Көрмелер: өнер туындыларын ұйымдастыру және көрсету

Кіріспе

Көркемөнер туындыларын ұйымдастыру және көрсету

Көркемөнер көрмесі – дәстүрлі түрде көркемөнер объектілері (ең жалпы мағынада) көрерменмен кездесетін орын. Көрме, әдетте, белгілі бір уақытқа дейін өткізіледі, егер ол "тұрақты көрме" деп аталмаса. Америкалық ағылшын тілінде мұндай шараларды "exhibit", "exposition" (француз сөзі) немесе "show" деп атауға болады. Британдық ағылшын тілінде олар әрқашан "exhibition" немесе "show" деп аталады, ал көрменің жекелеген туындысы "exhibit" деп аталады. Мұндай көрмелерде жеке суретшілердің, суретшілер тобының немесе белгілі бір өнер түрінің коллекцияларынан суреттер, сызбалар, бейне, дыбыс, инсталляциялар, перформанстар, интерактивті өнер, жаңа медиа өнері немесе мүсіндер көрсетілуі мүмкін. Көркем туындылар музейлерде, өнер сарайларында, өнер клубтарында немесе жеке өнер галереяларында, сондай-ақ негізгі қызметі өнерді көрсету немесе сату емес, мысалы, кофехана сияқты жерлерде де ұсынылуы мүмкін. Көрмедегі туындылардың біразы немесе барлығы сатылатын (әдетте жеке өнер галереяларында) және сатылмасатын көрмелер арасында маңызды айырмашылық бар. Кейде мұндай шаралар туған күн, мерейтой немесе еске алу күні сияқты нақты оқиғаға орай ұйымдастырылады.

Көрме түрлері

Көркемдік көрмелердің түрлері әртүрлі, оның ішінде коммерциялық және коммерциялық емес көрмелердің аражігін ажырату қажет. Коммерциялық көрме немесе сауда жәрмеңкесі көбінесе суретшілердің немесе өнер сатушылардың туындыларын көрсететін өнер жәрмеңкесі ретінде танылады, онда қатысушылар әдетте жарна төлейді. «Ваниті» галереясы – бұл суретшіге кеңістікті пайдаланғаны үшін ақы алатын галереядағы туындылардың көрме алаңы. Уақытша музейлік көрмелерде әдетте музейдің өз коллекциясынан белгілі бір кезеңге, тақырыпқа немесе мәселеге қатысты заттар қойылса, олар басқа музейлерден алынған қарыздармен толықтырылады. Мұндай көрмелерде әдетте сатуға арналған заттар болмайды, олар музейдің тұрақты көрмелерінен ерекшеленеді, ал көптеген ірі музейлер уақытша көрмелерге арналған орын бөліп қояды. Коммерциялық галереялардағы көрмелер көбінесе сатылатын заттардан тұрады, бірақ олар басқа заттармен де толықтырылуы мүмкін. Әдетте, музейлік көрмеге кіру үшін келушілер (музейге кіру ақысынан өзге) қосымша төлем жасаса, коммерциялық галереядағы көрмеге кіру тегін болады. Ретроспективалық көрмелер бір суретшінің өнер жолына шолу жасайды, ал тағы бір кең таралған түрі – жеке көрмелер немесе «жеке көрсетулер» және топтық көрмелер немесе «топтық көрсетулер». Биеннале – екі жылда бір рет өткізілетін ірі көрме, көбінесе халықаралық өнердің ең үздік туындыларын басты мақсат етеді, қазір мұндай көрмелер көптеп ұйымдастырылуда. Саяхаттайтын көрме – бірнеше қалаларда, кейде бүкіл әлемде көрсетілетін көрме. Жаңа немесе соңғы туындыларды көрсететін көрмелер қазылар алқасымен, шақыру арқылы немесе ашық түрде ұйымдастырылуы мүмкін. Қазылар алқасымен ұйымдастырылған көрмеде (мысалы, Лондондағы Корольдік академияның жазғы көрмесі немесе Айова биенналесі) ұсынылған туындыларды бағалап, көрсетуге лайықтарын іріктейтін жеке адам немесе топ болады. Егер сыйлықтар қарастырылса, қазылар алқасы жүлдегерлерді де анықтайды. Шақыру арқылы ұйымдастырылатын көрмелерде (мысалы, Уитни биенналесі) көрменің ұйымдастырушысы белгілі бір суретшілерден туындыларын ұсынуды сұрап, оларды көрмеге қояды. Ашық немесе «қазылар алқасымен іріктелмеген» көрмелер (мысалы, Киото триенналесі) кез келген адамға туындыларын ұсынуға және олардың барлығын көрсетуге мүмкіндік береді. Пошта арқылы жіберілген көрмелер де осы типке жатады. «Поп-ап» көрмесі – бұл дәстүрлі емес немесе күтпеген жерлерде өтетін өнер туындыларының уақытша көрмесі. Ол дәстүрлі галереялардан тыс бірегей және толыққанды көркемдік тәжірибе ұсынады, көбінесе кенеттен пайда болып, әртүрлі аудиторияның назарын аударады.

