Кіріспе

Алясканың жергілікті рулары, АҚШ-тың Алясканың оңтүстік-шығысындағы Тлингит рулары Аляскадағы жергілікті мәдениеттердің бірі болып табылады. Тлингит халқы сонымен қатар Канаданың Британ Колумбиясының солтүстік-батыс ішкі аймақтарында және Юконның оңтүстік территориясында да қоныстанған. Аляскадағы Тлингиттердің екі негізгі тегі немесе бірлестігі бар, олар көптеген рулар мен үйлерге бөлінеді.

Тлингиттердің бөлшектері

Оңтүстік-шығыс Аляскадағы тлингиттердің қоғамында бірнеше рулық бөлімшелер (немесе тектік топтар) бар, олардың әрқайсысы бірнеше кландарға бөлінеді. Әр кланның өз тарихы, әндері және тотемдері болады, және әрқайсысы тлингит қоғамында саяси бірлік ретінде қызмет ететін, кеңейтілген отбасылардың әлеуметтік желісін құрайды. Тлингит қоғамының рулық бөлімшелері – қарға (Йель), бүркіт, қасқыр, кит, бақа, аспан құсы және көбелек. Рулық бөлімше атауларының ұқсастығы, Тлингит аймағының солтүстік және оңтүстік бөліктері арасындағы басты белгілерінің өзгешелігіне байланысты, бұл, әдетте, көршілес хайда, цимшиан және нисгаа тайпаларының ықпалынан туындаған. Әр рулық бөлімше кландарға, ал әр клан үйлерге бөлінеді.

Клан атаулары, гербтер және саяси құрылым

Тлингиттердің руларының атаулары көбінесе рудың негізгі мифологиялық оқиғасын көрсетеді. Рулар әдетте ағылшын тілінде олардың басты туынының атымен аталады, мысалы, Деишетаан руы "Сусар кланы" деп аталады. Бұл дәл емес, себебі кейбір туындар бірнеше руларға тиесілі болуы мүмкін. Қарсы топтарға жататын рулар кейде бірдей туынға таласады, бірақ мұндай ережеден тыс иелік көбінесе басқа рудың қарызына байланысты болады; қарыз өтелмегенше, қарызды ұстап тұрған ру, қарызы бар руды ұяттау үшін оның туынын өздеріне талап етеді. Руға адалдық аналық желі арқылы жүзеге асырылады; балалар анасының руында дүниеге келеді және оның отбасындағы мәртебесін иеленеді, соның ішінде дәстүрлі түрде мұрагерлік лауазымдар да бар. Әке мен ана әртүрлі рулардан және қарама-қарсы топтардан болуы керек; балалар әкеден туады, бірақ анасының бауырлары оларды тәрбиелеуде үлкен рөл атқарады. Төменде тізілген рулардың барлығы қазірде жоқ; кейбіреулері басқа руларға сіңіп кеткен; ал кейбіреулері әйел ұрпақтарының жетіспеуінен жойылып кеткен, ал тағы бір бөлігі тарихқа сіңіп қалған. Барлық рулар тәуелсіз емес, себебі рулар ұзақ және өзгермелі процесте қалыптасқан. Мысалы, Какавейди руы Деишетаан руынан тараған. Кейбір мүшелері өздерін Деишетаан руының ішіндегі "үй" деп есептейді; ал басқалары өздерін кішкентай, бірақ толыққанды тәуелсіз ру деп санайды.

Кландар тізімі

Төмендегі тізімде кланның тлингит атауы, оның басты символы жақшада көрсетілген, одан кейін олар таралған әртүрлі кваан (аймақ немесе елді мекен) тізімі берілген. Әр клан астында белгілі үйлердің тізімі келтірілген.