Кіріспе
Антарктидадағы мұздық шельф
Ларсен мұздық шельфі – Уэдделл теңізінің солтүстік-батыс бөлігіндегі ұзын мұздық шельф, Антарктида түбегінің шығыс жағалауында Лонг мүйісінен Смит түбегіне дейін созылып жатыр. Ол 1893 жылдың желтоқсан айында мұздың алдынан 68°10' оңтүстікке дейін жүзіп келген норвегиялық кит аулау кемесі «Джейсонның» капитаны Карл Антон Ларсеннің құрметіне аталған. Ларсен мұздық шельфі – жағалау бойындағы ерекше бөліктерді құрайтын (немесе құраған) шельфтердің сериясы. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бұл сегменттер Ларсен А (ең кішісі), Ларсен В және Ларсен С (ең үлкені) деп аталады. 1990 жылдардың ортасынан бері мұздық шельфтің ыдырауы кеңінен талқыланды, ал 2002 жылы Ларсен В-нің күйреуі ерекше қатты әсер етті. 2017 жылдың шілдесінде Ларсен С шельфінің үлкен бөлігі А 68 деп аталатын айсбергті құрап бөлініп кетті. Мұздық шельф бастапқыда 33 000 шаршы миль (85 470 км²) аумақты қамтыды, бірақ солтүстікте ыдыраудан және А 17 айсбергінің бөлінуінен кейін қазір 26 000 шаршы миль (67 340 км²) аумақты құрайды. Бұрынғы Ларсен А аймағы, ең солтүстікте орналасқан және Антарктика шеңберінен тыс жатқан, қазіргі мұз аралық кезеңнің ортасында бұзылып, шамамен 4000 жыл бұрын ғана қайта қалыптасқан. Ал бұрынғы Ларсен В, керісінше, кем дегенде 10 000 жыл бойы тұрақты болды. 2007 жылы халықаралық зерттеушілер тобы спутниктік радарлық өлшеулер арқылы жинаған деректер Антарктидадағы жалпы мұздық массасының теріс динамикасын көрсетуде.
Бөліну
Ларсеннің ыдырау оқиғалары бұрынғы көрсеткіштермен салыстырғанда ерекше болды. Әдетте, мұздықтар айсбергтердің бөлінуі және олардың үстіңгі және астыңғы беттерінде еру арқылы массасын жоғалтады. 2005 жылы The Independent газеті бұл ыдырау оқиғаларын Антарктида түбегіндегі климаттың жалғасып жатқан жылынуымен байланыстырды, 1940-жылдардың соңынан бері он жыл сайын шамамен 0,5°C (0,9°F) көтерілген. 2006 жылы "Журнал климаты" журналында жарияланған мақалада Фарадей станциясының түбегі 1951 жылдан 2004 жылға дейін 2,94°C (5,3°F) дейін жылынып, Антарктиканың жалпы жылынуынан және әлемдік тенденциядан әлдеқайда жылдам болғаны айтылды; антропогендік жаһандық жылыну Антарктиканы айналатын желдердің күшеюі арқылы осы жергілікті жылынуға себеп болады.
Ларсен А
1995 жылдың қаңтар айында Ларсен А мұздық шельфі ыдырады.
Ларсен Б
2002 жылдың 31 қаңтарынан 2002 жылдың наурызына дейін Ларсен Б секторы ішінара құлдырап, АҚШ-тың Род-Айленд штатымен салыстыруға болатын, қалың мұздың бөліктері бөлініп кетті. 2015 жылы жасалған зерттеуде, аймақтағы мұздықтардың жылдам ағысы мен жұқаруына байланысты Ларсен Б мұздық шельфі 2020 жылға дейін толық ыдырайды деген қорытындыға келді. Ларсен Б кем дегенде 10 000 жыл бойы тұрақты болды, яғни соңғы мұз дәуірінен бергі бүкіл голоцен кезеңінің ішінде. Ал, Ларсен А осы кезеңнің үлкен бөлігінде болмады, шамамен 4000 жыл бұрын қайта қалыптасты. Өте көне болғанына қарамастан, Ларсен Б құлау кезінде қиын жағдайда болды. Жылы ағындар шельфтің астын тозуға айналдырғандықтан, ол "жаһандық жылынудың ыстық ошағына" айналды. Ол үш аптадан кем уақыт ішінде қирады, бұл жылдам қираудың себебі судың күшті әсері болды. Жаздағы 24 сағатқа жуық күннің шуағында мұз ерігеннен пайда болған көлдер жарықтарға ағып кіріп, көптеген естіктер сияқты әрекет ете отырып, шельфті бөліп жіберді. Мұздың мөлшерінің азаюы және мұхит температурасының жоғарылауы да қирауға себеп болды. 2011 жылдың оңтүстік қысында Ларсен Б-ның тәтті су мұздықтарымен жабылған жерінде үлкен теңіз мұзы пайда болды. Бұл алып мұздық 2022 жылдың қаңтарына дейін сақталды, содан кейін бірнеше күн ішінде күрт қирап, NASA ғалымдары Terra және Aqua спутниктерінен алынған суреттерді зерттеу барысында, "Скар-Инлет мұздық шельфінен Филадельфия қаласының көлемімен тең бір бөлігін алып кетті" деді.