There are different kinds of art exhibitions, in particular there is a distinction between commercial and non commercial exhibitions. A commercial exhibition or trade fair is often referred to as an art fair that shows the work of artists or art dealers where participants generally have to pay a fee. A vanity gallery is an exhibition space of works in a gallery that charges the artist for use of the space. Temporary museum exhibitions typically display items from the museum's own collection on a particular period, theme or topic, supplemented by loans from other collections, mostly those of other museums. They normally include no items for sale; they are distinguished from the museum's permanent displays, and most large museums set aside a space for temporary exhibitions. Exhibitions in commercial galleries are often entirely made up of items that are for sale, but may be supplemented by other items that are not. Typically, the visitor has to pay (extra on top of the basic museum entrance cost) to enter a museum exhibition, but not a commercial one in a gallery. Retrospectives look back over the work of a single artist; other common types are individual exhibitions or "solo shows", and group exhibitions or "group shows"). The Biennale is a large exhibition held every two years, often intending to gather together the best of international art; there are now many of these. A travelling exhibition is an exhibition seen at several venues, sometimes across the world. Exhibitions of new or recent art can be juried, invitational, or open. A juried exhibition, such as the Royal Academy Summer Exhibition in London, or the Iowa Biennial, has an individual (or group) acting as judge of the submitted artworks, selecting which are to be shown. If prizes are to be awarded, the judge or panel of judges will usually select the prizewinners as well. In an invitational exhibition, such as the Whitney Biennial, the organizer of the show asks certain artists to supply artworks and exhibits them. An open or "non juried" exhibition, such as the Kyoto Triennial, allows anybody to enter artworks and shows them all. A type of exhibition that is usually non juried is a mail art exhibition. A pop up art exhibition is a temporary showcase of artwork that takes place in unconventional or unexpected locations. It offers a unique and immersive art experience outside of traditional gallery settings, often appearing spontaneously and capturing the attention of diverse audiences.

