Әлеуметтік бақылау: анықтамасы, түрлері және даму тарихы
Social control
Әлеуметтік бақылау – қоғамдық нормаларға сәйкес мінез-құлықты шектеуші жүйе. Құқық, саясат, социология ғылымдарында зерттеледі. Әлеуметтік тәртіптің негізі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әлеуметтік ғылымдар және саясаттану салаларындағы ұғым.
Concept within the disciplines of the social sciences and within political science
Әлеуметтік бақылау – бұл әлеуметтік нормалар мен тәртіптерге сәйкес жеке адамдардың мінез-құлқын шектейтін ережелер, санкциялар, механизмдер және жүйелер. Жеке адамдар мен топтар бейресми және ресми жолдармен ішкі және сыртқы әлеуметтік бақылауды жүзеге асырады. Әлеуметтік ғылымның бір саласы ретінде әлеуметтік бақылауды әртүрлі салалардағы зерттеушілер зерттейді, оның ішінде антропология, криминология, құқық, саяси ғылымдар және социология. Әлеуметтік бақылау әлеуметтік тәртіптің негіздерінің бірі саналады. Әлеуметтанушылар әлеуметтік бақылаудың екі негізгі түрін анықтайды. Бақылаудың бейресми жолдары – әлеуметтендіру арқылы нормалар мен құндылықтарды қабылдау. Ал ресми жолдар – қоғамда хаос пен аномияның алдын алу үшін үкімет тарапынан қолданылатын сыртқы санкциялар. Эмиль Дюркгейм сияқты кейбір теоретиктер ресми бақылауды реттеу деп атайды.
Social control is the regulations, sanctions, mechanisms, and systems that restrict the behaviour of individuals in accordance with social norms and orders. Through both informal and formal means, individuals and groups exercise social control both internally and externally. As an area of social science, social control is studied by researchers of various fields, including anthropology, criminology, law, political science, and sociology. Social control is considered one of the foundations of social order. Sociologists identify two basic forms of social control. Informal means of control refer to the internalization of norms and values through socialization. Formal means comprise external sanctions enforced by government to prevent the establishment of chaos or anomie in society. Some theorists, such as Émile Durkheim, refer to formal control as regulation.
Тарих
Әлеуметтік бақылау өркениетпен бірге дамыды, рулық ұйымдар архаикалық рулық қоғамдарда бақылаусыз табиғат күштеріне қарсы рационалды шара ретінде пайда болды. Қылмыстық қуғын-сүргін алғаш рет б.з.д. VI ғасырда Грекияның Афина қаласында әлеуметтік бақылаудың формалды түрі ретінде пайда болды. Бұл қуғын-сүргіннің мақсаты белгілі бір топтарды тексеру және оларды зұлымдықтан қорғау болды. Тарихи тұрғыдан алғанда, дін де қоғам мен жеке адамға бейресми моральдық ықпал етіп келді. "Әлеуметтік бақылау" термині кеңінен қолданылғанға дейін, әлеуметтік философтар өз ерте еңбектерінде осы ұғымды талқылаған. "Левиафан" еңбегінде Томас Гоббс мемлекеттің азаматтық және әскери билік арқылы әлеуметтік тәртіпті қалай орнататынын жазды. Чезаре Беккарияның "Қылмыстар және жазалар туралы" еңбегінде адамдардың қылмыстық әрекеттерден аулақ болуы үшін олардың іс-әрекеттеріне қатаң жаза келуі керек екені, ал жазаның өзгеруі әлеуметтік бақылаудың бір түрі болып табылатыны айтылады. "Әлеуметтік бақылау" термині алғаш рет 1894 жылы Альбион Вудбери Смолл мен Джордж Эдгар Винсент социология ғылымына енгізді. Алайда, сол кезде социологтар бұл мәселеге үзір-күйсіз қызығушылық танытқан жоқ. Әлеуметтік бақылау ұғымы ұйымдасқан социологияның қалыптасуынан бері бар болғанымен, мағынасы уақыт өте келе өзгерді. Бастапқыда бұл ұғым қоғамның өзін-өзі реттеу қабілетін білдірген. Бірақ 1930 жылдары термин өзінің қазіргі мағынасын алып, жеке адамның конформизмге (қоғамдық нормаларға сәйкестікке) ұмтылуын көрсете бастады. 1980 жылдардың соңына дейінгі кезеңде қоғамда жеке тұлғаның маңыздылығы артуы жаңа психотерапиялық тәсілдердің пайда болуына әкелді, бұл терапияны әлеуметтік бақылау құралы ретінде пайдалануға мүмкіндік берді.
