Ашық қорлар және ақша нарығы қорлары

Кіріспе

Ашық ортақ қор – өзара инвестициялық қордың бір түрі.

Ақша нарығындағы қор (немесе ақша нарығындағы өзара инвестициялық қор) – АҚШ қазынашылық вексельдері және коммерциялық қағаздар сияқты қысқа мерзімді борыштық бағалы қағаздарға инвестиция жасайтын ашық ортақ қор. Ақша нарығындағы қорлар өтімді инвестициялар арқылы активтердің жоғары тұрақтылығын сақтау мақсатымен басқарылады, сонымен бірге инвесторларға дивидендтер түрінде табыс төленеді. Олар шығынға қарсы сақтандырылмаса да, практикада нақты шығындар өте сирек кездеседі. АҚШ-та 1940 жылғы Инвестициялық компаниялар туралы заңмен, ал Еуропада 2017/1131 регламентімен реттелетін ақша нарығындағы қорлар қаржы делдалдарына өтімділікпен қамтамасыз етудің маңызды көзі болып табылады.

Түсіндірме

Ақша нарығы қорлары несие, нарық және өтімділік тәуекелдерінен туындайтын залаптарға ұшырау мүмкіндігін шектеуге ұмтылады. АҚШ-тағы ақша нарығы қорлары 1940 жылғы Инвестициялық компаниялар туралы заңға сәйкес Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы (SEC) тарапынан реттеледі. Заңның 2a-7 ережесі ақша нарығы қорларының инвестицияларының сапасын, мерзімін және түрленуін шектейді. Осы заңға сәйкес, ақша қоры негізінен 13 айдан кем мерзімге ие ең жоғары рейтингті қарызды сатып алады. Портфельдің салмақталған орташа мерзімі (WAM) 60 күн немесе одан аз болуы керек және мемлекеттік бағалы қағаздар мен қайта сатып алу келісімдерін есептемегенде, бір эмитентке 5%-дан астам инвестициялауға рұқсат етілмейді. Ақша нарықтары инвестициялай алатын бағалы қағаздарға коммерциялық қағаздар, қайта сатып алу келісімдері, қысқа мерзімді облигациялар және басқа ақша қорлары жатады. Ақша нарығындағы бағалы қағаздар жоғары өтімді және ең жоғары сапалы болуы тиіс.

