Кіріспе

Prijepolje () – Сербияның оңтүстік-батысындағы Златибор ауданында орналасқан қала және муниципалитет. 2022 жылғы мәлімет бойынша, қалада 11 928 адам, ал муниципалитетте 32 214 адам тұрады.

Этимология

Преиполье атауының бір мүмкін мағынасы – "Прижаның даласы", мұнда Прижа – ағылшын тіліндегі "дала" деген мағынаны білдіретін поляның иесі. Дегенмен, одан да ықтимал теория – бұл атау Преиполье орналасқан жерімен және керуендердің саяхаттарымен байланысты туындаған. Бұл керуендер Преиполье болып қалыптасқан аймақтан өтіп бара жатқанда, қазіргі Иванже және Велика Жупа шағын аудандары орналасқан "далалардың алдындағы" елді мекенге жететін. "Прије" сөзі "алдында" дегенді, ал "поље" – "дала" дегенді білдіреді, сондықтан бұл жер Преиполье деп аталған болуы мүмкін.

География

Приеполье жылдам ағысы бар Лим және Милешевка өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Ол сонымен қатар Белградтан Адриатика теңізіне дейінгі жол бойында және Белград – Бар темір жолының аялдамасы болып табылады. Белград – Адриатика жолы осы жерде Плевля, Приеполье және Сьеница арасындағы өңірлік жолмен қиылысады. Бұл өңірлік жол ежелгі Римнің Дубровник жолымен шамамен бірдей бағытты ұстанады. Приепольеден солтүстікке қарай, Бистрицада Прибой, Вишеград және Сараевоға қарай жол бар. Приепольеді Пушина, Срийетежи, Градина және Соколица сияқты төбелер қоршап тұр, бұлар Нова Варош маңындағы "Потпеч" су электр станциясы салынар алдында муниципалитет аумағында ерекше климат құрады. Су электр станциясы салынғаннан бері Приеполье климаты Сербияның осы суық аймағына тән климатқа өзгерді. Приеполье аймағындағы ең биік шыңы – Катунич, теңіз деңгейінен 1734 метр биіктікте орналасқан. Приепольенің көп бөлігін орман қоршап тұр, бірақ Лим өзені бойында көптеген жағажайлар бар. Ең танымал екі жағажай көпірлердің астында орналасқан: біреуі қала орталығында, Иванжедегі көпірдің астында, екіншісі Петровацтағы көпірдің астында.

Климат

Приеполе ылғалды континенталды климатқа ие (Кеппен климаттық жіктелімі: Dfb), ол мұхиттық климатқа (Кеппен климаттық жіктелімі: Cfb) өте жақын.