Ларсен С
2017 жылдың шілдесінде Ларсен С Антарктидадағы төртінші ірі мұздық шельф болды, оның ауданы шамамен болды. Спутниктік радиолокациялық биіктік өлшеулері 1992 және 2001 жылдар аралығында Ларсен мұздық шелегі жылына 0,27 ± 0,11 метрге дейін жұқарады. 2004 жылы жасалған баяндамада Ларсен С аймағының қалған бөлігі салыстырмалы түрде тұрақты болғанымен, жалғасқан жылыну келесі онжылдықта оның ыдырауына әкелуі мүмкін деген қорытынды жасалды. Мұздықтың бөліну процесі 2016 жылдың ортасында басталды. 2016 жылдың 10 қарашасында ғалымдар Ларсен С мұздық шельфінің бойында өсіп келе жатқан жарықты суретке түсірді, ол шамамен ұзындығы және енінен астам, ал тереңдігі болды. 2016 жылдың желтоқсанына қарай жарық тағы да кеңейіп, үзілмеген мұздың тек қалды, ал 2017 жылы бөлінудің сөзсіз болатыны айтылды. Бұл мұздық шельфтің тоғыз және он екі пайызының, АҚШ-тың Делавэр штатынан үлкен аумақтың, бөлінуіне әкелуі болжалды. Бөлінген бөліктің қалыңдығы және ауданы шамамен болады деп күтілді. Ұлыбританиядағы Суонси университетінің ғалымдары жарықтың 25 мамырдан 31 мамырға дейін ұзарғанын айтады, және орасан зор мұздықтың пайда болуына кедергі келтіретін жалғыз нәрсе мұздың аз бөлігі ғана. "Жарықтың ұшы мұздың алдыңғы жағына қарай айтарлықтай бұрылған сияқты, бұл бөліну уақыты өте жақын екенін көрсетеді" деп жазды Адриан Лакман мен Мартин О'Лири сәрсенбі күні MIDAS жобасының блогында. "Мұздықтың толықтай бөлінуіне кедергі келтіретін ештеңе жоқ сияқты". Бұрынғы мұздықтың артындағы Ларсен С мұздық шельфінің үлкен бөлігі "жарылу алдындағыдан тұрақсыз болады" және 2002 жылы Ларсен Б мұздығының ыдыраған сияқты тез ыдырауы мүмкін. 2017 жылдың маусым айында Ларсен С мұздығының бөлінуінің қарқыны күшейді, шығыс жағы негізгі шельфтен күніне астам жылдамдықпен алыстады. MIDAS жобасының зерттеушілері өздерінің сайтында былай деді: "Мұздықтың бөлінуінің алдында екенін көрсететін тағы бір белгі ретінде, Ларсен С мұздық шельфінің бөлінетін бөлігі 2017 жылдың 24-27 маусымы аралығында күніне 10 метрден астам жылдамдықпен үш есеге өсті. Мұздық әлі де мұздық шельфке жабысқан, бірақ оның сыртқы шеті осы мұздықта бұрын-соңды тіркелмеген жылдамдықпен қозғалып жатыр". 7 шілдеде MIDAS жобасы блогында: "6 шілдедегі соңғы деректерде жарық бірнеше рет бұтақталған. ESA-ның Sentinel 1 спутниктерінен алынған деректерге сүйене отырып, мұздың шетінен 5 км (3,10 миль) ішінде бірнеше жарық ұштары бар екенін көреміз. Бұл жарықтар бірнеше кіші мұз тауларының пайда болуына әкелуі мүмкін". 2017 жылдың 12 шілдесінде MIDAS жобасы 10 және 12 шілде аралығында Ларсен С-тің үлкен бөлігі негізгі мұздық шельфінен бөлініп шыққанын хабарлады. A68 деп аталатын мұздықтың салмағы триллион тоннадан асады және қалыңдығы да өте үлкен. MIDAS жобасы 2017 жылдың 19 шілдесінде Ларсен С туралы блог ақпаратын жаңартып, A 68 шілде айының ортасында бөлінген жерден солтүстікке қарай жаңа жарық пайда болған сияқты екенін көрсетті. Жоба зерттеушілері бұл күмәнді жаңа жарықтың шельфтің шетіне қарай бұрылуы мүмкін деп ойлады, бұл "Бауден мұздықтарының көтерілуіне жалғасу қаупін арттырады", ол "Ларсен С мұздық шелефі үшін тұрақтандырудың маңызды нүктесі" саналады. Барлық жүзетін мұздық шельфтер сияқты, A68-дің Антарктидадан кетуі теңіз деңгейіне бірден әсер етпеді. Алайда, бірнеше мұздықтар артындағы құрлықтан шельфке ағып түседі, және мұздық шельфтің қолдауы азайғандықтан олар жылдам ағып кетуі мүмкін. Егер Ларсен С шельфі қазіргі уақытта ұстап тұрған барлық мұз теңізге түсіп кетсе, әлемдік су деңгейі шамамен көтеріледі.
