Сёрен Кьеркегордың құдайы Регина Шлегель

Кіріспе

Сорен Кьеркегордың құдайы Реджин Шлегель (туған аты Ольсен; 23 қаңтар 1822 – 18 наурыз 1904) – Даниялық әйел, 1840 жылдың қыркүйегінен 1841 жылдың қазанына дейін философ және теолог Сорен Кьеркегормен келісім шарт жасасқан. Ольсеннің Кьеркегормен қарым-қатынасы оның интеллектуалдық дамуына, философиясы мен теологиясына маңызды әсер етті. Олардың құдалықтарының мұрасы оның жазбаларында ерекше орын алады, оның барлық еңбектерінен біреуін оған арнап, оны жазушы болуына себепкер деп мойындады.

Тапсырыс аяқталуы

1841 жылғы 11 тамызда Кьеркегор Олсеннің оның серігі болуына шыдай алмайтынына сеніп, келісімді бұзды, себебі "менде ешкімнің күнде көріп, маған жақын болуға шыдамайтын бір нәрсе бар". Ол Олсенге қоштасу хатымен бірге сақинасын да жіберді. Олсен жүрегі ауырып, бірден Кьеркегордың үйіне барды; ол онда болмады, бірақ оны тастап кетпеуін өтінетін хат қалдырды. Олсен келісімнің аяқталуын қаламады, себебі бұл Кьеркегордың күшейіп бара жатқан меланхолиясы мен депрессиясын күшейтеді деп қорқады, бірақ Кьеркегорды күйеу ретінде елестету оның ойларына сыймады. Ханна Мурьемен сөйлескенде ол былай деді: «Кьеркегордың бұзу себебі – оның діни міндетін қабылдауы; ол өзінің шақыруына кедергі келтірмеу үшін, жер бетіндегі ешкімге байланыспауға тырысты. Құдайдың талабына сай жұмыс істеу үшін ол өзінің ең қымбат нәрсесінен айырылды, демек, ол жазу үшін махаббатынан бас тартты». Кьеркегор оның қызығушылығын басуға тырысты, кейін ол былай деп жазды: «Мен үшін ең соңғы шегіне дейін барудан, мүмкін болса, оны алдау арқылы қолдаудан, оның мақтанышын қайта ояту үшін бәрін жасаудан басқа жол қалмады». Ол енді оны сүймейтінін көрсету үшін оған суық, есептелген хаттар жазды, бірақ Олсен олардың қайтадан бірігу үмітін тастамай, оны қайта қабылдауын өтінді. 1841 жылғы 11 қазанда Кьеркегор онымен кездесіп, келісімді тағы да жеке бұзды. Олсеннің ауыр халде екенін көрген әкесі оны қайта қарастыруға көндіруге тырысты, «Бұл оның өліміне себеп болады; ол толыққанды үмітсіздікке ұшырады» деді. Олсен осы оқиғадан қатты қиналды, көп ұзамай ауырып қалды. Кьеркегор да шаршап, онысыз төсегінде жылап өткізді. Кьеркегор Олсен өзін-өзі жоюы мүмкін деген алаңдаушылыққа толы болды, себебі ол оныңсыз өмір сүре алмайтынын айтқандықтан, 1844 жылғы төртінші рухани сөйлесінде оған кеңес беруге тырысты. Ол оның өзімен бірге немесе одан бөлек тұруға қабілетті болуын қалады. Ол одан:

On 11 August 1841 Kierkegaard broke off the engagement believing it would be torturous for Olsen to be his companion because there was "something spectral about me, something no one can endure who has to see me every day and have a real relationship with me". He sent Olsen a farewell letter along with his engagement ring. Olsen, heartbroken, immediately went to Kierkegaard's house; he was not there, but she left a note pleading for him not to leave her. Olsen did not want the engagement to end, fearing it would strengthen Kierkegaard's growing melancholy and depression although to envision Kierkegaard as a husband was foreign to her thoughts. In her conversations with Hanne Mourier in her later life, she stated that:Quotation|Kierkegaard's motivation for the break was his conception of his religious task; he dared not bind himself to anyone on earth in order not to be obstructed from his calling. He had to sacrifice the very best thing he owned in order to work as God demanded of him: therefore he sacrificed love for the sake of his writing. Kierkegaard attempted to quell her interest, he later wrote, "there was nothing else for me to do but to venture to the uttermost, to support her, if possible, by means of deception, to do everything to repel her from me to rekindle her pride." He wrote her cold, calculated letters to make it seem that he no longer loved her, but Olsen clung to the hope that they would get back together, desperately pleading to him to take her back. On 11 October 1841 Kierkegaard met with her and again broke off the engagement in person. Her father tried to persuade him to reconsider after assessing Olsen's desperate condition, claiming that "It will be the death of her; she is in total despair". Olsen was crushed by the whole affair, soon falling ill as a result. Kierkegaard was equally distraught, being described as spending his nights crying in his bed without her. Kierkegaard was so concerned that Olsen might actually destroy herself because she said she could not live without him that he tried to give her advice in his Fourth Upbuilding Discourse of 1844. He wanted her to be able to stand on her own with or without him. He asked her:

Кьеркегор осы рухани сөйлесінде оның санасын оятып, кешірімнің күші – Құдайдан келген жақсы және толық сый екеніне келді. (Қараңыз: "Төрт рухани сөйлеу", 1843 ж., және: "Махаббат көптеген күнәні жабады" (Қараңыз: "Үш рухани сөйлеу", 1843 ж.)). Ол Реджиннен бір нәрсені күтті, бірақ ол оны бермейді – кешірім. Егер біреу басқаны кешіре алмаса, қалай өзін кешіре алады немесе Құдайдан кешірім күте алады? Ол 1845 жылы былай деп жазды:

Келісімнің бұзылуынан және Олсеннің үйленуінен кейін Кьеркегор оған өзінің мінез-құлқын түсіндіру үшін хат жазуды ойлады, бірақ бұл Құдаймен қарым-қатынасына зиян келтіретініне сеніп, одан бас тартты, ол өмірдегі ең маңызды шақыру деп санайтын. 1849 жылы Кьеркегор Олсенге өзінің қайғысын білдіріп, кешірім сұрап хат жазды. «Мен қатыгез болғаным рас, бірақ жоғары мақсатқа берілгенімді, тек ізгілігім үшін емес, махаббат үшін де солай болуым керек екенін білемін. Сіздің шексіз зардап шеккеніңізді түсінемін, бірақ мен одан да көп зардап шектім деп сенемін және білемін. Дегенмен, сіз осыны түсінген жағдайда, мен кешірім сұрауға дайынмын – егер сіз біздің қарым-қатынасымызды менің қамқорлығыммен күштеп жасалған өтірік ретінде қабылдасаңыз, егер сіз мені өзімшілдікпен қасиетті міндеттен бас тартқан қарақшы ретінде түсінсеңіз, әділдікпен және балаша сеніммен маған жүктелген сүйкімді жас қызды алдаған. Егер сіз осылай түсінсеңіз, мен осы жалған кейіпте қаламын: мен қарақшымын, бірақ енді азап шеккен тәуекелші ретінде келіп, кешірім сұраймын». (Хат 235, 322-бет).

Кьеркегордағы ажырасудың әсері

Кьеркегор Олсенмен болған қарым-қатынасынан толыққанды айықпады, ол оған мәңгілікке ғашық болды. Олсенге жазған хатында былай деді: Олардың ажырасуы мен оның Шлегельге үйленгенге дейінгі аралықта, олар күнделікті серуендеу кезінде және шіркеуде әдепті және сыпайы қарым-қатынаста болды. Кьеркегор тарапынан бұл көбінесе сөзсіз болды және оған үлкен мазасыздық тудырды, бірақ ол бұл кездесулерден де қуаныш таба алды, күнделігіне былай деп жазды: «Жақында маған жиі болатындай, оны көргенде күлімсіремей қалмаймын». Мысалы, оның 39 жасқа толу күнінде Олсен Остербродағы үйіне келді, Кьеркегор оған жауап берді, сосын олар әрқайсысы өз жолымен кетіп қалды. Осы кезеңде Кьеркегор өзінің философиясын және алғашқы кітабын – «Егер/Немесе» атты еңбегін жасады. Өмірінің соңына дейін ол Олсенге деген сезімін сақтап қалған сияқты, себебі оның өсиеті бойынша Олсен ғана тізімделген, Кьеркегор өзін барлық жағынан үйленген деп есептеген адам. Бірақ Олсен ақырында өсиетті қабылдаудан бас тартты.

Танымал мәдениетте

Британдық автор Дэвид Лодж өзінің "Терапия" романында Кьеркегор мен Олсен арасындағы махаббат оқиғасын терең зерттейді, басты кейіпкер Табби Пассмор өмір ортасы дағдарысын басынан өткенде Кьеркегордың еңбектеріне, әсіресе Олсенге деген махаббатының тарихына құмарланып, Копенгагенге және Кьеркегордың кабинетіне сапар шегеді. Италиялық пост-рок тобы Port Royal "Regine Olsen" деген ән шығарды. АҚШ-тың инди-поп тобы The Receptionists "Søren Loved Regina" атты ән шығарды. Ресейде Regine Ollsenn деп аталатын синтез-поп дуэті бар.