Тарих

1971 жылы Брюс Р. Бент және Генри Б. Р. Браун алғашқы ақша нарығы қорын құрды. Ол «Резервтік қор» деп аталды және ақшаларын сақтап, аз мөлшерде табыс табуға қызығушылық танытқан инвесторларға ұсынылды. Біраз уақыттан кейін тағы бірнеше қор құрылды және келесі бірнеше жылда нарық едәуір өсті. Ақша нарығы қорлары сол уақытқа дейін кеңінен қолданылмаған өзара қорларды танымал етуге көмектесті. АҚШ-тағы ақша нарығы қорлары талап бойынша депозиттік шоттарға пайыз төлеуге тыйым салған және басқа банктік шоттар бойынша пайыздық мөлшерлемені 5,25%-қа дейін шектеген Regulation Q ережесінің шектеулеріне шешім тапты. Осылайша, ақша нарығы қорлары банктік шоттардың орнына құрылды. 1990 жылдары Жапониядағы банктік пайыздық мөлшерлемелер ұзақ уақыт бойы нөлге жақын болды. Банктік салымдардағы төмен пайыздардан жоғары табыс іздеу үшін инвесторлар ақша нарығы қорларын қысқа мерзімді салымдарға пайдаланды. Алайда, Enron компаниясының банкротқа ұшырауына байланысты бірнеше ақша нарығы қорлары 2001 жылы тұрақты құнынан төмен болды, себебі оған бірнеше жапондық қорлар инвестиция салған еді, соның салдарынан инвесторлар үкіметпен қамсыздандырылған банктік шоттарға ағылып түсті. Содан бері ақша нарықтарының жалпы құны төмен деңгейде қалып отыр. SEC-те тіркелген ақша қорлары үшін $1,00 мөлшеріндегі таза актив құнын (NAV) сақтау әдетте 40-шы актінің 2a 7-ші ережесіне сәйкес жүзеге асырылады, бұл қорға белгілі бір шарттар сақталған жағдайда инвестицияларын нарықтық құнынан гөрі амортизациялық құны бойынша бағалауға мүмкіндік береді. Мұндай шарттардың бірі – қордың инвестицияларының нарықтық құнын пайдалана отырып NAV-ті есептеудің қосымша тексеруі. Қордың жарияланған амортизациялық құны осы нарықтық құннан акцияға шаққанда 1/2 центтен артық болмауы керек, бұл салыстыру әдетте апта сайын жасалады. Егер айырмашылық бір акция үшін $0,005-тен асып кетсе, қор «бұзылған» деп есептелуі мүмкін және реттеушілер оны таратуға мәжбүрлеуі мүмкін. Мұндай жағдайлар сирек кездеседі. 2008 жылғы қаржы дағдарысына дейін ақша қорларының 37 жылдық тарихында тек үш қор ғана «бұзылған». Ақша нарығындағы қорлар әдетте қауіпсіз басқарылатын болса да, ақша нарығы қорларын ұсынатын компаниялар қажет болған жағдайда өз қорларын қолдау үшін (қорлық шығындарды өтеу үшін капитал құю арқылы) араласпаса, осы кезеңде одан да көп сәтсіздіктер орын алуы мүмкін еді. Бұл іске асырылды, өйткені қордың құнын төмендетуге мүмкіндік берудің бизнес үшін күтілетін шығындары – жоғалған клиенттер мен репутация – оны құтқару үшін қажетті сомадан жоғары болды. Ақша нарығындағы алғашқы қор 1978 жылы «Бірінші көп қор күнделікті табыс үшін» (FMDI) болды, ол акцияға шаққанда 94 цент NAV-ті жойып, қайта есептеді. FMDI техникалық тұрғыдан ақша нарығы қоры емес деп дәлелдеді, өйткені тарату кезінде оның портфеліндегі бағалы қағаздардың орташа мерзімі екі жылдан асып кеткен. Алайда, болашақ инвесторларға FMDI «ақшалай қысқа мерзімді (30-90 күн) ақша нарығындағы міндеттемелерге» инвестиция салатындығы туралы хабарланды. Сонымен қатар, ақша нарығы қорларының мерзіміне инвестиция салуға рұқсат етілген ережесі, 1940 жылғы Инвестициялық компаниялар туралы заңның 2a 7-бабы 1983 жылға дейін жарияланбаған. Осы ереже қабылданғанға дейін, өзара қорлар ақша нарығы қоры ретінде танысудан басқа ештеңе істемеді, бұл FMDI-ге сәйкес келді. FMDI жоғары табыс іздеп, ұзақ мерзімді бағалы қағаздарды сатып алды, ал пайыздық мөлшерлемелердің өсуі оның портфелінің құнына теріс әсер етті. Өтеулердің өсуіне байланысты қор депозиттік сертификатты 3% шығынмен сатуға мәжбүр болды, бұл оның NAV-ін қайта бағалауға және ақша нарығы қорының «бұзылуына» себеп болды. Community Bankers US Government Fund 1994 жылы инвесторларға бір акция үшін 96 цент төлеп, жеңіске жетті. Бұл ақша қорларының 23 жылдық тарихындағы екінші сәтсіздік болды және 14 жыл бойы басқа да сәтсіздіктер болған жоқ. Қор активтерінің үлкен бөлігін өзгермелі пайыздық мөлшерлемедегі бағалы қағаздарға инвестициялаған. Пайыздық мөлшерлемелердің өсуімен осы өзгермелі мөлшерлемелер құнын жоғалтты. Бұл қор жеке ақша қоры емес, институционалдық ақша қоры болғандықтан, жеке тұлғаларға тікелей әсер етпеді. 2008 жылдың қыркүйегіне дейін ақша қорлары үшін дүрбелең оқиғалар болған айға дейін басқа да сәтсіздіктер болған жоқ. Алайда, жоғарыда айтылғандай, басқа да құлдыраулар қордың демеушілерінің капитал құюы арқылы болдырылған.

