Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Prijepolje () – Сербияның оңтүстік-батысындағы Златибор ауданында орналасқан қала және муниципалитет. 2022 жылғы мәлімет бойынша, қалада 11 928 адам, ал муниципалитетте 32 214 адам тұрады.
Prijepolje (, ) is a town and municipality located in the Zlatibor District of southwestern Serbia. As of 2022, the town has 11,928 inhabitants, while the municipality has 32,214 inhabitants.
Этимология
Преиполье атауының бір мүмкін мағынасы – "Прижаның даласы", мұнда Прижа – ағылшын тіліндегі "дала" деген мағынаны білдіретін поляның иесі. Дегенмен, одан да ықтимал теория – бұл атау Преиполье орналасқан жерімен және керуендердің саяхаттарымен байланысты туындаған. Бұл керуендер Преиполье болып қалыптасқан аймақтан өтіп бара жатқанда, қазіргі Иванже және Велика Жупа шағын аудандары орналасқан "далалардың алдындағы" елді мекенге жететін. "Прије" сөзі "алдында" дегенді, ал "поље" – "дала" дегенді білдіреді, сондықтан бұл жер Преиполье деп аталған болуы мүмкін.
One possible meaning of the name Prijepolje is "Prija's field", where Prija is the owner of polje, the "field" in English. However, a more likely theory is that the name originates from the location of Prijepolje and its relationship to the travels of caravans. When those caravans were passing through the area which would become Prijepolje, they would arrive at the settlement "before the fields", where the present day neighborhoods of Ivanje and Velika Župa are located. "Prije" means "before", and "polje" means "field", hence, the location might be called Prijepolje.
География
Приеполье жылдам ағысы бар Лим және Милешевка өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Ол сонымен қатар Белградтан Адриатика теңізіне дейінгі жол бойында және Белград – Бар темір жолының аялдамасы болып табылады. Белград – Адриатика жолы осы жерде Плевля, Приеполье және Сьеница арасындағы өңірлік жолмен қиылысады. Бұл өңірлік жол ежелгі Римнің Дубровник жолымен шамамен бірдей бағытты ұстанады. Приепольеден солтүстікке қарай, Бистрицада Прибой, Вишеград және Сараевоға қарай жол бар. Приепольеді Пушина, Срийетежи, Градина және Соколица сияқты төбелер қоршап тұр, бұлар Нова Варош маңындағы "Потпеч" су электр станциясы салынар алдында муниципалитет аумағында ерекше климат құрады. Су электр станциясы салынғаннан бері Приеполье климаты Сербияның осы суық аймағына тән климатқа өзгерді. Приеполье аймағындағы ең биік шыңы – Катунич, теңіз деңгейінен 1734 метр биіктікте орналасқан. Приепольенің көп бөлігін орман қоршап тұр, бірақ Лим өзені бойында көптеген жағажайлар бар. Ең танымал екі жағажай көпірлердің астында орналасқан: біреуі қала орталығында, Иванжедегі көпірдің астында, екіншісі Петровацтағы көпірдің астында.
Prijepolje is located at the confluence of the fast flowing Lim and Mileševka rivers. It is also situated along the road from Belgrade to the Adriatic sea, as well as being a stop on the Belgrade – Bar railway. The Belgrade – Adriatic road intersects here with the regional road between Pljevlja, Prijepolje and Sjenica. This regional road follows roughly the same route as the ancient Roman road known as the Dubrovnik road. Just north of Prijepolje, at Bistrica, there is a road leading towards Priboj, Višegrad and Sarajevo. Prijepolje is surrounded by hills, such as Pušina, Srijeteži, Gradina and Sokolica, which, prior to the construction of the "Potpeć" hydro plant near Nova Varoš, created a unique climate around the municipality. Since the hydro plant's construction, Prijepolje's climate has been changed into one that is typical for this cold part of Serbia. The highest peak in the Prijepolje area is Katunić, which reaches 1,734 meters above sea level. Forests surround most of Prijepolje, however, along the Lim, there are numerous beaches. Two of the most popular beaches are under bridges, one at the centre of the town, under the bridge in Ivanje, and another under the bridge in Petrovac.
Климат
Приеполе ылғалды континенталды климатқа ие (Кеппен климаттық жіктелімі: Dfb), ол мұхиттық климатқа (Кеппен климаттық жіктелімі: Cfb) өте жақын.
