Ницшенің «Өмірге Жеңіс» кітабы туралы

Кіріспе

Фридрих Ницшенің "Билік еркі" (Der Wille zur Macht) – философ Фридрих Ницшенің әдеби мұрасынан (немесе Нахласы) оның қарындасы Элизабет Фёрстер Ницше және Питер Гаст (Генрих Кёзелиц) құрастырған жазбалар жинағы. Атау Ницше өзі жазуды жоспарлаған еңбектен алынған. Алғаш рет 1910 жылы Энтони М. Людовичи бұл еңбекті ағылшын тіліне аударған, содан бері бірнеше аударма мен басылымдар жарық көрді.

Өмірбаян

1889 жылы Ницшенің ақыл-есінен айырылғаннан кейін, оның әдеби мұрасының бақылауы оның әпкесі Элизабет Фёрстер Ницшеге өткеннен кейін, Ницшенің досы Генрих Кёзелиц, сонымен қатар Питер Гаст, оның жазба кітапшаларынан таңдамаларды жариялау туралы ойды ұсынды. Ол 8 қараша 1893 жылы Элизабетке түсіндіргендей:

Бастапқы атау: «Антихрист. Барлық құндылықтарды қайта бағалау» (демек, «Барлық құндылықтарды қайта бағалаудың бірінші кітабы» емес), сіздің бауырыңыз ақылына қайтқан кезінде кітапты аяқтады деп ойлаған боларсыз. Бірақ осы қайта бағалаудың салдары мораль, философия, саясат салаларында да нақты көрсетілуі керек. Бүгін ешкім мұндай салдарды көзге елестете алмайды – сондықтан сіздің бауырыңыздың жасаған ауқымды дайындықтары, «Қайта бағалаудың» қалған үш кітабы менің ұсынысым бойынша реттеліп, белгілі бір жүйеге келтірілуі керек. 1894 және 1926 жылдар аралығында Элизабет К. Г. Науманның Ницшенің жазбаларының жиырма томдық Großoktavausgabe басылымын жариялауға жағдай жасады. Онда ол Кёзелицтің ұсынысы бойынша Ницшенің өлімнен кейінгі фрагменттерінен таңдама енгізді, ол жиналып «Билікке деген ерік» деп аталды. Ол бұл мәтін Ницшенің «Билікке деген ерік, барлық құндылықтарды қайта бағалауға талпыныс» деп атауға ниеттенген маңызды туындысы екенін мәлімдеді. 1901 жылы жарық көрген 483 бөлімнен тұратын алғашқы неміс басылымын Кёзелиц, Эрнст Хорнеффер және Август Хорнеффер Элизабеттің басшылығымен редакциялады. Бұл нұсқа 1906 жылы 1067 бөлімнен тұратын кеңейтілген екінші басылыммен алмастырылды. Осы жинақ «Билікке деген ерік» деп белгілі болды.