In 1971, Bruce R. Bent and Henry B. R. Brown established the first money market fund. It was named the Reserve Fund and was offered to investors who were interested in preserving their cash and earning a small rate of return. Several more funds were shortly set up and the market grew significantly over the next few years. Money market funds are credited with popularizing mutual funds in general, which until that time, were not widely utilized. Money market funds in the United States created a solution to the limitations of Regulation Q, which at the time prohibited demand deposit accounts from paying interest and capped the rate of interest on other types of bank accounts at 5.25%. Thus, money market funds were created as a substitute for bank accounts. In the 1990s, bank interest rates in Japan were near zero for an extended period of time. To search for higher yields from these low rates in bank deposits, investors used money market funds for short term deposits instead. However, several money market funds fell off short of their stable value in 2001 due to the bankruptcy of Enron, in which several Japanese funds had invested, and investors fled into government insured bank accounts. Since then the total value of money markets have remained low. For SEC registered money funds, maintaining the $1.00 flat NAV is usually accomplished under a provision under Rule 2a 7 of the 40 Act that allows a fund to value its investments at amortized cost rather than market value, provided that certain conditions are maintained. One such condition involves a side test calculation of the NAV that uses the market value of the fund's investments. The fund's published, amortized value may not exceed this market value by more than 1/2 cent per share, a comparison that is generally made weekly. If the variance does exceed $0.005 per share, the fund could be considered to have broken the buck, and regulators may force it into liquidation. Buck breaking has rarely happened. Up to the 2008 financial crisis, only three money funds had broken the buck in the 37 year history of money funds. It is important to note that, while money market funds are typically managed in a fairly safe manner, there would have been many more failures over this period if the companies offering the money market funds had not stepped in when necessary to support their fund (by way of infusing capital to reimburse security losses) and avoid having the funds break the buck. This was done because the expected cost to the business from allowing the fund value to drop—in lost customers and reputation—was greater than the amount needed to bail it out. The first money market mutual fund to break the buck was First Multifund for Daily Income (FMDI) in 1978, liquidating and restating NAV at 94 cents per share. An argument has been made that FMDI was not technically a money market fund as at the time of liquidation the average maturity of securities in its portfolio exceeded two years. However, prospective investors were informed that FMDI would invest "solely in Short Term (30 90 days) MONEY MARKET obligations". Furthermore, the rule restricting the maturities which money market funds are permitted to invest in, Rule 2a 7 of the Investment Company Act of 1940, was not promulgated until 1983. Prior to the adoption of this rule, a mutual fund had to do little other than present itself as a money market fund, which FMDI did. Seeking higher yield, FMDI had purchased increasingly longer maturity securities, and rising interest rates negatively impacted the value of its portfolio. In order to meet increasing redemptions, the fund was forced to sell a certificate of deposit at a 3% loss, triggering a restatement of its NAV and the first instance of a money market fund "breaking the buck". The Community Bankers US Government Fund broke the buck in 1994, paying investors 96 cents per share. This was only the second failure in the then 23 year history of money funds and there were no further failures for 14 years. The fund had invested a large percentage of its assets into adjustable rate securities. As interest rates increased, these floating rate securities lost value. This fund was an institutional money fund, not a retail money fund, thus individuals were not directly affected. No further failures occurred until September 2008, a month that saw tumultuous events for money funds. However, as noted above, other failures were only averted by infusions of capital from the fund sponsors.

2008 жылғы қыркүйек

Ақша нарығындағы қорлар дағдарысқа дейін көтерме ақша нарығында маңызды рөл атқара бастады. Олардың активтермен қамтамасыз етілген қағаздарды сатып алуы және шетелдік банктердің АҚШ долларымен есептелетін қысқа мерзімді қарыздарын ірі көлемде қаржыландыруы, қорларды нарықта шешуші жағдайға жеткізді.