Prijepolje has a humid continental climate (Köppen climate classification: Dfb), that's very close to an oceanic climate (Köppen climate classification: Cfb).
Тарих
Преиполье 1234 жылы, Милешева монастыры салынған жылда қоныс ретінде құрылды. Қоныстанғанға дейін бұл аймақта тас дәуірінде адамдар өмір сүрген. Алдымен солтүстік жазықтан қуылғаннан кейін бұл жерге көшіп келген иллирийліктер қоныстанды, олар қорғанысқа қолайлы және қолжетімділігі төмен таулы аймақтарға шегінді. Кейін келген кельттермен иллирийлер араласқан. Римдіктер келген соң, иллирийліктер тағы да қашуға мәжбүр болды. Римдіктерден кейін бұл аймаққа славяндар қоныстанды, олардың кейбіреулері ертеректегі иллирийлермен араласты. Готтар, гунндар, гепидтер, лангобардтар және авалар да осы аймақтан өтті. Бұл аймақтағы ең қызықты археологиялық орын – қазіргі Коловрат елді мекенінің жанындағы римдік некрополі, онда ежелгі шыны, күміс, керамика және алтын бұйымдары табылды. Преиполье туралы алғаш рет 1332 жылы, ол Дубровниктің ықпал аймағының бір бөлігі болған кезде, Гийом Адам есімді адам айтқан. Тарихи деректерге сәйкес, Преиполье "Дубровник жолы" деп аталатын керуен жолындағы қоныс ретінде дамыды. Бұл жол Орталық және Шығыс Балқанды Адриатика теңізінің орталық жағалауымен байланыстырды. Керуен жолы таулы және тығыз орманды аймақтардан өтті, бұл саяхатшылар үшін қауіпті болуы мүмкін. Жергілікті тұрғындарға жолдарды қорғау міндеті жүктелді, себебі заңда былай делінген: "Егер жолда біреу өлтірілсе немесе оның денесіне оқ тисе, жергілікті күзетшілер жиналып, зиянды өтесін. Ұсақ барабанды соғу арқылы жолшылар қауіп жоқ екенін білсін". 1477 жылы албандық Матаруге тайпасының бір бөлігі Преиполье қазасында тұрды, онда олар 10 ауылдан тұратын жеке қауымдастық (нахия) құрды. 1689 жылы Модена герцогының картографы Джакомо Кантелли да Виньоланың "Regno della Servia detta altrimenti Rascia" атты еңбегінде Преиполье туралы картографиялық сілтеме келтірілген. Османдық кезеңде Преипольде көптеген ғимараттар салынды. Олардың ең танымалдары – Ибрахим Паша мешіті және Саат Мұнарасы. Паша мешіті Шарамповта орналасқан, ол қаладағы үш аймақтың бірі (қалған екеуі – Вакуф және қала орталығы), және ол, басымдық бойынша, 16 ғасырда салынған. Ол бір минаретпен әсемделген және "черамидамен" (сол кездегі үйлердің ерекше жабыны) жабылған. Бұл аймақтың тарихы өте күрделі. Ол 1875 жылғы Банин көтерілісі деп аталатын Бірінші серб көтерілісінің бір бөлігі болды, сондай-ақ 1876 жылғы Явор соғысын, Раонич көтерілісін, 1912 және 1913 жылдардағы Балқан соғыстарын және екі дүниежүзілік соғысты көрді. 1912 жылы Бірінші Балқан соғысы кезінде Преиполье Осман империясынан Черногория Корольдігіне өтті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Преиполье ресми түрде Ось державаларына бағынышты Черногория Корольдігінің құрамына кірді. Преиполье 1943 жылдың 4 желтоқсанында азат етілді, ол қазір Преипольенің азаттық күні ретінде тойланады.
