Кіріспе

Лейактардың жын-шайтан ханымы Рангда – Балидің дәстүрлі мифологиясына сәйкес, Балидегі лейактардың жын-шайтан ханымы. Көргенді қорқытатын, бала жейтін Рангда жақсылық күштерінің басшысы Баронгқа қарсы зұлым сиқыршылар әскерін жетелейді. Баронг пен Рангда арасындағы шайқас – жақсылық пен жамандықтың мәңгілік күресін бейнелейтін Баронг биінде көрсетіледі. Рангда – ежелгі яван тілінде "жесір" деген сөз.

Сипаттама

Рангда бали мәдениетінде маңызды тұлға, және оның Баронгпен немесе Эйрлангамен күресін көрсететін қойылымдар дәстүрлі қалыптастармен қатар, танымал туристік орындар болып табылады. Ол көбінесе жалаңаш, ұзын, күтімсіз шашы, салбыраған кеудейі және тырнақтары бар қарт әйел ретінде бейнеленеді. Оның беті әдетте қорқынышты, үлкен тістері мен дөңгелек көздері бар маскамен, сондай-ақ ұзын, ішке қарай созылған тілімен көрсетіледі.

Тарих

Бали – индуисттік арал, сондықтан Рангда да Дургамен тығыз байланысты болуы мүмкін. Рангда Калон Аран туралы аңызбен, сондай-ақ ажырасқан және қуылған явандық патшайым Махендрадаттаның аңызымен байланысты. Рангда есімі көне яван және бали тілдерінде "әйел жесір" деген мағынаны білдіреді.

Калон Аранг

Рангда Лейак патшайымы ретінде белгілі, ол Калон Аранның, 10 ғасырдың соңында Эйрланга билік құрған кезде ежелгі Явада қиыншылықтар тудырған аңыздық сиқыршының жаны. Калон Аран жесір әйел болған, ол қара сиқырмен айналысқан, шаруалардың егінін жойып, ауру-сырқау әкелген. Оның Ратна Мангали есімді қызы болған. Ол әдемі болғанымен, анасынан қорқып, күйеу таба алмады. Қызының басына келген қиындықтардан ашуланған Калон Аран жас қызды ұрлап, кек алуды жоспарлады. Ол қызды Дурга құдайына құрбан ету үшін өлім ғибадатханасына алып келді. Ертесі күні ауылды үлкен су тасқыны шалып, көптеген адам қаза тапты. Сонымен қатар, аурулар да пайда болды. Бұл жайтты естіген Эйрланга патша кеңесшісі Эмпу Барададан мәселені шешуді сұрады. Эмпу Барада шәкірті Эмпу Бахуланы Ратнаға үйленуге жіберді. Олар жеті күн, жеті түн тойлап, үйленді, жағдай қалыпқа келді. Калон Аран сиқырлы дұғалар жазылған кітапты сақтап жүрген. Бір күні Эмпу Бахула сол кітапты тауып, Эмпу Барадаға тапсырды. Кітаптың ұрланғанын білген Калон Аран ашуланып, Эмпу Барадамен күресуге бел буды. Дурганың көмегінсіз Калон Аран жеңілді. Оның жеңілісінен кейін ауыл Калон Аранның қара сиқырының қаупінен аман қалды. Басқа түсіндірмелерде Рангда 11 ғасырдың тарихи патшайымы Махендрадатта немесе Гунаприядхармапатниден шыққан делінеді, ол Матарам патшалығының соңғы кезеңіндегі Шығыс Ява Ишана әулетінің Дхармавангсаның қарындасы болған. Ол Бали патшасы Удаянаның әйелі және Эйрланганың анасы. Махендрадатта Балиде Дургаға адалдығымен танымал. Айтуынша, Эйрланганың анасы Махендрадатта патша Удаяна тарапынан сиқыршылық пен қара сиқырмен айналысқандығы үшін айыпталып, жер аударылған. Жесір қалғаннан кейін, ренжіп, қорланған ол бұрынғы күйеуінің сарайынан және бүкіл патшалығынан кек алуға тырысқан. Ол ормандағы барлық зұлым рухтарды, Лейактарды және патшалықта індет пен өлімге себеп болған демонды шақырған. Содан кейін ол кек алуды бастады, індетпен патшалықтың жартысын, енді Дхармодайананың ұлы Эйрлангаға тиесілі болған жерді жойды, содан кейін қасиетті адам жеңіп алғанға дейін.