Кіріспе

Гурлер синдромы, сондай-ақ IH типті мукополисахаридоз (MPS IH), Гурлер ауруы және бұрын гаргулизм деп аталатын генетикалық бұзылыс, гликозаминогликандар (GAG) деп аталатын ірі қант молекулаларының лизосомаларда жинақталуына себеп болатын генетикалық ауру. Бұл молекулаларды толық ыдырата алмау нәтижесінде бірнеше органдар жүйесінің зақымдануынан туындайтын әртүрлі симптомдар пайда болады, олардың ішінде жүйке жүйесі, сүйек жүйесі, көздер және жүрек бар. Аурудың негізгі себебі – альфа-L идуронидаза ферментінің жетіспеушілігі, ол GAG-ді ыдыратуға жауапты. Бұл фермент болмаған жағдайда, дерматан сульфаты мен гепаран сульфаты денеде жинақталады. Симптомдар балалық шақта көрінеді және ерте өлімге алып келуі мүмкін. I типті МПС-тің басқа, жеңіл түрлеріне Хурлер-Шей синдромы (MPS IHS) және Шей синдромы (MPS IS) жатады. Гурлер синдромы лизосомалық жинақталу ауруы болып саналады. Ол Хантер синдромымен (MPS II) клиникалық байланысты; алайда Хантер синдромы Х-хромосомаға байланысты, ал Гурлер синдромы аутосомдық рецессивті болып табылады.

Белгілері мен симптомдары

Хёрлер синдромы бар балалар туған кезде қалыпты көрінуі мүмкін, ал алғашқы жылдары симптомдар дамуы мүмкін. Симптомдар пациенттер арасында әртүрлі болады. Бірінші байқалатын өзгерістердің бірі – бет пішінінің қалыңдауы, бұл белгілер 3–6 айлық шамасында басталуы мүмкін. Басы үлкен болуы мүмкін, маңдай сүйектері анық көрінеді. Бас сүйегі созылған болуы мүмкін. Мұрынының мұрын көпірі жалпақ, мұрыннан тұрақты түрде сөл ағуы мүмкін. Көз ұялары кеңірек орналасқан, ал көздер бас сүйектен сәл шығып тұруы мүмкін. Еріндері үлкен болуы мүмкін, ал балалар ауыздарын үнемі ашық ұстап отыруы мүмкін. Скелеттік аномалиялар шамамен 6 айлық жаста пайда болады, бірақ 10–14 айға дейін клиникалық тұрғыдан айқын байқалмауы мүмкін. Пациенттерде омыртқа мен жамбас деформациясы, карпальді туннель синдромы және буын қатаюы болуы мүмкін. Балалар туған кезде қалыпты боймен болуы мүмкін, бірақ екі жасқа келгенде өсуі тоқтауы мүмкін. Олардың бойы 1 метрден аспауы мүмкін. Басқа ерте симптомдарға ішек және кіндік жарықтары жатады. Бұл жарықтар туған кезде немесе өмірдің алғашқы айларында пайда болуы мүмкін. Мүйіз қабығының бұлдыры және торлы қабықтың дегенерациясы өмірдің бірінші жылында пайда болуы мүмкін, бұл соқырлыққа алып келеді. Бауыр мен көкбауырдың үлғаюы жиі кездеседі. Органдардың дисфункциясы байқалмайды, бірақ бұл органдарда ГАГ жиналуы олардың өлшемдерінің айтарлықтай ұлғаюына әкелуі мүмкін. Пациенттерде диарея да болуы мүмкін. Аорта клапанының ауруы дамуы мүмкін. Тыныс жолдарының кедергісі жиі кездеседі, көбінесе мойын омыртқаларының аномалияларына байланысты. Жоғарғы және төменгі тыныс жолдарының инфекциялары жиі болады. Дамудағы кешігу 1–2 жасқа дейін байқалуы мүмкін, ал ең жоғары функционалдық жас 2–4 жас арасында болады. Содан кейін күйзеліс күшейе түседі. Балалардың көпшілігі шектеулі тілдік қабілеттерге ие болады. Өлім көбінесе 10 жасқа дейін орын алады. Хёрлер синдромы аутосомдық рецессивті ауру болғандықтан, зардап шеккен адамдарда геннің екі жұмыс істемейтін нускасы болады. Бір қалыпты және бір бұзылған нускасы бар адам "тасымалдаушы" деп аталады. Олар геннің екі қалыпты нускасы бар адамға қарағанда аз α L идуронидаза өндіреді. Дегенмен, тасымалдаушыларда фермент өндірісінің төмендеуі қалыпты функция үшін жеткілікті болып табылады; адамда аурудың ешқандай белгісі болмауы керек.

Механизмдер

IDUA гені альфа-L идуронидаза деп аталатын ферментті кодтайды. Альфа-L идуронидаза гидролиз арқылы күкіртсіз альфа-L идуроно қышқылы деп аталатын молекуланы ыдыратады. Бұл дерматан сульфаты және гепаран сульфатында табиғатта кездесетін урон қышқылы. Альфа-L идуронидаза ферменті лизосомаларда орналасқан. Ферменттік функция жеткіліксіз болса, бұл ГАГ-дар толыққанды қорытылмайды.