Prijepolje was established as a settlement in 1234, the same year the Mileševa Monastery was built. Prior to its establishment as a settlement, the area was occupied as far back as the Stone Age. First settled by Illyrians, who migrated to the area after being forced out of the northern plains, they retreated to the more defensible and less accessible mountainous regions. Later arrivals were the Celts, with whom the Illyrians intermarried. With the arrival by the Romans, the Illyrians were again forced to flee, and after the Romans, the Slavs settled in the area, intermixing with some of the earlier Illyrians. The Goths, Huns, Gepids, Langobards and Avars also passed through this area. The most interesting archaeological site in the territory is the Roman necropolis near the modern settlement of Kolovrat where pieces of ancient glass, silver, ceramics, and gold have been unearthed. Prijepolje was mentioned for the first time by Gijom Adam in 1332 while it was part of Dubrovnik's sphere of influence. According to historical sources, Prijepolje developed as a road settlement for caravans along the route known as "Dubrovnik's road", a road connecting the central and eastern Balkans with the middle Adriatic coast. The caravan route traversed both mountainous and heavily forested areas, which could prove dangerous to travelers. Local villagers were tasked with protecting local roads, due to the statute which said, "If, on the road, someone has been killed or has had a bullet stuck into his body, let the local guardians gather together to pay the damage. Hitting by one small drum, the passers by would know that there was no danger". By 1477, part of the Albanian Mataruge tribe lived in the kaza of Prijepolje, where they formed their own distinct community (nahiye) with 10 villages (katund). There was a cartographic reference to Prijepolje in "Regno della Servia detta altrimentri Rascia" by Giacomo Cantelli da Vignola, cartographer to the Duke of Modena, in 1689. During the Ottoman period, there were quite a few buildings constructed in Prijepolje. Most famous of these are Ibrahim Pasha's mosque and the Sahat Kula. Pasha's mosque is located in Šarampov, one of three regions in town (the other two being Vakuf and the Town Center), and was most likely built in the 16th century. It is adorned with a single minaret, and covered by a "cheramida" (a special covering of the houses in that time). The region has a very tumultuous past. It was part of First Serbian revolt in 1875, known as Banine's revolt, as well as seeing the Javorian War in 1876, the Raonić Revolt, the Balkan Wars in 1912 and 1913, and both World Wars. In 1912, during the First Balkan War, control of Prijepolje passed from the Ottoman Empire to the Kingdom of Montenegro. During World War II, Prijepolje officially became part of the Kingdom of Montenegro, a pro Axis puppet state. Prijepolje was liberated on 4 December 1943, which is now celebrated as the Day of the Liberation of Prijepolje.
Демография
2022 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша, Приеполье муниципалитетінде 32 214 адам тұрады, ал муниципалитет халқының 63% ауылдық жерлерде тұрады.
According to the 2022 census, the municipality of Prijepolje has 32,214 inhabitants, and 63% of the municipality's population is rural.
Дін
2022 жылғы санақ бойынша Приеполье муниципалитетінде мұсылмандар православие дінін ұстанушылардан басып өтіп, халықтың 46,8% құрайтын салыстырмалы көпшілікті құрады. Діни топтар 2022 жылғы халық санағы, % Ислам 15 066 46,8 Православие 14 941 46,4 Басқа христиандар 970 0,30 Декларацияламаған / басқа 440 1,37 Белгісіз 1 670 5,18 Барлығы 32 214
Based on the 2022 census, in the municipality of Prijepolje, muslims surpassed the orthodox creating a relative majority of 46.8% of the population. Religious group Census 2022 Population%Islam15,06646.8Orthodox14,94146.4Other Christians970.30Did not declare / other 4401.37Unknown1,6705.18Total32,214
Мәдениет және туризм
Преипольде христиандық және ислам дәуірлерінен қалған көптеген тарихи ескерткіштер бар. Милешева монастыры Милешевка өзенінің жанында, Преипольден шығысқа қарай 6 шақырым қашықтықта орналасқан. Монастырь Сербияда кең танымал және жиі қолданылатын діни икона – Ақ Періште фрескасымен әйгілі, сонымен қатар Сербияның ең құрметті патриархы – Әулие Саваның бұрынғы қабірі де осында. Түрік кезеңінен сақталған танымал ескерткіш – Сахат Кула, қала ішінде орналасқан. Сонымен қатар, бірнеше мешіт бар, олардың бірі – Хисарджикте. Бұл мешітте жақында табылған, төрт жүз жылдық ағаштан жасалған Құран кітабы қызығушылық тудырады. 18 ғасырда бай адамдардың қорғаныш мұнарасы ретінде салынған Юсович мұнарасы қазір қираған күйде. Алайда, оны қайта жаңарту жоспарлануда, бұл Преипольге тағы бір бірегей ескерткіш қосады. Преиполь музейі қаланың мәдени өмірінің маңызды бөлігі болып табылады. Ол әртүрлі аймақтардан келген суретшілердің Преипольге келіп, қаланың мәдениетін жақсарту мақсатындағы ірі жобаларға бірлесіп жұмыс істеу үшін жиналатын орын. Музейден басқа, Преипольде Меша Шенделж жетекшілігімен мәдени өмірді жаңартуға белсенді қатысатын әуесқойлардың тағы бір маңызды мәдени орталығы бар.