Social control developed together with civilization, as a rational measure against the uncontrollable forces of nature which tribal organisations were at prey to within archaic tribal societies. Criminal persecutions first emerged around sixth century B. C. as a form of formal social control in Athens, Greece. The purpose of these persecutions were to check certain groups and protect them from malicious interests. Historically, religion also provided an informal moral influence on communities and individuals. Prior to the wider use of the term "social control", social philosophers referred to the concept in early works. In Leviathan, Thomas Hobbes discusses how the state exerts social order using civil and military power. Cesare Beccaria's On Crimes and Punishments argues that people will avoid criminal behavior if their acts result in harsher punishment, and that changes in punishment act as a form of social control. The term "social control" was first introduced to sociology by Albion Woodbury Small and George Edgar Vincent in 1894. However, at the time, sociologists only showed sporadic interest in the subject. While the concept of social control has been around since the formation of organized sociology, the meaning has been altered over time. Originally, the concept simply referred to society's ability to regulate itself. However, in the 1930s, the term took on its more modern meaning of an individual's conversion to conformity. In the decades leading up to the end of the 1980s, an increased prevalence of the individual as a feature within society led to new psychotherapeutic modalities, suggesting the use of therapy as a means of social control.
Әлеуметтік құндылықтар
Әлеуметтік құндылықтар – адамның белгілі бір нормалар мен құндылықтарды қабылдауының нәтижесі. Жеке тұлғалардағы әлеуметтік құндылықтар – қоғамның белгілі бір әдет-ғұрыптар, нормалар және дәстүрлер арқылы жасырын түрде жүзеге асыратын бейресми әлеуметтік бақылауының өнімі. Адамдар өз қоғамының құндылықтарын, осы құндылықтарды сіңіру туралы білсе де, білмесе де, қабылдайды. Дәстүрлі қоғам өз мүшелерін әлеуметтендіру үшін, көбінесе оның дәстүрлі мәдениетіне енгізілген бейресми әлеуметтік бақылауға сенеді. Осы құндылықтар мен нормаларды қабылдау әлеуметтену деп аталатын үдеріс. Әлеуметтанушы Эдвард А. Росс сенімдер жүйесінің, қандай болмасын, адамның мінез-құлқына үкімет тарапынан қабылданған заңдардан гөрі күштірек әсер ететінін айтады.
Social values are result of an individual internalizing certain norms and values. Social values present in individuals are products of informal social control, exercised implicitly by a society through particular customs, norms, and mores. Individuals internalize the values of their society, whether conscious or not of the indoctrination. Traditional society relies mostly on informal social control embedded in its customary culture to socialize its members. The internalization of these values and norms is known as a process called socialization. Sociologist Edward A. Ross argues that belief systems exert a greater control on human behavior than laws imposed by government, no matter what form the beliefs take.
Санкциялар
Бейресми санкцияларға ұят, қысым, сарказм, сын және наразылық кіруі мүмкін, бұл жеке адамды қоғамның әлеуметтік нормаларына ұмтылуға итермелейді. Ең ауыр жағдайларда санкциялар әлеуметтік кемсітушілікке және оқшаулауға алып келуі мүмкін. Бейресми әлеуметтік бақылау көбінесе жеке адамдарға күштірек әсер етеді, себебі әлеуметтік құндылықтар іштей қабылданып, жеке тұлғаның мінез-құлқының бір бөлігіне айналады.
