптеген аудандары 1950 жылдары оған қосылған ауылдар мен шалғынды жерлер болғандықтан, оңтүстік және шығыс бөліктерінің (Падина, Велики Мокри-Луг, Мали Мокри-Луг, Мириево) барлығында өнеркәсіп жоқ. Өнеркәсіптік мекемелер көбінесе екі ауданда орналасқан: Конжарник (пластик Букуля, дәл және оптикалық құралдар Precizna mehanika, ақ металдар Metal) және Жоғарғы Король Александр бульвары (текстиль Клуз, электроника Никола Тесла, пластик Утензилия, баспа машиналары Глас Явности және Курир, құйма зауыты Ливница).
As many areas of modern Zvezdara municipalities were villages and rural areas annexed to it in the 1950s, entire southern and eastern sections (Padina, Veliki Mokri Lug, Mali Mokri Lug, Mirijevo) are without industry. Industrial facilities are mostly grouped in two sections: Konjarnik (plastics Bukulja, precise and optical instruments Precizna mehanika, white metals Metal) and upper Bulevar kralja Aleksandra section (textile Kluz, electronics Nikola Tesla, plastics Utenzilija, presses Glas Javnosti and Kurir, foundry Livnica).
Сауда
Бұл жолдың көп бөлігі Бюльвар королья Александры арқылы өтеді, және Звездара муниципалитетінде Белградтағы ең ірі коммерциялық аймақтардың бірі осы ең ұзын көшенің (9 шақырым) айналасында қалыптасты. Белградтың ескі бөлігінде орналасқан бұл бульвардың бойындағы ұзақ аймақ, қарапайым тілмен "Булевар" деп аталады (Белградта 20-ға жуық бульвар болғанымен), ондаған түрлі дүкендерден бөлек, жүздеген көше сатушылары да орналасқан. Қазір бұл сатушылардың барлығы "Депо" ("депо") деп аталатын үлкен жабық сауда орталығына көшірілген.
As most of the Bulevar kralja Aleksandra goes through the municipality of Zvezdara, one of the strongest commercial zones in Belgrade developed around this, the longest street in the old section of Belgrade (9 kilometers). The long zone along the boulevard, simply known as "Bulevar" (despite there are some 20 boulevards in Belgrade), apart from several dozens of shops of all kinds, hosted also hundreds of street sellers, which are now confined to the large covered fair type store named "Depo" ("depot").
Көлік
Белградтағы ең қызыл көшелердің бір бөлігі Звездара муниципалитеті арқылы өтеді. Негізінен, бүкіл муниципалитеттің орталық бөлігінен өтетін басты көше – Король Александр бульвары, ол Гроцка муниципалитеті арқылы Смедерево қаласына дейін жалғасады. Сонымен қатар, оңтүстік бөлігінен Белград-Ниш тас жолы дерлік параллель өтеді. Шығыс бөлігіндегі Рузвельтова және Мие Ковачевича көшелері қаладағы ең қызыл және ластанған көлік аймақтарының бірі болып табылады. Басқа да маңызды қалалық бағыттар: Войслава Илића, Устаничка, Димитрия Туковића, Драгослава Срейовича, Милана Ракића, Йованке Радаковић, Мириевский венац және Матице Српске көшелері. Қалалық қоғамдық көлік компаниясы GSP Белградтың және оның серік компаниясы Ластаның үлкен автобус депосы тас жолда орналасқан. Муниципалитет арқылы темір жол өтеді, бірақ Вуков Споменик болашақ Белград метрополитенінің жер асты станцияларының бірі, ол қазір Белград-Панчево темір жолының (жергілікті Беовоз темір жолы) бөлігі ретінде жұмыс істейді, Нова Пазованы (Воеводина провинциясында), Белград пен Панчевоны (тағы да Воеводинада) байланыстырады.
Some of the busiest streets in Belgrade pass through the municipality of Zvezdara. Basically, the main street that goes through the central part of the entire municipality is Bulevar kralja Aleksandra which continues through the municipality of Grocka to the town of Smederevo. Additionally, in almost parallel way, the Highway Belgrade–Niš goes through the southern part. Ruzveltova and Mije Kovačevića in the eastern section are among the busiest and most polluted traffic areas in the city. Other major city routes include streets Vojislava Ilića, Ustanička, Dimitrija Tucovića, Dragoslava Srejovića, Milana Rakića, Jovanke Radaković, Mirijevski venac and Matice Srpske. The large bus garage depot of GSP Belgrade, city's public transportation company and Lasta, its sister company, are located on the highway. There is no railroad passing through the municipality, but Vukov Spomenik is one of the underground train stations of the future Belgrade Metro, which for now operates as part of the Belgrade Pančevo railway (local Beovoz rail), connecting Nova Pazova (in the province of Vojvodina), Belgrade and Pančevo (in Vojvodina again).
Звездара II
Звездараның солтүстік шағын ауданы, қазіргі кезде көбінесе 65-ші автобус маршрутының айналымына ортасталған. Ол Звездара орманның солтүстік бөлігіндегі бірнеше кішкентай қалалық участақтардан тұрады, обсерватория мен Михайло Пупин институтының солтүстігінде және Драгослава Срейович көшесі бойында орналасқан. Бұл көше оны Караборма және Чалие аудандарынан солтүстік және солтүстік-шығыс жақтан бөліп тұрады, екеуі де Палилула муниципалитетіне қарасты.
A northern sub neighborhood of Zvezdara, today mostly centered on the roundabout of bus line number 65. It consists of several small urban patches in the northern section of Zvezdara Forest, north of the observatory and Mihajlo Pupin Institute and along the Dragoslava Srejovića street, which divides it from the neighborhoods of Karaburma and Ćalije on the north and north east, respectively, both in the municipality of Palilula.