Prijepolje has many historical monuments from both the periods of Christianity and Islam. The Mileševa monastery is located 6 km to the east of Prijepolje on the Mileševka River. The monastery is famous for The White Angel fresco, a famous and widely used religious icon in Serbia as well as being the former resting place of St. Sava, Serbia's most honored patriarch. A famous monument from the Turkish period, the Sahat Kula, is in town, as well as several mosques, one of which is in Hisardžik, interesting because of a four hundred year old wooden Quran which was recently unearthed. Jusovića's kula tower, built in the 18th century as a protective house tower for the wealthy. Currently in ruins, there are plans being made to reconstruct this building, adding another unique monument to Prijepolje. The Museum of Prijepolje is a very significant part of the cultural life of Prijepolje. It serves as a gathering place for artists from diverse locations to visit Prijepolje, and corroborate on large projects to improve the town's culture. In addition to the museum, there is also another major cultural building in Prijepolje, where amateurs, led by Meša Šendelj, are very active in refreshing the cultural life in Prijepolje.
Білім
Қалада 2 балабақша және 1 бастауыш мектеп бар. Приепольде гимназия, техникалық орта мектеп, экономикалық орта мектеп және жоғары техникалық колледж бар.
There are 2 kindergartens and one elementary school in town. Prijepolje also has a Gymnasium, a technical high school, an economics high school, and a higher technical school.
Спорт
Преипольдеде демалудың көптеген түрлері бар. Жергілікті "FK Polimlje" футбол клубы, сондай-ақ жақын маңдағы Бродреводан ("Преиполье" муниципалитетіне де) "FK Jasen" клубы бар. "FAP Livnica" және "Putevi" сияқты волейбол клубтары, "Ақ періште" гандбол клубы және "Прико" шахмат клубы бар. Қаланың ішінде және айналасында көптеген саябақтар мен ойын алаңдары орналасқан. Әдетте әр жыл сайын МОСИ (жыл сайынғы аймақтық спорттық шара) кезінде "Преиполье" өкілдігіндегі ерлер және әйелдер волейбол командалары үлкен жетістіктерге жетеді. "Преиполье" қаласынан шыққан альпинист Илия Андреич серб альпинистерімен бірге Эверест тауына сәтті өрмеледі. 14 шілдеде "Преиполье" қаласы Лим өзенінде рафтингтен Еуропа кубогына төңкерілді. 2007 жылдың 22 қыркүйегінде Владе Дивач НБА баскетболшыларының тобымен бірге "Преиполье" қаласына келіп, жаңадан салынған мұражай ғимаратын ашты. Баскетболшы Владе Дивач пен көптеген волейболшылардан басқа, "Преиполье" қаласынан шыққан танымал спортшылар – футболшылар Спасо Перич, Мухамед Прельевич, Латиф Чичич, Мирсад Кахрович, Любомир Брашневич, Хусейн Мекич, Михайло Пьянович, Ивица Драгутинович, ал Драгослав Дивач, Синиша Несторович, Стево Люжич және Вуле Максимович жеңіл атлетикада көзге түсті.
In Prijepolje there are many forms of recreation. There is the local football club "FK Polimlje", as well as "FK Jasen" from nearby Brodarevo (also in the municipality of Prijepolje). There are volleyball clubs like "FAP Livnica" and "Putevi", a handball club "White angel", and a chess club "Priko". Many parks and playfields are in and around town. Traditionally every year during MOSI (an annual regional sporting event), both the male and female volleyball teams representing Prijepolje see great success. Ilija Andrejic, an alpinist from Prijepolje, together with the Serbian alpinist team, successfully climbed Mount Everest. On 14 of July, Prijepolje was the host of the European coupe in rafting on the Lim River. On 22 of September 2007, Vlade Divac, came to Prijepolje, with a group of NBA basketball players, and opened the newly built museum building. Besides basketball player Vlade Divac and numerous volleyball man and woman players, other notable sportspeople from Prijepolje are footballers Spaso Perić, Muhamed Preljević, Latif Čičić, Mirsad Kahrović, Ljubomir Brašnjević, Husein Mekić, Mihajlo Pjanović, Ivica Dragutinović, while Dragoslav Divac, Siniša Nestorović, Stevo Ljujić and Vule Maksimović archived notability in athletics.