Диагностика

Диагноз көбінесе клиникалық тексеру және зәр талдауы арқылы қойылады (артық мукополисахаридтер зәрмен шығарылады). Энзимдік талдаулар (мәдени ортада әртүрлі жасушалар немесе дене сұйықтықтарында фермент тапшылығын анықтау) мукополисахаридоздың нақты түрін анықтау үшін де қолданылады. Амниоцентез және хориондық ұлпаның үлгісін алу арқылы жүктілік алдындағы диагностика, ұрықтың кемшікті генді тасымалдайтынын немесе ауруға шалдыққанын анықтауға мүмкіндік береді. Мукополисахаридоздың отбасылық анамнезі бар ата-аналарға генетикалық кеңес беру, олардың бұл ауруды тудыратын мутацияланған генді тасымалдап жүрмеуін анықтауға көмектеседі.

Жіктеу

Мукополисахаридоздар тұқымдасының барлық мүшелері лизосомалық сақтау аурулары болып табылады. I типті мукополисахаридоз (МПС I) симптомдарының ауырлығына қарай үш түрге бөлінеді. Үш түрдің де нәтижесінде бір ферменттің жоқтығы немесе оның қызметінің төмендеуі байқалады. МПС IH (Хурлер синдромы) МПС I субтиптерінің ең ауыр түрі. Қалған екі түрі - МПС IS (Ши синдромы) және МПС IHS (Хурлер-Ши синдромы). Хурлер синдромы, Хурлер-Ши синдромы және Ши синдромы арасындағы маңызды үлестік байланыс болғандықтан, кейбір дереккөздер бұл терминдерді қолданудан қалдырған. Оның орнына, МПС I "ауыр" және "жеңілдетілген" түрлеріне бөлінуі мүмкін.

Емдеу

Қазіргі уақытта Хёрлер синдромын емдеу жолы табылған жоқ. Идуронидаза (Альдуразим) фермент алмастыру терапиясы өкпе функциясын және қимыл-қозғалыс мүмкіндіктерін жақсартуға көмектеседі. Ол органдарда бұрыс жиналған көмірсулардың мөлшерін азайтуы мүмкін. Қол және аяқ деформацияларын хирургиялық жолмен түзету қажет болуы мүмкін. Мүйіз қабықшасы операциясы көру мәселелерін жеңілдетуге көмектеседі. Көп жағдайда балаларға қолайлы сүйек миы доноры табылмайды. Мұндай жағдайларда, туыс емес донорлардан жасалған гемопоэтикалық тамыр жасушаларын трансплантациялау (UCBT) өмір сүруді ұзартуға, аурудың физикалық белгілерін азайтуға және когнитивтік функцияларды жақсартуға мүмкіндік береді. Бұл емдеудің салдары ретінде трансплантат қарсы жауын (graft-versus-host disease) дамуы мүмкін.

Болжам

2008 жылғы британдық зерттеу Хёрлер синдромымен ауыратын науқастардың бағаланған орташа өмір сүру ұзақтығы 8,7 жыл екенін анықтады. Ал, МПС I типінің барлық түрлері үшін орташа өмір сүру ұзақтығы 11,6 жылды құрады. Сүйек миын сәтті трансплантациялаған науқастардың 2 жылдық өмір сүру деңгейі 68%, ал 10 жылдық өмір сүру деңгейі 64% болды. Сүйек миын трансплантацияламаған науқастардың өмір сүру ұзақтығы айтарлықтай төмендеді, орташа жасы 6,8 жылды құрады. АҚШ-та барлық мукополисахаридоздың кездесу жиілігі шамамен 25 000 туған баланың бірінде байқалады. Калифорния штаты Ричмонд қаласында орналасқан Sangamo Therapeutics компаниясы қазіргі уақытта МПС I ауруын емдеу үшін мырыш саусақты нуклеаза (ZFN) қолданып гендік редакциялауды қамтитын клиникалық сынақ жүргізуде.

Тарих

1919 жылы неміс педиатры Гертруд Хурлер мүйіз қабығының бұлдырлауы, қаңқа аномалиялары және ақыл-ой кемістігімен сипатталатын синдромды сипаттады. Осыған ұқсас "гарголизм" ауруы 1917 жылы Чарльз А. Хантермен бұрын сипатталған болатын. Хурлер Хантердің жұмысына сіңіп қысқан жоқ. Бірінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан байланыс үзілгендіктен, оның осы зерттеуден хабары болмаған болуы мүмкін. Hurler синдромы қазір MPS IH деп, ал Hunter синдромы MPS II деп аталады. 1962 жылы Шей MPS I-нің жеңілірек түрін анықтады, нәтижесінде Шей синдромы деген атау пайда болды.