Informal sanctions may include shame, ridicule, sarcasm, criticism, and disapproval, which can cause an individual to stray towards the social norms of the society. In extreme cases sanctions may include social discrimination and exclusion. Informal social control usually has more effect on individuals because the social values become internalized, thus becoming an aspect of the individual's personality.
Сыйлық пен жаза
Бейресми бақылаулар қабылданатын немесе қабыланбайтын мінез-құлықты (яғни, бұрмалаушылықты) марапаттау немесе жазалау арқылы жүзеге асырылады және жеке адамдар арасында, топтар арасында және қоғамдар арасында әртүрлі болады. Мысалы, Әйелдер институтының жиналысында наразылық білдіретін қарау дін қызметкерімен әдепсіз әрекет жасаудың орынсыз екенін көрсете алады. Ал қылмыстық топта заңсыз қызмет туралы полицияға хабарлауға ұсыныс жасаған адамға қатысты күшті жаза қолданылады. Сыйақы арқылы жүзеге асырылатын әлеуметтік бақылау оң күшейту деп аталады. Қоғамда және үкімет қабылдаған заңдар мен ережелер көбінесе жазалауға немесе әлеуметтік бақылау құралы ретінде теріс санкцияларды қолдануға бағытталған, осылайша қорқыту арқылы әрекет етуге тырысады.
Informal controls reward or punish acceptable or unacceptable behavior (i. e., deviance) and are varied from individual to individual, group to group, and society to society. For example, at a Women's Institute meeting, a disapproving look might convey the message that it is inappropriate to flirt with the minister. In a criminal gang, on the other hand, a stronger sanction applies in the case of someone threatening to inform to the police of illegal activity. Social control by use of reward is known as positive reinforcement. In society and the laws and regulations implemented by the government tend to focus on punishment or the enforcing negative sanctions to act as a deterrent as means of social control.
Қазіргі заманғы БАҚ-тың теориялық бейімділігі
Ноам Чомский сияқты теоретиктер қазіргі заманғы БАҚ-та жүйелі бұрмалаушылық бар екенін айтты. Сондықтан, маркетинг, жарнама және қоғамдық қатынастар салалары белгілі бір саяси және бизнес элиталарының мүдделерін ілгерілету үшін бұқаралық коммуникацияны пайдаланады. Күшті идеологиялық, экономикалық және діни лоббистер жиі мектеп жүйелерін және орталықтандырылған электрондық коммуникация құралдарын қоғамдық пікірге әсер ету үшін қолданды.
Theorists such as Noam Chomsky have argued that systemic bias exists in the modern media. The marketing, advertising, and public relations industries have thus been said to utilize mass communications to aid the interests of certain political and business elites. Powerful ideological, economic and religious lobbyists have often used school systems and centralized electronic communications to influence public opinion.
Санкциялар
Ресми санкциялар көбінесе үкіметтер мен ұйымдар тарапынан мінез-құлықты марапаттау немесе жазалау мақсатында заң түрінде қолданылады. Кейбір ресми санкцияларға жаман мінез-құлықты болдырмау үшін айыппұл салу және түрмеге қамау кіреді. Ресми әлеуметтік бақылаудың басқа да түрлері, мінез-құлықтың жағымсыз саналуына байланысты, цензура, қуу және саяси бостандыққа шектеулер сияқты одан да қатаң санкцияларды қамтуы мүмкін. Мұның мысалдарын заңдарда көруге болады. Егер адам үкімет белгілеген заңды бұзып, ұсталса, сотқа жүгінеді және оның ауырлығына қарай айыппұл төлеуге немесе одан да қатаң жазаға тартылуға тиіс болады. Қалалардағы қылмыс туралы зерттеуге сәйкес, полиция қоғамдық тәртіпсіздіктер үшін көп тұтқындаулар жасап, түрмеге қамау көрсеткіші жоғары болған қалаларда қылмыс деңгейі төмендеуге бейім.