Колли мен Монтинари зерттеулері

1960 жылдары Ницшенің толық шығармаларын итальян тіліне аудару үшін материалдарды зерттеу кезінде филологтар Джорджио Колли мен Маццино Монтинари түпнұсқа құжаттармен жұмыс істеу үшін Лейпцигтегі мұрағатқа баруды шешті. Олардың еңбегінен Ницше жазбаларының бірінші толық және хронологиялық басылымы пайда болды, оның ішінде Форстер Ницше "Билік құмарлығы" атты жинағын жинаған өлімнен кейінгі фрагменттері де бар. Толық шығармалар 5000 беттен тұрады, ал Großoktavausgabe – 3500 беттен. 1964 жылы Парижде Ницше туралы халықаралық коллоквиум кезінде Колли мен Монтинари Карл Лёвитпен кездесті, ол оларды Вальтер де Грюйтер баспасының редакторы Хайнц Венцельмен байланыстырды. Хайнц Венцель француздық Галлимард басылымынан және итальяндық Адельфи басылымдарынан кейін Колли мен Монтинаридің толық шығармаларының (33 томдық неміс тілінде) құқықтарын сатып алды. Колли мен Монтинаридің филологиялық еңбегінен бұрынғы басылымдар оқырмандарды Ницше өзінің барлық жұмыстарын "Билік құмарлығы" деп аталатын соңғы құрылымдалған шығармаға қарай ұйымдастырды деп сендірді. Егер Ницше осындай кітап шығаруды ойлаған болса, ол құлдырау алдындағы айларда мұндай жоспардан бас тартқан. 1885 жылдың жазының соңында алғаш рет пайда болған "Билік құмарлығы" атауы 1888 жылдың тамызының соңында басқа жоспармен ауыстырылды. Бұл жаңа жоспар "Барлық құндылықтарды қайта бағалауға тырысу" [Versuch einer Umwerthung aller Werthe] деп аталды және фрагменттерді Елизавета Фёрстер Ницше таңдағаннан мүлдем басқаша ретке келтірді. Маццино Монтинари мен Джорджио Колли "Билік құмарлығын" Ницше әпкесі мен Кеселиц/Гаст жасаған "тарихи жалғандық" деп атады. Ницше 1886 жылы ("Әдептің генеалогиясы" соңында) "Билік құмарлығы: барлық құндылықтарды қайта бағалауға тырысу" деген жаңа шығармасын жариялағанмен, бұл жоба бір жағына қойылды және оның кейбір жобалық материалдары "Бұттар түнегі" және "Антихрист" (1888 жылы жазылған) шығармаларын құрастыру үшін пайдаланылды; соңғысы жаңа төрт бөлімдік magnum opus-тың бірінші бөлігі ретінде ұсынылды, ол бұрынғы жобадан "Барлық құндылықтарды қайта бағалау" деген атауын алды. Елизавета Форстер "Билік құмарлығын" Ницшенің редакцияланбаған бас шығармасы деп атаса да, Ницшенің құлдырауынан кейін, ол сол кезде "Бұттар түнегі" және "Антихрист" шығармаларында қолданбаған материалға қатысты ниетін білу мүмкін емес. Сондықтан "Билік құмарлығы" Ницшенің толыққанды мәтіні емес, оның жазбаларынан алынған үзінділердің антологиясы, одан да көп нәрсе сияқты бұрмаланған. Дегенмен, бұл ұғым сақталып қалды және Карл Лёвиттің оқығаннан бері Ницше философиясының негізгі компоненті ретінде анықталды, бірақ көптеген адамдар қате түрде сенді, сондықтан Лёвиттің ықпалымен Хайдеггер оны мәңгілік қайталану туралы оймен бірге өзінің ой-пікірінің негізі деп санайды. Монтинаридің айтуынша, "Билік құмарлығы" фрагменттерге өз тәртібін ғана емес, көптеген жеке фрагменттер де оқырманға түсініксіз жолдармен кесіліп немесе тігіліп қойылған. Жиль Делез Монтинаридің еңбегін былай деп мақтады: "Егер ең маңызды зерттеуші Ницше қолжазбаларының барлығына қол жеткізе алмаса, біз "Билік құмарлығының" мұндай болмағанын тек шамамен білдік" (). Монтинари осы зерттеулерді қолдауға сүйене отырып, Ницшенің жазу және ойлау стилін ескере отырып, Ницшенің үлкен шығармасының тұжырымдамасын да күмәнге салды.