Оқиғалар

2008 жылдың 15 қыркүйегінде Lehman Brothers Holdings Inc. банкротқа өтініш берді. 2008 жылдың 16 қыркүйегінде The Reserve Primary Fund акциялары Lehman Brothers компаниясының қарызын өтегеннен кейін 97 центке төмендеп, «бір доллардың шегінен» шықты. Lehman Brothers банкроттығы және басқа да қаржылық мәселелер инвесторлардың алаңдауын күшейтіп, ақша қорларынан ірі қаражат шығуына себеп болды, себебі инвесторлар өз үлестерін қайтарып алып, қорлар активтерді сатуға немесе қаражатты қайтаруға шектеулер қоюға мәжбүр болды. 2008 жылдың 17 қыркүйегіне дейін, басқа институционалдық қорлар да ірі қаражат жоғалтты. Бөлшек қорлар 4 миллиард доллардың таза ағынын көрсетті, ал барлық қорлардан таза капитал ағыны 169 миллиард доллардан 3,4 триллион долларға дейін (5%) жетті. Осыған жауап ретінде 2008 жылдың 19 қыркүйегінде АҚШ Қаржы министрлігі «бағдарламаға қатысу үшін төлем жасаған, нарықта ашық сатылатын кез келген ақша нарығындағы өзара қордың» – бөлшек және институционалдық қорлардың – салымдарын сақтандыруға бағытталған опциялық бағдарламаны жариялады. Сақтандыру қор құнсызданса, оның құны 1 долларға дейін қалпына келтірілетініне кепілдік берді. Бұл бағдарлама FDIC-ге ұқсас болды, өйткені ол салымдарды сақтандырып, банк жүгіруін болдырмауға бағытталған. Кепілдік Қаржы министрлігінің Валюталық тұрақтандыру қорының активтерімен, ең көп дегенде 50 миллиард долларға дейін қамтамасыз етілді. Бұл бағдарлама 2008 жылдың 19 қыркүйегіне дейін қорларға инвестицияланған активтерді ғана қамтыды, ал кейін нарық құлдыраған кезде акцияларын сатқан және ақша қорларына қаражатын салған адамдар тәуекелге ұшырады. Бағдарлама бірден жүйені тұрақтандырып, қаражаттың шығуын тоқтатты, бірақ Американың тәуелсіз банктер қауымдастығы және Америка банкирлер қауымдастығы сияқты банктерден сынға ұшырады, олар қаражаттың банк шотына орналасқан салымдардан жаңадан сақтандырылған ақша қорларына ауысады деп күтті, себебі соңғылары сақтандырумен қатар жоғары табыс ұсынатын.

Статистика

Инвестициялық компаниялар институты ақша қорларының статистикасын апта сайын өзара қорлар статистикасының және салалық статистиканың бөлігі ретінде жариялайды, оның ішінде институционалдық және жеке қорлар үшін жалпы активтер мен таза ағымдарды қамтиды. Сондай-ақ, ICI Fact Book-та жылдық есептер жарияланады. 2011 жылдың соңында 632 ақша нарығы қоры жұмыс істеді, олардың жалпы активтері шамамен 2,7 триллион АҚШ долларына жетті. Ең ірі институционалдық ақша қоры – JPMorgan Prime Money Market Fund, оның активтері 100 миллиард АҚШ долларынан асады. Институционалдық ақша қорларын ұсынатын ірі компаниялардың қатарында BlackRock, Western Asset, Federated Investors, Bank of America, Dreyfus, AIM және Evergreen (Wachovia) бар. Ең ірі ақша нарығы өзара қоры – Vanguard Federal Money Market Fund (Nasdaq: VMFXX), оның активтері 120 миллиард АҚШ долларынан асады. Ірі бөлшек ақша қорларын ұсынушылар: Fidelity, Vanguard және Schwab.

Ақша нарығындағы шоттар

АҚШ-тағы банктер жинақ және ақша нарығындағы депозиттік шоттарды ұсынады, бірақ оларды ақша өзара қорларымен шатастыруға болмайды. Бұл банктік шоттар дәстүрлі жинақ кітапшасы бар шоттарға қарағанда жоғары табыс береді, бірақ көбінесе ең төменгі қалдық талаптары жоғарырақ болады және транзакциялар саны шектеулі. Ақша нарығындағы шот ақша нарығындағы өзара қорды, банктік ақша нарығындағы депозиттік шотты (MMDA) немесе брокерлік шоттағы қолма-қол ақша есебін білдіруі мүмкін.

Ультра қысқа мерзімді облигациялық қорлар

Ультрақысқа мерзімді облигациялық қорлар – ақша нарығы қорларына ұқсас, атауынан көрінетіндей, өте қысқа мерзімді облигацияларға инвестиция жасайтын өзара қорлар. Дегенмен, ақша нарығы қорларынан өзгеше, олар ұстап отырған инвестициялардың сапасына ешқандай шектеу қойылмайды. Керісінше, ультрақысқа мерзімді облигациялық қорлар көбінесе кірістілігін арттыру үшін тәуекелге толы бағалы қағаздарға инвестиция салады. Мұндай жоғары тәуекелді бағалы қағаздардың құны күрт өзгеруі немесе тіпті дефолтқа ұшырауы мүмкін болғандықтан, ақша нарығы қорларынан айырмашылығы, ультрақысқа мерзімді облигациялық қорлар тұрақты 1.00 долларлық таза актив құнын (NAV) сақтауға ұмтылмайды және қысқа мерзімде қарсылық көруі немесе 1.00 доллардан төмен түсуі мүмкін. Соңында, олар төмен сапалы бағалы қағаздарға инвестиция салғандықтан, ультрақысқа мерзімді облигациялық қорлар 2007-2010 жылдардағы қаржы дағдарысы сияқты қолайсыз нарықтық жағдайларға осал.