Formal sanctions are usually imposed by the government and organizations in the form of laws to reward or punish behavior. Some formal sanctions include fines and incarceration in order to deter negative behavior. Other forms of formal social control can include other sanctions that are more severe depending on the behavior seen as negative such as censorship, expulsion, and limits on political freedom. Examples of this can be seen in law. If a person breaks a law set forth by the government and is caught, they will have to go to court and depending on the severity, will have to pay fines or face harsher consequences. According to a study on crime in cities, those where police make more arrests for public offenses and have higher incarceration rates tend to experience lower crime rates.
Техникалар
Заң – әлеуметтік бақылау мақсатында қолданылатын құрал. Мысалы, жыныстық қарым-қатынасқа қатысты белгілі бір заңдар бар, олар көбінесе қоғамдық құндылықтарға негізделген. Тарихи тұрғыдан алғанда, гомосексуализм Батыс елдерінде қылмыс ретінде қарастырылған. Қазіргі заманда, қоғамдық құндылықтардың өзгеруіне байланысты, Батыс қоғамдары гомосексуалдық қатынастарды көбінесе қылмыстан босатып алды. Дегенмен, келісім беру жасына және инцестке қатысты заңдар әлі де күшінде, себебі олар қоғамда бақылауды қажет ететін мәселелер саналады. Әлеуметтік бақылау механизмі таңдаулы ынталандырулар арқылы іске асырылады. Таңдаулы ынталандырулар – жекелеген игіліктер, олар адамдарға топтың, ұжымның немесе жалпы қоғамдық игіліктің мүддесіне қосқан үлесіне байланысты қолжетімді болады. Егер адамдар үлес қосса, олар марапатталады, ал егер үлес қоспаса, жазаланады. Манкур Олсон осы тұжырымды алғаш рет ұсынды (М.Олсон, «Коллективті әрекеттердің логикасы»). Обершалл өз еңбегінде қазіргі қоғамдағы әлеуметтік бақылаудың прагматикасына үш элементті анықтайды: қақтығысқа негізделген бақылау, мысалы, тәртіпсіздікті және халықты бақылау, нормадан тыс мінез-құлықты болдырмау үшін алдын алу шаралары – мінез-құлықтың күтілетін шекараларын белгілейтін заңнама, және алдын алу шараларын толықтыратын шаралар – қылмыстық құқық бұзушылықтарды жазалау. Қалалар саябақтарға кіруге тыйым салатын бұйрықтарды (бұрынғы құқық бұзушылықтарына байланысты адамдарға қаладағы кейбір немесе барлық саябақтарға белгілі бір мерзімге кіруге тыйым салу), заңсыз кіруге қатысты заңдарды (әдетте қоғамдық деп есептелетін аумақтарды жекешелендіру, соның салдарынан полиция қандай адамдарды тексеруге болатынын шеше алады) және кіруге тыйым салатын бұйрықтарды (есірткі сататын аймақтардан (SODA) және проституция аймақтарынан (SOAP) аулақ болу) қолдана алады. Бұл қалалардың кейбір адамдарды қоғамның шетіне ығыстыру үшін қолданатын жаңа әлеуметтік бақылау әдістерінің бірнеше мысалы ғана. АҚШ Жоғарғы Соты да осы шешімдерге келіспеді. 1980 жылдары «Сынған терезелер» теориясының енгізілуі қалалардың бұрынғы конституциялық емес мәселелерді болдырмау үшін саясатты қалыптастыруға қатысты тұжырымдамаларын өзгертті. Теорияға сәйкес, белгілі бір кеңістіктің ортасы оның жағдайын жұртшылыққа, соның ішінде ықтимал вандалдарға көрсетеді. Ұйымдастырылған ортаны сақтау арқылы адамдар сол жерде тәртіпсіздік тудырудан тартынады. Алайда, бұзылған терезелер немесе граффити сияқты тәртіпсіздікке толы орталар ауданның өзін-өзі бақылауға қабілетсіз екенін көрсетеді, демек қылмыстық әрекеттердің көбеюіне әкеледі. Құрылыс ортасына назар аударғаннан гөрі, «Сынған терезелер» теориясымен негізделген саясаттар, қоршаған ортаның бұзылуын тудыратын адамның жағымсыз мінез-құлқына басымдық береді, осылайша қосымша қылмысқа итермелейді. Осы және басқа да әрекеттермен айналысатын адамдарды қоғамның шетіне көшіруге тырысады. Бұл қорқыныш «Сынған терезелер» теориясымен күшейтілді және қоғамның көзге көрінетін аймақтарынан жағымсыз адамдарды алып тастауға бағытталған саясаттарда пайдаланылды. Индустриядан кейінгі қалада, негізінен сауда, туризм және қызмет көрсету саласына бағытталған, өмір сүруге қолайлы және тәртіпті қаланың имиджін құруға деген қысым күшейді, бұл әлеуметтік бақылаудың соңғы формаларына көмектеседі. Бұл жаңа әдістер белгілі бір адамдарды қалалық кеңістіктен ығыстыруға тырысуды одан да күшейтеді, себебі полицияға заңсыз әрекеттердің нақты дәлеліне емес, күдікке негізделген жеке тұлғаларды тексеруге көбірек құқық берілген.