While researching materials for the Italian translation of Nietzsche's complete works in the 1960s, the philologists Giorgio Colli and Mazzino Montinari decided to go to the Archives in Leipzig to work with the original documents. From their work emerged the first complete and chronological edition of Nietzsche's writings, including the posthumous fragments from which Förster Nietzsche had assembled The Will To Power. The complete works comprise 5,000 pages, compared to the 3,500 pages of the Großoktavausgabe. In 1964, during the International Colloquium on Nietzsche in Paris, Colli and Montinari met Karl Löwith, who would put them in contact with Heinz Wenzel, editor for Walter de Gruyter's publishing house. Heinz Wenzel would buy the rights of the complete works of Colli and Montinari (33 volumes in German) after the French Gallimard edition and the Italian Adelphi editions. Before Colli and Montinari's philological work, the previous editions led readers to believe that Nietzsche had organized all his work toward a final structured opus called The Will to Power. In fact, if Nietzsche did consider producing such a book, he had abandoned such plans in the months before his collapse. The title of The Will to Power, which appears for the first time at the end of the summer of 1885, was replaced by another plan at the end of August 1888. This new plan was titled "Attempt at a revaluation of all values" [Versuch einer Umwerthung aller Werthe], and ordered the multiple fragments in a completely different way than the one chosen by Elisabeth Förster Nietzsche. Mazzino Montinari and Giorgio Colli have called The Will to Power a "historic forgery" artificially assembled by Nietzsche's sister and Köselitz/Gast. Although Nietzsche had in 1886 announced (at the end of On the Genealogy of Morals) a new work with the title, The Will to Power: An Attempt at a Revaluation of All Values, the project under this title was set aside and some of its draft materials used to compose The Twilight of the Idols and The Antichrist (both written in 1888); the latter was for a time represented as the first part of a new four part magnum opus, which inherited the subtitle Revaluation of All Values from the earlier project as its new title. Although Elisabeth Förster called The Will to Power Nietzsche's unedited magnum opus, in light of Nietzsche's collapse, his intentions for the material he had not by that time put to use in The Twilight of the Idols and The Antichrist are simply unknowable. So The Will to Power was not a text completed by Nietzsche, but rather an anthology of selections from his notebooks misrepresented as if it were something more. Nevertheless, the concept remains, and has, since the reading of Karl Löwith, been identified as a key component of Nietzsche's philosophy although many believe so erroneously, so much so that Heidegger, under Löwith's influence, considered it to form, with the thought of the eternal recurrence, the basis of his thought. In fact, according to Montinari, not only did the Will To Power impose its own order on the fragments, but many individual fragments were themselves cut up or stitched together in ways not made clear to the reader. Gilles Deleuze himself saluted Montinari's work declaring:

As long as it was not possible for the most serious researcher to accede to the whole of Nietzsche's manuscripts, we knew only in a loose way that the Will to Power did not exist as such ( ) We wish only now that the new dawn brought on by this previously unpublished work will be the sign of a return to Nietzsche. Drawing on this research for support, Montinari also called into question the very conception of a Nietzschean magnum opus, given his style of writing and thinking.

Қосымша зерттеулер

2006 жылы Томас Х. Бробьер өзінің зерттемесінің кіріспе бөлімінде Ницшенің ең маңызды еңбегі туралы былай деді: Ницше толыққанды, «Hauptwerk» деп аталатын еңбекті жазбады, бірақ өмірінің соңғы 5 жылында оны жазуды жоспарлаған. «Заратустра осылай сөйледі» атты еңбегін жазған кезде де, одан кейін де оның басты мақсаты мен ұмтылысы осы болғанын көрсетемін. Жобаланған жұмыс бірнеше байланысты кезеңдерден өтті, олардың ішінде көп талқыланған және даулы «Билікке құштарлық» тек біреуі ғана болды. Осы еңбекті жазу ниетіне барлық зерттеушілер (сондай-ақ Ницше өмірбаянын жазған көптеген авторлар) тарапынан мән берілмеді немесе толығымен қабылданбады. Мен осы ниетке назар аударамын, оның неге назардан тыс қалғанын талқылаймын және оны түсіну Ницшенің соңғы ой-пікірлерін түсіну үшін және оның соңғы жазбаларының құндылығы мен жаңалығын анықтау үшін маңызды екенін көрсетемін. Философия тарихшыларының, интеллектуалдық тарихшылардың және Ницше зерттеушілерінің бұл мәселені ескермеуі үлкен кемшілік. Ницше 1888 жылы Сильс-Мариядан кеткен кезде үй иесінен бірнеше жазбаларын өртеп жіберуді сұрады, ал бұл жазбалар кейін «Билікке құштарлық» жинағына енгізілді. Сондықтан кейбір зерттеушілер Ницше өзінің билікке құштарлық жобасынан өмірінің ақылды кезеңінде бас тартты деп санайды. Алайда, жақында жасалған зерттеу (Хуан, 2019) «жанған» оқиғаның Ницшенің билікке құштарлық жобасына көп әсер етпегенін көрсетеді, себебі «Билікке құштарлық» еңбегінде оттан құтқарылған 11 «афоризм» ғана жарияланды, сонымен қатар бұл тасталған жазбалар көбінесе моральды сынау сияқты тақырыптарға назар аударған, ал «билік сезіміне» тек бір рет тоқталған.

Танымал мәдениетте

Кітап 1933 жылғы "Бейби Фэйс" фильмінде пайда болды. Сонымен қатар, ол 1991 жылғы Оливер Стоунның "The Doors" фильмінде еске алынады.