Тарих

Көрме 18-ші және 19-шы ғасырлардан бастап жаңа өнер нарығында маңызды рөл атқарды. 1737 жылдан бастап жұртшылыққа ашық болған Париж салоны сол кездегі француз суретшілерінің беделін және бағасын анықтайтын негізгі факторға айналды. 1769 жылы Лондондағы Корольдік академия да осыған ұқсас ықпалға ие болды. Екі елдегі суретшілер де табысты картиналар жасауға көп күш салды, көбінесе халықтың немесе сыншылардың талғамына сай болу үшін өнер бағыттарын өзгертті. 1805 жылы Британдық институт Лондон қаласына қосылды, екі жылдық көрме өткізді – біреуі жаңа британдық өнерді сату үшін, екіншісі аристократтардың меценаттық коллекцияларынан алынған туындылардың көрмесі. Бұл көрмелер баспасөзде толық және егжей-тегжейлі мақалалармен жарияланды, ол сол кездегі өнер сыншылығының басты құралы болды. Дени Дидро мен Джон Раскин сияқты көрнекті сыншылар әртүрлі туындыларға қарама-қарсы пікірлер жазып, оқырмандарының назарын аударды, кейбіреулерін жоғары бағалап, ал басқаларын қатты сынады. Көптеген туындылар сатылып кеткен, бірақ осы көрмелердегі сәттілік суретші үшін қосымша тапсырыстар алудың маңызды жолы болды. Ескі суреттердің маңызды, бір реттік қарызға берілген көрмелерінің бірі – 1857 жылғы Манчестердегі «Көркемөнер қазыналары» көрмесі және 1866–1868 жылдары үш кезеңде өткен Лондондағы Ұлттық портреттер көрмесі (қазіргі Виктория және Альберт мұражайы). Париж салонының академиялық өнері Лондонға қарағанда әлдеқайда қатаң болғандықтан, француз өнерін тұншықтырып отыр деп саналды, сондықтан балама көрмелер ұйымдастырылды, олар «Қабылданбағандар салоны» (Salon des Refusés) деп белгілі болды. Ең танымал көрме 1863 жылы өтті, онда үкімет оларға Эдуард Маненің «Ашық есімдегі түскі ас» (Le déjeuner sur l'herbe) және Джеймс МакНилл Уистлердің «Ақ киімдегі қыз» картиналарын қоса, негізгі көрмеге қосымша орын берді. Бұл көрмелер өнердегі жаңа дамулармен, сондай-ақ заманауи өнермен көпшілікті таныстыруда маңызды рөл атқаратын кезеңді бастады. Осы типтегі маңызды көрмелердің қатарында 1913 жылы Нью-Йорктегі Армори шоу және 1936 жылы Лондондағы Халықаралық сюрреалистік көрме бар. Музейлер 19-ғасырдың соңында тарихи өнердің ірі қарыздық көрмелерін өткізе бастады, сондай-ақ Корольдік академия да осылай істеді, бірақ қазіргі заманғы «сенсациялық» музейлік көрмелер, ұзақ кезектермен және кеңінен суреттелген каталогтармен, 1970-ші жылдары бірнеше қалада өткен Тутанхамон қабірінен табылған артефакттардың көрмелерімен байланысты деп есептеледі. Көптеген көрмелер, әсіресе жақсы фотосуреттердің жоқтығы кезінде, өнер тарихындағы зерттеулерді ынталандыруда маңызды рөл атқарды; 1902 жылы Брюггеде өткен көрме (төмендегі плакатта көрсетілген) ерте Нидерланд сурет салуын зерттеуге үлкен әсер етті. 1968 жылы Еуропадағы өнер жәрмеңкелері Кёльн өнер жәрмеңкесінің пайда болуымен сәнге айналды, оны Кёльн өнер сатушылар қауымдастығы демеушілік етті. Кёльн жәрмеңкесінің жоғары талаптарына байланысты, Дюссельдорф қаласында бәсекелес жәрмеңке ұйымдастырылды, бұл аз танымал галереяларға халықаралық аудиториямен кездесуге мүмкіндік берді. Жәрмеңкелер күз айларында өтті. Бұл бәсекелестік бірнеше жылға созылды, бұл Базель өнер жәрмеңкесіне жаздың басында Базель жәрмеңкесін ұйымдастыруға мүмкіндік берді. Бұл жәрмеңкелер галереялар, дилерлер және баспагерлер үшін өте маңызды болды, өйткені олар дүниежүзілік тарату мүмкіндігін ұсынды. Дюссельдорф пен Кёльн күштерін біріктірді. Базель көп ұзамай ең маңызды өнер жәрмеңкесіне айналды. 1976 жылы Вашингтондағы Элиас Феллус галереясы алғашқы американдық дилерлік өнер жәрмеңкесін ұйымдастырды. «Вашингтон халықаралық өнер жәрмеңкесі» немесе қысқаша «Wash Art». Бұл американдық жәрмеңке Еуропалық өнер туындыларын тарату арналарын сақтауға мүдделі галереялардың қарсылығына тап болды. Вашингтон жәрмеңкесі еуропалық жәрмеңкелер идеясын АҚШ-тың барлық өнер сатушыларына таныстырды. Wash Art пайда болғаннан кейін, АҚШ-та көптеген жәрмеңкелер пайда болды.

The art exhibition has played a crucial part in the market for new art since the 18th and 19th centuries. The Paris Salon, open to the public from 1737, rapidly became the key factor in determining the reputation, and so the price, of the French artists of the day. The Royal Academy in London, beginning in 1769, soon established a similar grip on the market, and in both countries artists put great efforts into making pictures that would be a success, often changing the direction of their style to meet popular or critical taste. The British Institution was added to the London scene in 1805, holding two annual exhibitions, one of new British art for sale, and one of loans from the collections of its aristocratic patrons. These exhibitions received lengthy and detailed reviews in the press, which were the main vehicle for the art criticism of the day. Critics as distinguished as Denis Diderot and John Ruskin held their readers attention by sharply divergent reviews of different works, praising some extravagantly and giving others the most savage put downs they could think of. Many of the works were already sold, but success at these exhibitions was a crucial way for an artist to attract more commissions. Among important early one off loan exhibitions of older paintings were the Art Treasures Exhibition, Manchester 1857, and the Exhibition of National Portraits in London, at what is now the Victoria and Albert Museum, held in three stages in 1866–1868. As the academic art promoted by the Paris Salon, always more rigid than London, was felt to be stifling French art, alternative exhibitions, now generally known as the Salon des Refusés ("Salon of the Refused") were held, most famously in 1863, when the government allowed them an annex to the main exhibition for a show that included Édouard Manet's Luncheon on the Grass (Le déjeuner sur l'herbe) and James McNeill Whistler's Girl in White. This began a period where exhibitions, often one off shows, were crucial in exposing the public to new developments in art, and eventually Modern art. Important shows of this type were the Armory Show in New York City in 1913 and the London International Surrealist Exhibition in 1936. Museums started holding large loan exhibitions of historic art in the late 19th century, as also did the Royal Academy, but the modern "blockbuster" museum exhibition, with long queues and a large illustrated catalogue, is generally agreed to have been introduced by the exhibitions of artifacts from the tomb of Tutankhamun held in several cities in the 1970s. Many exhibitions, especially in the days before good photographs were available, are important in stimulating research in art history; the exhibition held in Bruges in 1902 (poster illustrated below) had a crucial impact on the study of Early Netherlandish painting. In 1968, Art fairs in Europe became quite the fashion with the advent of the Cologne Art Fair which was sponsored by the Cologne Art Dealers Association. Because of the high admission standards of the Cologne fair a rival fair was organized in Düsseldorf which enabled less regarded galleries opportunity to meet with an international public. The fairs took place during the fall months. This rivalry continued for a few years which provided the Basel Art Fair the opportunity to interject the Basel fair in early summer. These fairs became extremely important to galleries, dealers and publishers as they provided the possibility of worldwide distribution. Düsseldorf and Cologne merged their efforts. Basel soon became the most important art fair. In 1976, the Felluss Gallery under the direction of Elias Felluss, in Washington DC organized the first American dealer art fair. "The Washington International Art Fair" or "Wash Art" for brevity. This American fair met with fierce opposition by those galleries interested in maintaining distribution channels for European artwork already in place. The Washington fair introduced the European idea of dealer fairs to art dealers throughout the United States. Following the advent of Wash Art, many fairs developed throughout the United States.

