Мелиссей: Криет мифологиясындағы балауса күтуші және араның әкесі

Кіріспе

Грек мифологиясында Мелисей (көне грекше: Μελισσεύς – «арық адам» немесе «бал адам»), Криттегі нәресте Зевстің күтушісі болған Адрастея, Ида және Алтея нимфаларының әкесі. Оның тегі әңгімеге қарай өзгереді, Гая мен Ураннан бастап, Каристос қаласының атымен байланысты Каристосқа дейін, сондай-ақ Сокус пен Комбқа дейін барады.

Мифология

Мелисей Криттегі тоғыз Куреттің ең үлкені және басшысы болды. Олар Ида тауының хтондық даймондары еді, Зевстің нәресте кезінде шыққан зар-жұлауын басу үшін ұлы анасы Реядан алған оны қаруларымен – найзаларымен және қалқандарымен шайқастырып, жасырып ұрды. Бала құдайды каннибал әкесінен жасырып, Куреттерге арналған қасиетті қасиеті бар (Да) құдайшаға арналған үңгірде өсірді. Мелисейдің екі қызының аттары – біреуі «жалқылаусыз» (Адрастея), екіншісі жай ғана «құдай» (Ида, де) – өзінің анасы, ұлы ана Реяның да аттары ретінде қолданылды. Ноннның «Дионисикасы», мерзімі кешірек болғанына қарамастан, білімді және дәл, тоғыз Куреттің барлық аттарын толықтырып береді. Нәресте құдай елік сүті, яғни Amaltheia елігінің сүтімен және балмен тамақтандырылды. Мелисей – бұл Мелисс атты Криттік «бал адамының» бір түрі, кейінірек мифографтар оны «Крит патшасы» деп еске алады. Құдайдың сыйы болған ашытылған бал, Эгей мәдениетінде шарап туралы білім пайда болғанға дейін пайда болды. Осы құдаймен байланысқан бал патшалары өздерінің билік орнын қасиетті рөлмен біріктірген болар, бірақ қазіргі заманғы зерттеушілер Роберт Грейвстің «Адрастея мен Ионың әкесі ретінде танымал Мелисей, шын мәнінде, олардың анасы – Мелисса, ара патшайымы, жыл сайын еркек серігін өлтіретін құдай» деген пікірін қабылдамайды. Ол жетілген кезде Зевс өзінің нимфа-мейірбикелерін Amaltheia мүйізімен, әрқашан тамақ-суға толы молшылық мүйізімен сыйлады. Каллимахтың Зевске арналған гимні құдайдың балалық шағы туралы әдемі және білімді деректерге толы, мифтік кейіпкерлер мен географиялық ерекшеліктердің аттарын және осылайша олардың өзінің жеке басын Зевстің ерте өміріне қатысулары арқылы алғандығын этимологиялық тұрғыдан көрсетуге тырысады. Басқа ақындар да осы пікірмен келіседі. Олимпиадалық санасы аз мәдениет мүйіздің Зевске емес, Криттің ежелгі және құнарлы минойлық нимфаларына тиесілі екенін айтқан болар еді. Диодор Сицилийдің мифтік фрагментінде ертедегі Крит мәдениетінің Родос аралымен байланысы түсіндіріледі, онда бес Курет Криттен Родосқа қарама-қарсы Херсоннеске (жарым аралына) кемемен жүзіп, маңызды экспедиция жасап, онда тұратын кариялықтарды қуды, жерді бес бөлікке бөліп, әрқайсысы өздерінің қаласын құрды. Триопас, Гелиос пен Родостың ұлдарының бірі, ағасы Тенегесті өлтіргені үшін қашып келген, Мелисей оны кісі өлтіруден тазартып, кешірді.

Melisseus was the eldest and leader of the nine Kuretes of Crete. They were chthonic daimones of Mount Ida, who clashed their spears and shields to drown out the wails of infant Zeus, whom they received from the Great Goddess, Rhea, his mother. The infant god was hidden from his cannibal father and was raised in the cave that was sacred to the Goddess (Da) celebrated by the Kuretes, whose name it bore and still bears. The names of the two daughters of Melisseus, one called the "inevitable" (Adrasteia) and the other simply "goddess" (Ida, de) are names used for the Great Mother Rhea herself. The Dionysiaca of Nonnus, learned and accurate in spite of its late date, elaborates and gives all nine names of the Kuretes. The infant god was fed on milk and honey, the milk of the goat nymph Amaltheia. Melisseus is simply another form of Melissus, also a Cretan "honey man," remembered by later mythographers as a "king of Crete." Fermented honey, an entheogen that was the gift of the Goddess, preceded the knowledge of wine in Aegean culture. These honey kings consorting with the Goddess will have combined their position of authority with a sacral role, but modern interpreters would not follow Robert Graves in asserting that Melliseus, "Adrasteia and Io's reputed father, is really their mother, Melissa—the goddess as Queen bee, who annually killed her male consort." When he came to maturity, Zeus rewarded his nymph nurses with the horn of Amaltheia, the cornucopia or horn of plenty that is always full of food and drink. Callimachus' Hymn to Zeus, full of witty and learned detail on the god's infancy, is at pains to show by etymologies that the mythic figures and geographical features obtained their names, and thus their very identities, through their participation in Zeus' early life. Other poets concur. A less Olympian minded culture might have suggested that the horn was not actually Zeus' to give, and that it belonged already to the ancient and fertile Minoan Mycenean nymphs of Crete. In a mythic fragment that explains the connection of early Cretan culture with the island of Rhodes as deriving from Crete, Diodorus Siculus briefly relates that five of the Kuretes sailed from Crete to the Chersonnese (peninsula) opposite Rhodes, with a notable expedition, expelled the Carians who dwelt there, and settling down in the land divided it into five parts, each of them founding a city, which he named after himself. Triopas, one of the sons of Helios and Rhodos herself, who was a fugitive because of the murder of his brother Tenages, fled there and was purified of the murder by Melisseus.