Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1966 жылы жазылған ғылыми фантастикалық роман, Самуэль Деланидің туындысы.
1966 science fiction novel by Samuel Delany
«Бабель 17» – американдық жазушы Самуэль Р. Деланидің 1966 жылы жазылған ғылыми фантастикалық романы. Романның маңызды бөлігі Сапир-Уорф гипотезасына (тіл ойлау мен қабылдауға әсер етеді деген болжам) арналған. 1967 жылы «Бабель 17» «Алгернонға гүлдер» романымен бірге «Небула» сыйлығының «Жылдың үздік романы» номинациясында жеңіске жетті және «Хьюго» сыйлығына ұсынылды. Делани бастапқыда «Бабель 17» романын «Empire Star» повесімен бірге бір томдық кітап ретінде шығаруды жоспарлаған, бірақ бұл 2001 жылғы қайта басылымға дейін мүмкін болмады.
Babel 17 is a 1966 science fiction novel by American writer Samuel R. Delany in which the Sapir–Whorf hypothesis (that language influences thought and perception) plays an important part. It was joint winner of the Nebula Award for Best Novel in 1967 (with Flowers for Algernon) and was also nominated for the Hugo Award for Best Novel in 1967. Delany hoped to have Babel 17 originally published as a single volume with the novella Empire Star, but this did not happen until a 2001 reprint.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бабел 17 – жұлдызаралық соғыста жау басқыншыларының қаруы ретінде пайдаланылуы мүмкін тіл. Қытайлық ғарыш кемесінің капитаны, лингвист, ақын және телепат Ридра Вонг осы тілді үйренуге кіріседі. Бабел 17 тілінде сөйлейтін басқыншылар бірнеше шабуыл жасағаннан кейін, ол тілдің адамның ойлау процесін өзгертуге және сөйлеушілерге белгілі бір күш беруге қабілетті екенін жақсы түсінеді. Сондықтан үкіметі оны жаудың стратегиялық нысандарға қалай еніп, саботаж жасап жатқанын анықтау үшін жұмысқа алады. Тілді игерген сайын, ол келесі шабуыл қай жерде боларын болжап, шабуылдың күтілетін орнына баратын команда жинап алады. Алғашқыда Бабел 17 – жау агенттері қолданатын код деп есептелген. Бірақ Ридра бұл – жеке тіл екенін түсінеді. Миссия барысында Ридра кемеде сатқын барын сезеді. Күтілетін шабуылдан құтылғаннан кейін Ридра мен оның экипажы «көлеңке кеме» деп аталатын қарақшылар кемесіне түсіп қалады. Кемеде Ридра «Мен» деген сөзді қолданбайтын «Қырғыншы» есімді адаммен танысады. Қырғыншыға «Мен» сөзін үйреткен соң, Ридра, Қырғыншы және олардың командасы шайқас кезінде кемеден қашып кетеді. Ең әйелдері білмей, Бабел 17 тілінде сөйлеген Ридра мен Қырғыншы құтқарылады, бірақ олардың сыртқы келбеті күрт өзгереді. Дендері болғанымен, саналары басқа жақта сияқты. Бабел 17 тілінде сөйлеу қабілеті олардың санасын өзгертіп жіберген. Көрсетілгендей, кемедегі сатқын – Ридра екен. Бабел 17 – жауды ғана емес, жаудың өзіне айналдыратын тіл екені анықталады. Роман тілдің ерекшеліктері, өмірлік жағдайлардың сөздердің қалыптасуына және мағынасына қалай әсер ететіні, сондай-ақ сөздердің адамдардың іс-қимылын қалай өзгерте алатыны сияқты бірнеше мәселені қарастырады.
Babel 17 is a language that can be used as a weapon by enemy invaders during an interstellar war. Chinese starship captain, linguist, poet, and telepath Rydra Wong begins to learn the language. After several attacks have been made by the invaders who speak Babel 17, she soon realizes the potential of the language to change one's thought process and provide speakers with certain powers, and she is recruited by her government to discover how the enemy is infiltrating and sabotaging strategic sites. As her understanding of the language increases, she is able to predict where the next attack will be and gathers a team to go to the predicted location of the attack. Initially Babel 17 is thought to be a code used by enemy agents. Rydra realizes it is a language in and of itself. During their mission, Rydra realizes there is a traitor aboard the ship. After escaping the predicted attack, Rydra and her crew are captured by a pirate ship called a shadow ship. While on the ship, Rydra meets a man called "The Butcher" who does not use the word "I". After teaching The Butcher the word "I," Rydra, The Butcher, and her crew leave the ship during a battle. Rydra and The Butcher, who already unknowingly spoke Babel 17, are rescued but seem incredibly altered. While their bodies are present, their minds seem elsewhere. Their ability to speak Babel 17 has altered their minds and we learn that it was Rydra who was the traitor on board the ship. Babel 17 is discovered to be a language that not only helps you understand the enemy, but become the enemy. The novel deals with several issues related to the peculiarities of language, how conditions of life shape the formation of words and meaning, and how words themselves can shape the actions of people.