Satellite radar altimeter measurements show that between 1992 and 2001, the Larsen Ice Shelf thinned by up to 0.27 ± 0.11 meters per year. In 2004, a report concluded that although the remaining Larsen C region appeared to be relatively stable, continued warming could lead to its breakup within the following decade. The breakaway process for the iceberg had begun by mid 2016. On 10 November 2016 scientists photographed the growing rift running along the Larsen C ice shelf, showing it running about long with a width of more than , and a depth of By December 2016, the rift had extended another to the point where only of unbroken ice remained and calving was considered to be a certainty in 2017. This was predicted to cause the calving of between nine and twelve percent of the ice shelf, , an area greater than the US state of Delaware, The calved fragment was predicted to be thick and to have an area of about Scientists with Swansea University in the UK say the crack lengthened from 25 May to 31 May, and that less than of ice is all that prevents the birth of an enormous iceberg. "The rift tip appears also to have turned significantly towards the ice front, indicating that the time of calving is probably very close," Adrian Luckman and Martin O'Leary wrote on Wednesday in a blog post for the Impact of Melt on Ice Shelf Dynamics and Stability project, or MIDAS. "There appears to be very little to prevent the iceberg from breaking away completely." The larger swath of the Larsen C ice shelf that sat behind the calved iceberg "will be less stable than it was prior to the rift" and may rapidly disintegrate in the same manner as Larsen B did in 2002. In June 2017 the speed of the imminent Larsen C iceberg accelerated, with the eastern end moving at per day away from the main shelf. As discussed by the Project MIDAS researchers on their site: "In another sign that the iceberg calving is imminent, the soon to be iceberg part of Larsen C ice shelf has tripled in speed to more than 10 meters per day between 24 and 27 June 2017. The iceberg remains attached to the ice shelf, but its outer end is moving at the highest speed ever recorded on this ice shelf." On 7 July the Project MIDAS blog report stated: "The latest data from 6th July reveal that, in a release of built up stresses, the rift branched several times. Using data from ESA's Sentinel 1 satellites, we can see that there are multiple rift tips now within 5 km (3.10 miles) of the ice edge. We expect that these rifts will lead to the formation of several smaller icebergs." On 12 July 2017, Project MIDAS announced that a large, portion of Larsen C had broken from the main ice shelf at some point between 10 and 12 July. The iceberg, designated A 68, weighs more than a trillion tons and is more than thick. Project MIDAS updated their blog information on 19 July 2017 regarding Larsen C by revealing that a possible new rift appeared to be extending northwards from the point where A 68 had broken off in mid July. The project researchers felt this questionable new rift might turn towards the shelf edge, compounding the risk that it would "continue on to Bawden ice rise" which is considered "a crucial point of stabilization for Larsen C Ice Shelf." As is true of all floating ice shelves, A68's departure from Antarctica had no immediate effect on global sea levels. However, a number of glaciers discharge onto the shelf from the land behind it, and they may now flow faster due to reduced support from the ice shelf. If all the ice that the Larsen C shelf currently holds back were to enter the sea, global waters would rise by an estimated .
Ларсен Д
Ларсен Д мұздық шельфі оңтүстіктегі Смит түбегі мен Гипстің мұздық көтерілісі арасында орналасқан. Ол жалпы тұрақты деп есептеледі. Соңғы елу жыл ішінде ол кеңейді, ал салыстырмалы Георг VI, Бах, Стэндж және Ларсен С мұздықтары кері шегінді (әлдеқайда көп көлемде). Ларсен D мұздығының соңғы өлшемі 22 600 км² көрсеткен. Мұздың бүкіл алдыңғы жағында жылдам мұз қалыптасқан. Бұл мұз фронтын анықтауды қиындатады, себебі жартылай тұрақты теңіз мұзының қалыңдығы өзгеріп отырады және оны мұздық шельфінен ажырату қиын болуы мүмкін.