Тарих

Преиполье 1234 жылы, Милешева монастыры салынған жылда қоныс ретінде құрылды. Қоныстанғанға дейін бұл аймақта тас дәуірінде адамдар өмір сүрген. Алдымен солтүстік жазықтан қуылғаннан кейін бұл жерге көшіп келген иллирийліктер қоныстанды, олар қорғанысқа қолайлы және қолжетімділігі төмен таулы аймақтарға шегінді. Кейін келген кельттермен иллирийлер араласқан. Римдіктер келген соң, иллирийліктер тағы да қашуға мәжбүр болды. Римдіктерден кейін бұл аймаққа славяндар қоныстанды, олардың кейбіреулері ертеректегі иллирийлермен араласты. Готтар, гунндар, гепидтер, лангобардтар және авалар да осы аймақтан өтті. Бұл аймақтағы ең қызықты археологиялық орын – қазіргі Коловрат елді мекенінің жанындағы римдік некрополі, онда ежелгі шыны, күміс, керамика және алтын бұйымдары табылды. Преиполье туралы алғаш рет 1332 жылы, ол Дубровниктің ықпал аймағының бір бөлігі болған кезде, Гийом Адам есімді адам айтқан. Тарихи деректерге сәйкес, Преиполье "Дубровник жолы" деп аталатын керуен жолындағы қоныс ретінде дамыды. Бұл жол Орталық және Шығыс Балқанды Адриатика теңізінің орталық жағалауымен байланыстырды. Керуен жолы таулы және тығыз орманды аймақтардан өтті, бұл саяхатшылар үшін қауіпті болуы мүмкін. Жергілікті тұрғындарға жолдарды қорғау міндеті жүктелді, себебі заңда былай делінген: "Егер жолда біреу өлтірілсе немесе оның денесіне оқ тисе, жергілікті күзетшілер жиналып, зиянды өтесін. Ұсақ барабанды соғу арқылы жолшылар қауіп жоқ екенін білсін". 1477 жылы албандық Матаруге тайпасының бір бөлігі Преиполье қазасында тұрды, онда олар 10 ауылдан тұратын жеке қауымдастық (нахия) құрды. 1689 жылы Модена герцогының картографы Джакомо Кантелли да Виньоланың "Regno della Servia detta altrimenti Rascia" атты еңбегінде Преиполье туралы картографиялық сілтеме келтірілген. Османдық кезеңде Преипольде көптеген ғимараттар салынды. Олардың ең танымалдары – Ибрахим Паша мешіті және Саат Мұнарасы. Паша мешіті Шарамповта орналасқан, ол қаладағы үш аймақтың бірі (қалған екеуі – Вакуф және қала орталығы), және ол, басымдық бойынша, 16 ғасырда салынған. Ол бір минаретпен әсемделген және "черамидамен" (сол кездегі үйлердің ерекше жабыны) жабылған. Бұл аймақтың тарихы өте күрделі. Ол 1875 жылғы Банин көтерілісі деп аталатын Бірінші серб көтерілісінің бір бөлігі болды, сондай-ақ 1876 жылғы Явор соғысын, Раонич көтерілісін, 1912 және 1913 жылдардағы Балқан соғыстарын және екі дүниежүзілік соғысты көрді. 1912 жылы Бірінші Балқан соғысы кезінде Преиполье Осман империясынан Черногория Корольдігіне өтті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Преиполье ресми түрде Ось державаларына бағынышты Черногория Корольдігінің құрамына кірді. Преиполье 1943 жылдың 4 желтоқсанында азат етілді, ол қазір Преипольенің азаттық күні ретінде тойланады.

Демография

2022 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша, Приеполье муниципалитетінде 32 214 адам тұрады, ал муниципалитет халқының 63% ауылдық жерлерде тұрады.

Дін

2022 жылғы санақ бойынша Приеполье муниципалитетінде мұсылмандар православие дінін ұстанушылардан басып өтіп, халықтың 46,8% құрайтын салыстырмалы көпшілікті құрады. Діни топтар 2022 жылғы халық санағы, % Ислам 15 066 46,8 Православие 14 941 46,4 Басқа христиандар 970 0,30 Декларацияламаған / басқа 440 1,37 Белгісіз 1 670 5,18 Барлығы 32 214

Мәдениет және туризм

Преипольде христиандық және ислам дәуірлерінен қалған көптеген тарихи ескерткіштер бар. Милешева монастыры Милешевка өзенінің жанында, Преипольден шығысқа қарай 6 шақырым қашықтықта орналасқан. Монастырь Сербияда кең танымал және жиі қолданылатын діни икона – Ақ Періште фрескасымен әйгілі, сонымен қатар Сербияның ең құрметті патриархы – Әулие Саваның бұрынғы қабірі де осында. Түрік кезеңінен сақталған танымал ескерткіш – Сахат Кула, қала ішінде орналасқан. Сонымен қатар, бірнеше мешіт бар, олардың бірі – Хисарджикте. Бұл мешітте жақында табылған, төрт жүз жылдық ағаштан жасалған Құран кітабы қызығушылық тудырады. 18 ғасырда бай адамдардың қорғаныш мұнарасы ретінде салынған Юсович мұнарасы қазір қираған күйде. Алайда, оны қайта жаңарту жоспарлануда, бұл Преипольге тағы бір бірегей ескерткіш қосады. Преиполь музейі қаланың мәдени өмірінің маңызды бөлігі болып табылады. Ол әртүрлі аймақтардан келген суретшілердің Преипольге келіп, қаланың мәдениетін жақсарту мақсатындағы ірі жобаларға бірлесіп жұмыс істеу үшін жиналатын орын. Музейден басқа, Преипольде Меша Шенделж жетекшілігімен мәдени өмірді жаңартуға белсенді қатысатын әуесқойлардың тағы бір маңызды мәдени орталығы бар.

Білім

Қалада 2 балабақша және 1 бастауыш мектеп бар. Приепольде гимназия, техникалық орта мектеп, экономикалық орта мектеп және жоғары техникалық колледж бар.

