Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дәстүрлі қытай медицинасындағы ұғым. Өкпе – дәстүрлі қытай медицинасында сипатталған зан мүшелерінің бірі. Ол функционалдық тұрғыдан анықталған ұғым және сол аттас анатомиялық мүшемен толыққан тоқ сәйкес келмейді.
Concept in traditional Chinese medicine
The lungs is one of the zang organs described in traditional Chinese medicine. It is a functionally defined entity and not equivalent to the anatomical organ of the same name.
Занг-фу мүшелері
Өкпе – заң мүшесі, яғни инь мүшесі. Ол кеуде қуысында орналасқан, жұтқыншақпен байланысып, мұрынға ашылады. Заң-фу мүшелерінің арасында ең жоғары орнында тұрады және заң-фу мүшелерінің «шаңырағы» деп аталады. Өкпенің денедегі орналасуы – кеуде қуысының артқы бөлігінде және іш қуысының жоғарғы жартысында болуынан, ол ян қасиеттеріне ие және жүрекпен қатар, басқа заң мүшелерінен көбірек ян болып табылады. Әр заң мүшесінің бірге жұмыс істейтін фу мүшесі бар, өкпенің жұптасқан мүшесі – ірі ішек. Өкпе және оның жұптасқан мүшесі металл элементімен және қайғырған сезіммен байланысты. Әрбір бес элементтің өзіне тән түсі бар. Қытай сағаты бойынша өкпелердің ең белсенді уақыты таңғы 3-тен 5-ке дейін. Өкпеде туындаған аурулар көбінесе вей цидің әлсіздігінен немесе су айналымының бұзылуынан пайда болады. Өкпе ауруының жиі кездесетін белгілері – жөтел, дауыстың әлсіреуі, астма, балық иісімен шыққан қақырық немесе сілекей.
The Lung is a zang organ meaning it is a yin organ. Situated in the thorax, it communicates with the throat and opens into the nose. It occupies the uppermost position among the zang fu organs, and is known as the "canopy" of the zang fu organs. Due to the lung's position in the body, toward the back of the chest and in the upper half of the abdomen, it has yang qualities and is more yang than other zang organs besides the heart. Each zang organ is paired with a fu organ, the lung's paired organ is the large intestine. The Lung and its paired organ are associated with the element of metal and the emotion of grief. Each of the Five Elements have a color associated with them. The peak time for the Lungs according to the Chinese Horary body clock is from 3–5 am. Illnesses that are rooted in the lung are most commonly due to weakness of wei qi or water regulation. Common symptoms indicating lung disease are coughing, weak voice, asthma, and fish smelling mucus or saliva.
Ци-ді басқару және тыныс алуды бақылау
Циды бақылаудың екі жағы бар: тыныс алу циын бақылау және бүкіл дененің циын бақылау. Тыныс алу циын бақылау дегеніміз, өкпе – сыртқы ци мен ішкі ци қосылатын тыныс алу органы. Өкпе арқылы дене табиғи ортадан таза циды қабылдап, дене ішіндегі қажетсіз циды шығарады. Бүкіл дененің циын бақылау дегеніміз, өкпенің тыныс алудағы функциясы дене функцияларына зор әсер етеді және су мен тағамның аса қажетті циының, сондай-ақ өкпемен қабылданатын таза цидың бірігуінен пайда болатын көкірек циының қалыптасуымен тығыз байланысты. Өкпенің циды бақылау функциясы қалыпты болса, ци еркін ағып, тыныс алу дұрыс және тегіс болады. Өкпе циының жетіспеуі жалпы әлсіздікке, дауыстың әлсіреуіне, тыныс алудың нашарлауына, демікпеге және шамадан тыс терлеуге алып келуі мүмкін.
Dominating qi has two aspects: dominating the qi of respiration and dominating the qi of the entire body. Dominating the qi of respiration means the lung is a respiratory organ through which the qi of the exterior and the qi from the interior are able to mingle. Via the lung, the body inhales clear qi from the natural environment and exhales waste qi from the interior of the body. Dominating qi of the entire body means that the function of the lung in respiration greatly influences the functional activities of the body, and is closely related to the formation of pectoral qi, which is formed from the combination of the essential qi of water and food, and the clear qi inhaled by the lung. When the lung's function of dominating qi is normal, the passage of qi will be unobstructed and respiration will be normal and smooth. Deficiency of lung qi may lead to general fatigue, feeble speech, weak respiration, shortness of breath and excessive perspiration.
Су арналарын реттеу және төмен түсіп отыру
Жалпы ереже бойынша, жоғарғы заң фу мүшелерінің функциясы төмен қарай бағытталған, ал төменгі заң фу мүшелерінің функциясы жоғары қарай бағытталған. Өкпе – ең жоғарғы заң мүшесі болғандықтан, оның ци денедегі ци мен дене сұйықтығының айналымын қамтамасыз ету және оларды төмен қарай бағыттау үшін төмендейді. Өкпенің төмендеу функциясының бұзылуы өкпе циінің жоғары қарай бұрылуына алып келуі мүмкін, соның салдарынан жөтел және тынысқырудың қиындауы сияқты белгілер пайда болады. Су жолдарының реттелуі – судың айналымын және шығарылу жолдарын реттеуді білдіреді. Дене сұйықтықтарының айналымы – өкпелерді қоса алғанда, көптеген мүшелердің бірлесіп жұмыс істеуінің нәтижесі. Өкпенің су алмасуын ынталандыру және сақтаудағы рөлі өкпе циінің төмендеу функциясына байланысты. Қалыпты жағдайда өкпелер сұйықтықты бүйректерге жібере алады, ал бүйректер оны ішекке шығару үшін көк қуысқа жібереді. Бұзылулар дизурияға, олигурияға және ісінуге алып келуі мүмкін.
As a general rule, the upper zang fu organs have the function of descending, and the lower zang fu organs the function of ascending. Since the lung is the uppermost zang organ, its qi descends to promote the circulation of qi and body fluid through the body and to conduct them downwards. Dysfunction of the lung in descending may lead to upward perversion of lung qi with symptoms such as cough and shortness of breath. Regulating the water passages means to regulate the pathways for the circulation and excretion of water. Circulation of body fluids is a function of many organs working together as a team, including the lungs. The role of the lung in promoting and maintaining water metabolism depends on the descending function of lung qi. Under normal circumstances, the lungs are capable of sending fluids downwards to the kidneys, which pass the fluids to the bladder for excretion. Dysfunction may result in dysuria, oliguria, and oedema.