Кіріспе

Фрайкселл көлі – Антарктиданың Виктория жеріндегі Тейлор аңғарының ең төменгі бөлігінде, Канада мұздығы мен Комонвелл мұздықтарының арасында орналасқан қатып қалған көл. Ол 1900 жылдардың басында суретке түсіріліп, 1950 жылдары «Deep Freeze» операциясы кезінде аталды. Көл суында бірнеше түрлі балдырлар мекендейді.

География

Фриксэлл көлі терең, сондықтан көліктің ең терең бөлігі теңіз деңгейінен төмен жатыр. Көл Канада мұздығымен тоғатылған, осылайша табиғи ағысы жоқ. Көлдің шамамен жартысы мұзбен жабылған, бірақ жаз айларында жағалау бойындағы мұз еріп, ашылуы мүмкін. Көлде бірнеше кішкентай аралдар және бірнеше сайлау жерлер бар. Жылдық орташа абляциясы - пен - арасында, бұл Росс аралына жақын орналасқан басқа мұзды су объектілерімен, мысалы, Росс аралымен іргелес сулармен салыстырғанда айтарлықтай төмен.

Су бөлу

Суайдында көлге құятын он үш өзен бар, олар суайдынды құрайды, оның ауданы шамамен сол көлемде. Бірнеше өзен көлге құятын жерлерде жақсы дамыған дельталар қалыптасқан. Өзендер жылдың 4–12 аптасы бойы ағып тұрады. Көлге құйылатын судың шамамен жартысы Канада, Lost Seal және Von Guerard өзендерінен түседі. Аймақтағы орташа жауын-шашын мөлшері жылына шамамен 4 метрдей, ал орташа жылдық температура 20 °C (4 °F) құрайды, жазғы температуралар нөлден жоғары көтеріледі.

Фрайксел көлінің лагері

Британдық Антарктика экспедициясы Роберт Фалькон Скотттың басшылығымен 1910–13 жылдары картаға түсірген бұл көлді профессор Т. Л. Пеку 1957–58 жылдары «Deep Freeze» операциясы барысында зерттеді. Ол оны Иллинойс штатындағы Августана колледжінің мұздық геологы доктор Фритиоф М. Фрайкселлдің құрметіне атады. Фрайкселл көлі ғылыми зерттеулердің маңызды орталығы болып табылады және төрт зертханасы мен тағы екі ғимараты бар жартылай тұрақты лагерьге ие. Лагерьде электр энергиясы күн панельдері және жел турбинасы арқылы өндіріледі. Төрт зертхана радиоактивті материалдар, электроника, химиялық заттар және басқа да материалдармен тәжірибелер жүргізу үшін пайдаланылады. Лагерьде тұратын зерттеушілер шатырларда ұйықтайды, олардың кейбіреулері 20 ғасырдың басында Антарктикаға жасалған экспедицияларда қолданылған үлгілерге ұқсас. Лагерьде интернет және телефон байланысы бар. Зерттеу жұмыстары көбінесе көлдің өзімен байланысты, және ғалымдар суға сүңгіп зерттеу жүргізеді.

Экология

Көл ішінде әртүрлі балдырлар кездеседі, соның ішінде сульфатты азайтушы бактериялардың көп саны бар. Осы бактериялардың бірқатар үлгілері белгілі бір жерлерде ғана тіршілік етеді, мысалы, нақты су тереңдігінде немесе оларды әртүрлі физико-химиялық жағдайларға ұшырататын орналасқан жерлерде. Сонымен қатар, тотықсыз аймақта тіршілік ететін кейбір археялар бар, олар көл бетінен 12 метр тереңдіктегі метан қалталарының пайда болуына себепші болады. Фрикселл көлінде оттегі тапшы, бұл аймақтағы басқа көлдерден ерекшеленеді, себебі оның эвфотикалық аймағы көл бетінен төмен ғана созылады. Бұл шамамен 2,4 миллиард жыл бұрынғы планета жағдайына ұқсас ортаны құрайды. Тотықсыз аймақтарда ғалымдар микробтық қабаттарды тапты, олар оттегіге толы шағын қалталар жасайды.