Ықпал
Деланидің романы жазушылардың бір буынына әсер етті: Сюзетт Хаден Элгиннің "Туған тіл", Урсула К. Ле Гуиннің "Шеттетілгендер", Чайна Миэвильдің "Эмбасситаун", Джошуа Нилстің "Луна Боре Кода" және, көбірек байқалатыны, Тед Чианның "Өміріңнің баяны" әңгімесі. Тілді қару ретінде пайдалану Нил Стивенсонның "Қар құлауы" романында сюжеттік құрал ретінде бейімделді. Бұл, сондай-ақ, тілдердің қоғамның саяси және мәдени жағдайына қалай әсер ететінін қарастыратын, Джек Вэнстің "Пао тілдері" немесе Айн Рэндтің "Ерегі" сияқты бұрынғы ғылыми-фантастикалық романдарға да ұқсас.
Delany's novel influenced a generation of writers: Native Tongue by Suzette Haden Elgin, The Dispossessed by Ursula K. Le Guin, Embassytown by China Miéville, "In Luna Bore Coda" by Joshua Nilles, and, more evidently, the short story "Story of Your Life" by Ted Chiang. Language as a weapon was adapted as a plot device in Neal Stephenson's Snow Crash. It also resembles a few preceding science fiction novels which deal with how languages shape the political and cultural stratum of societies, such as The Languages of Pao by Jack Vance or Anthem by Ayn Rand.
Бабелдің тілі-17
Бабил 17 орталығында бейнеленген тілде қызықты тілдік ерекшеліктер бар, соның ішінде "Мен" деген сөзді білдіретін жалғау немесе басқа да ешқандай конструкция жоқ. Басты кейіпкер Бабил 17 тілін үйренгеннен кейін, оның қабылдауы (тіпті физикалық қабілеттері) өзгергенін сезеді. Бабил 17 тілі оны сөйлейтіндердің көзқарасын да өзгертеді. Ридра Бабил 17 тілінде сөйлегенде, уақыт баяулайды, себебі ол өте дәл әңгімелесе алады. Бұл тіл ойларды жылдам жеткізуге ғана мүмкіндік бермейді, сонымен қатар адамның көзқарасын да өзгертеді. Делани өзін "Сапир-Уорфқа берілген адам" деп сипаттайды, ол сол кезде кең таралған еді, бірақ ол бұл терминге ешқашан құлақ қоймаған; кейіннен осы теория туралы оқығаннан кейін, ол "бұл дұрыс емес" деген шешімге келді, себебі "бұл сөйлеудің толық экономикасын ескермейді, ол идеялардың тұжырымдамалық шеңберін жұмсақ етіп қалыптастыратын тілдік деңгей, біз үшін бір немесе екі сөздік атауы бар ма, әлде толыққанды бекітілмеген көп сөздік сипаттамалар жиынтығы ғана ма", бұл оның кейінірек тілді зерттеу жұмыстарына түрткі болды: "Сапир-Уорф теориясының кемшіліктерін түсіну, мені сөйлеудің күрделі тілдік механизмдерін қарастыруға итермеледі, сіз бұл менің өмірлік жобама бастады десеңіз болады".
The language portrayed at the center of Babel 17 contains interesting linguistic features including the absence of a pronoun or any other construction for "I". The heroine finds her perceptions (and even her physical abilities) altered once she has learned Babel 17. Babel 17 also seems to alter the worldview of those who speak it. When Rydra speaks in Babel 17, time slows down because she is able to communicate with much more precision. The language also not only allows one to express ideas much quicker but seems to also change one's worldview. Delany describes himself as having been "a die hard believer in the Sapir Whorf", which was in the air at the time, without his ever having heard the term; eventually, once he read about it, he decided that "it was just incorrect", because "it fails to take into account the whole economy of discourse, which is a linguistic level that accomplishes lots of the soft edge conceptual contouring around ideas, whether we have available a one or two word name for it or only a set of informal many word descriptions that are not completely fixed", which motivated his later works considering language: "The realization of the flaws in the Sapir Whorf, in that they caused me to begin considering the more complex linguistic mechanisms of discourse, you might say gave me my lifetime project."
Басқа медиа
2014 жылы "Бабел 17" туындысы Сэмюэл Р. Деланидің ерте жылдарының жартылай өмірбаянымен бірге, 1988 жылы жазылған, сол аттас автобиографиялық кітабы негізінде "The Motion of Light in Water" атты пьеса ретінде қойылды. Бұл пьесаны австралиялық "Elbow Room" театр компаниясы, режиссері Марсель Дорней қойды. Rush тобының барабаншысы және лирик атақты Нил Перт "Бабел 17" оның алғашқы әдеби ықпалының бірі болғанын және топтың аса сәтті 2112 альбомын жасауда маңызды рөл атқарғанын айтты.
In 2014, the work Babel 17 was told in tandem with a partial biography of Samuel R. Delany's early years in the form of a play The Motion of Light in Water, based on a 1988 autobiography with the same title, produced by Elbow Room, an Australian theatre company directed by Marcel Dorney. Rush drummer and lyricist Neil Peart noted that Babel 17 was one of his early literary influences, and was an important part of the crafting of the band's hugely successful 2112 album.