Спорт

Преипольдеде демалудың көптеген түрлері бар. Жергілікті "FK Polimlje" футбол клубы, сондай-ақ жақын маңдағы Бродреводан ("Преиполье" муниципалитетіне де) "FK Jasen" клубы бар. "FAP Livnica" және "Putevi" сияқты волейбол клубтары, "Ақ періште" гандбол клубы және "Прико" шахмат клубы бар. Қаланың ішінде және айналасында көптеген саябақтар мен ойын алаңдары орналасқан. Әдетте әр жыл сайын МОСИ (жыл сайынғы аймақтық спорттық шара) кезінде "Преиполье" өкілдігіндегі ерлер және әйелдер волейбол командалары үлкен жетістіктерге жетеді. "Преиполье" қаласынан шыққан альпинист Илия Андреич серб альпинистерімен бірге Эверест тауына сәтті өрмеледі. 14 шілдеде "Преиполье" қаласы Лим өзенінде рафтингтен Еуропа кубогына төңкерілді. 2007 жылдың 22 қыркүйегінде Владе Дивач НБА баскетболшыларының тобымен бірге "Преиполье" қаласына келіп, жаңадан салынған мұражай ғимаратын ашты. Баскетболшы Владе Дивач пен көптеген волейболшылардан басқа, "Преиполье" қаласынан шыққан танымал спортшылар – футболшылар Спасо Перич, Мухамед Прельевич, Латиф Чичич, Мирсад Кахрович, Любомир Брашневич, Хусейн Мекич, Михайло Пьянович, Ивица Драгутинович, ал Драгослав Дивач, Синиша Несторович, Стево Люжич және Вуле Максимович жеңіл атлетикада көзге түсті.

Медиа

Преипольде, Полимьеде апта сайын шығатын бір газет және үш радиостанция бар. 2008 жылдан бері жұмыс істейтін «Теледидар форумы» деп аталатын бір азаматтық медиа станциясы да бар, оны Преипольде әйелдер форумы ҮЕҰ басқарады. Екі сымсыз интернет провайдері, бір кабельді теледидар провайдері және екі жеке телерадиостанция бар. Преипольде 2003 жылдың мамыр айынан бастап цифрлық телефон станциясына ие болды.

Оқиғалар

"Sopotnički izvori" атақты Сопотница сарсуатының жанында өтеді, онда ежелгі халық әндерін естуге болады. Петровацта Балқан аймағының жоғары деңгейдегі су спорты шеберлері қатысатын танымал суға секіру көрсетілімі ұйымдастырылады. Осы муниципалитеттен көптеген суретшілерді біріктіретін Милешева деген танымал өнер ошағы бар. "Лимнен сыйлықтар" – бұл спорттық және ойын-сауық іс-шарасы, онда жағажай волейболы, балық сорпасы дайындау сайысы және Приепольдің ең үздік күйеуі сайысы сияқты түрлі шараларды тамашалауға болады.

Активизм және жастар

Преипольде 29 тіркелген үкіметтік емес ұйым бар, олардың ең белсенділері – Jump, Helium, New Vision, скауттардың "Boško Buha" ұйымы, Brodarevo достары, Sopotnica достары және Kamena Gora достары. Преипольде Сербиядағы әйелдер ұйымы – Әйелдер форумы басқаратын алғашқы азаматтық телебағдарламасы бар. Prijepolje қаласында Ұлттық жастар стратегиясы аясында Жастар клубы ашылды, ал Преипольде муниципалитетінің Жастар кеңсесі 2008 жылдың сәуір айында құрылды. Жастар кеңсесінің басымдығы – жергілікті және ұлттық даму ұйымдарының мақсаттарын қолдана отырып, тұрақты жастар жұмысын жүзеге асыру арқылы аймақтың жастарының құқықтары мен мүдделерін қорғау.

Елтаңба

Преипольдің гербінде Златар тауы (серб тілінде "злат" сөзі "алтын" дегенді білдіреді), алтын "Златар пирамидасы", Святой Саваның символы және Преипольде өткен екі тәж кигізу рәсімін бейнелейтін екі тәж суреттелген. Ең әйгілі тәж кигізу рәсімі Босния және сербтер королі Твертко I-ге арналған. Гербте сонымен қатар Милешева монастырындағы фрескадан алынған екі ақ періште бейнеленген. Періштелер Сербия және Преипольдің туларын ұстап тұр. Иілген сызық Лим өзенін көрсетеді.