ЕО-ның нормативтік реформасы

АҚШ реформасымен қатар, ЕО ақша нарығы қорлары өнімдері үшін ұқсас регламентті әзірлеуді аяқтады. 2017 жылғы 30 маусымда ақша нарығы қорларына арналған (EU) 2017/1131 регламенті Еуропалық Одақтың ресми газетінде жарияланды, онда Еуропалық Одақта тіркелген, басқарылатын немесе сатылатын АҚҚ-ларға қатысты жаңа ережелер енгізілді. Бұл 2019 жылдың наурыз айында күшіне енді. Регламент АҚҚ-лар үшін төрт жаңа қор құрылымының санатын енгізеді:

Мемлекеттік қарыздың тұрақты таза актив құны (CNAV) АҚҚ-лары – бұл қысқа мерзімді АҚҚ-лар. Қорлар активтерінің 99,5%-ын мемлекеттік активтерге инвестициялауға тиіс. Қордың бірліктері тұрақты бағамен сатып алынады немесе қайтарылады, бұл баға ең жақын пайыздық көрсеткішке дейін дөңгелектеледі. Төмен құбылмалылықтағы таза актив құны (LVNAV) АҚҚ-лары – бұл қысқа мерзімді АҚҚ-лар. Қорлар негізгі активтердің құны 0,2%-дан (20 бит/с) артық емес (яғни 1,00) ауытқумен тұрақты бағамен сатып алынады немесе қайтарылады. Қысқа мерзімді өзгермелі ЖАҚ – Қысқа мерзімді өзгермелі таза актив құны (ЖАҚ) АҚҚ-лары негізінен ақша нарығы құралдарына, депозиттерге және басқа АҚҚ-ларға инвестицияланады. Бұл қорлар мемлекеттік қарыздың CNAV және LVNAV қорларына қарағанда тәуелсіз өтімділік ережелеріне бағынады. Қордағы бірліктер кем дегенде төрт маңызды цифрға дейін есептелген өзгермелі бағамен сатып алынады немесе қайтарылады (мысалы, 10 000,00). Стандартты өзгермелі ЖАҚ VNAV – Стандартты АҚҚ-лар VNAV қорлары болуы керек. Қорлар негізінен ақша нарығы құралдарына, депозиттерге және басқа қысқа мерзімді активтерге инвестицияланады. Бұл қорлар мемлекеттік қарыздың CNAV және LVNAV қорларына қарағанда тәуелсіз өтімділік қағидаларына бағынады және олар одан ұзақ мерзімді активтерге инвестиция жасай алады. Қордағы бірліктер кем дегенде төрт маңызды цифрға дейін есептелген өзгермелі бағамен сатып алынады немесе қайтарылады (мысалы, 10 000,00). Бастапқы өнімдер ұқсас болғанымен, қазір АҚШ және ЕО АҚҚ-лары арасында айтарлықтай айырмашылықтар бар. ЕО АҚҚ-ларының инвесторлары көбінесе жаңа қор түрлеріне көшкен, ал АҚШ АҚҚ-ларының инвесторлары "Prime" АҚҚ-ларынан "Government" АҚҚ-ларына үлкен және тұрақты ауысуды жүзеге асырды. ЕО АҚҚ регламенті қордың немесе портфельдің сыртқы кредиттік рейтинг талаптарына сілтеме жасамайды. Көшу кезеңінде ЕО АҚҚ-ларының көп бөлігі қолданыстағы рейтингтерін сақтап қалды және кредиттік рейтинг агенттіктері олардың АҚҚ-ға арналған рейтингтік критерийлеріне берген міндеттемелерін растады. Ауқымындағы басты айырмашылық – АҚШ АҚҚ-ларын тек ЕО-ның қысқа мерзімді АҚҚ-ларымен салыстыруға болады.