Law is a technique used for the purposes of social control. For example, there are certain laws regarding appropriate sexual relationships; these are largely based on societal values. Historically, homosexuality has been criminalised in the West. In modern times, due to shifts in societal values, Western societies have mostly decriminalized homosexual relations. However, there are still laws regarding age of consent and incest, as these are still deemed as issues in society that require means of control. A mechanism of social control occurs through the use of selective incentives. Selective incentives are private goods, made available to people depending on whether they do or don't contribute to the good of a group, collective, or the common good. If people do contribute, they are rewarded, if they don't they are punished. Mancur Olson gave rise to the concept in its first instance (c. f. The Logic of Collective Action). Oberschall, in his work, identifies three elements to the pragmatics of social control as they exist in our current society. These are, confrontational control, such as riot control and crowd control, preventative measures to deter non normal behaviors, which is legislation outlining expected boundaries for behavior, and measures complementary to preventative measures, which amount to punishment of criminal offences. Cities can implement park exclusion orders (prohibiting individuals from frequenting some or all of the parks in a city for an extended period due to a previous infraction), trespass laws (privatizing areas generally thought of as public so police can choose which individuals to interrogate), and off limit orders (Stay Out of Drug Areas (SODA) and Stay Out of Areas of Prostitution (SOAP) that obstruct access to these spaces). These are just a few of the new social control techniques cities use to displace certain individuals to the margins of society. and consequently were rejected by the US Supreme Court. The introduction of broken windows theory in the 1980s transformed the concepts cities used to form policies, to circumvent the previous issue of unconstitutionality. According to the theory, the environment of a particular space signals its health to the public, including to potential vandals. By maintaining an organized environment, individuals are dissuaded from causing disarray in that particular location. However, environments filled with disorder, such as broken windows or graffiti, indicate an inability for the neighborhood to supervise itself, therefore leading to an increase in criminal activity. Instead of focusing on the built environment, policies substantiated by the Broken Windows Theory overwhelmingly emphasize undesirable human behavior as the environmental disorder prompting further crime. in an attempt to force the individuals doing these and other activities to relocate to the margins of society. This fear has been deepened by the Broken Windows Theory and exploited in policies seeking to remove undesirables from visible areas of society. In the post industrial city, concerned primarily with retail, tourism, and the service sector, the increasing pressure to create the image of a livable and orderly city has no doubt aided in the most recent forms of social control. These new techniques involve even more intense attempts to spatially expel certain individuals from urban space since the police are entrusted with considerably more power to investigate individuals, based on suspicion rather than on definite evidence of illicit actions.