Сақтау мәселелері

Көрме процесінде сақтау мәселелері көбінесе басқа басымдықтардың қатарында ескерілмейді, бірақ коллекцияға мүмкін болатын залалды азайту немесе шектеу үшін оларды міндетті түрде қарастыру керек. Кітапхана көрмесіндегі барлық заттар бірегей және белгілі бір дәрежеде осал болғандықтан, оларды сақтап көрсету өте маңызды. Барлық материалдар көрме жағдайларына төтеп бере алмайды, сондықтан әрбір заттың көрмеге қойылудың қиындықтарына төтеп беру қабілетін анықтау үшін мұқият бағалау қажет. Атап айтқанда, егер көрмеге қойылған заттар мұрағаттық құжаттар немесе қағазға негітелген объектілер болса, сақтау мәселелеріне ерекше назар аудару қажет, себебі мұндай материалдардың зақымдануы мен өзгеруі жинақы болып, қайта орнату мүмкін емес. Екі сенімді дереккөз – Ұлттық ақпараттық стандарттар ұйымының кітапхана және мұрағат материалдарын көрсетуге арналған орталық жағдайлары мен Британ кітапханасының кітапхана және мұрағат материалдарын көрсету жөніндегі нұсқаулары – кітапхана және мұрағат материалдарына көрмелердің зиянды әсерін азайтуға көмектесетін қажетті критерийлерді белгіледі. Бұл критерийлерді сақтаудың бес негізгі санатына бөлуге болады: көрме кеңістігінің экологиялық талаптары; көрменің мерзімі; жеке жағдайлар; жеке объектілерді көрсету әдістері; және қауіпсіздік.

Көрменің ұзақтығы

Көрмедегі материалдардың жағдайына әсер ететін факторлардың бірі – көрменің мерзімі. Зат қаншалықты ұзақ зиянды қоршаған орта жағдайларына ұшыраса, соғұрлым нашарлау мүмкіндігі артады. Көптеген мұражайлар мен кітапханаларда тұрақты көрмелер бар, ал орнатылған көрмелер жылдар бойы өзгеріссіз көрсетілуі мүмкін. Ұзақ көрмеден туындайтын зақымның басты себебі – жарық. Әр заттың нашарлау деңгейі әртүрлі болады. Қағазға негіделген заттар үшін, оларды жылына үш айдан артық немесе жылына 42 килолукс сағат жарықтан артық көрсету ұсынылмайды – қайсысы ертерек болса, соны ескеру керек. Көрме журналында көрме мерзімі мен жарық деңгейі туралы жазбалар, заттардың тым жиі көрмеге қойылуына жол бермеуге көмектеседі. Көрмедегі заттар зақымдану немесе өзгеріс белгілері үшін үнемі тексерілуі керек.

Қауіпсіздік

Көрмеге қойылған заттар көбінесе ерекше қызығушылық тудыратындықтан, ұрлық немесе вандализмден жоғалу қаупін азайту үшін оларға қауіпсіздіктің жоғары деңгейі қажет. Көрме жабдықтары сенімді түрде құлыпталуы тиіс. Сонымен қатар, жабдықтардың беткі жағы тесілуге кедерілес және сынғанда экспонаттарға шыны сынықтарының түсу қаупін болдырмайтын материалмен жабылуы мүмкін. Мүмкіндігінше, көрме аумағын күзету керек; құнды мүліктер қойылған кезде тәулік бойы күзету ұсынылады. Сонымен қатар, ғимараттың кіреберіс жерлері мен ішкі аймақтарына орнатылған ұрықтармен жабдықталған көрмелер ең жақсы қорғалады.