Медиа
Преипольде, Полимьеде апта сайын шығатын бір газет және үш радиостанция бар. 2008 жылдан бері жұмыс істейтін «Теледидар форумы» деп аталатын бір азаматтық медиа станциясы да бар, оны Преипольде әйелдер форумы ҮЕҰ басқарады. Екі сымсыз интернет провайдері, бір кабельді теледидар провайдері және екі жеке телерадиостанция бар. Преипольде 2003 жылдың мамыр айынан бастап цифрлық телефон станциясына ие болды.
There is one weekly newspaper published in Prijepolje, Polimlje, and three radio stations. There is also one media civic station working from 2008 called Television Forum, operated by NGO Women forum of Prijepolje. There are two wireless internet operators, one TV cable operator, and two private TV and radio stations. Prijepolje got digital telephonic central since May 2003.
Оқиғалар
"Sopotnički izvori" атақты Сопотница сарсуатының жанында өтеді, онда ежелгі халық әндерін естуге болады. Петровацта Балқан аймағының жоғары деңгейдегі су спорты шеберлері қатысатын танымал суға секіру көрсетілімі ұйымдастырылады. Осы муниципалитеттен көптеген суретшілерді біріктіретін Милешева деген танымал өнер ошағы бар. "Лимнен сыйлықтар" – бұл спорттық және ойын-сауық іс-шарасы, онда жағажай волейболы, балық сорпасы дайындау сайысы және Приепольдің ең үздік күйеуі сайысы сияқты түрлі шараларды тамашалауға болады.
"Sopotnički izvori", is held near the famous Sopotnica's waterfalls, where you can hear old national songs. A famous diving demonstration is held at Petrovac, consisting of highly ranked divers from the Balkan region. There is a famous art colony called Mileševa, consisting of many artists from this municipality. "Gifts from Lim", is a sports and entertainment event where you can see diverse activities such as beach volleyball, a fish soup making contest, and Prijepolje's Best son in law contest.
Активизм және жастар
Преипольде 29 тіркелген үкіметтік емес ұйым бар, олардың ең белсенділері – Jump, Helium, New Vision, скауттардың "Boško Buha" ұйымы, Brodarevo достары, Sopotnica достары және Kamena Gora достары. Преипольде Сербиядағы әйелдер ұйымы – Әйелдер форумы басқаратын алғашқы азаматтық телебағдарламасы бар. Prijepolje қаласында Ұлттық жастар стратегиясы аясында Жастар клубы ашылды, ал Преипольде муниципалитетінің Жастар кеңсесі 2008 жылдың сәуір айында құрылды. Жастар кеңсесінің басымдығы – жергілікті және ұлттық даму ұйымдарының мақсаттарын қолдана отырып, тұрақты жастар жұмысын жүзеге асыру арқылы аймақтың жастарының құқықтары мен мүдделерін қорғау.
There are 29 registered non governmental organisations in Prijepolje, the most active ones being Jump, Helium, New Vision, Scout's "Boško Buha", Friends of Brodarevo, Friends of Sopotnica and Friends of Kamena Gora. Prijepolje has the first civic television program in Serbia run by a women's organization, the Woman Forum. Prijepolje opened a Youth Club, under the auspices of National Strategy for Youth, and the Youth office of municipality Prijepolje was created in April 2008. The Youth Office's priority is to care for the rights and wills of the youth of the area, through constant youth work using the goals of local and national development organizations.
Елтаңба
Преипольдің гербінде Златар тауы (серб тілінде "злат" сөзі "алтын" дегенді білдіреді), алтын "Златар пирамидасы", Святой Саваның символы және Преипольде өткен екі тәж кигізу рәсімін бейнелейтін екі тәж суреттелген. Ең әйгілі тәж кигізу рәсімі Босния және сербтер королі Твертко I-ге арналған. Гербте сонымен қатар Милешева монастырындағы фрескадан алынған екі ақ періште бейнеленген. Періштелер Сербия және Преипольдің туларын ұстап тұр. Иілген сызық Лим өзенін көрсетеді.
The coat of arms of Prijepolje depicts the mountain Zlatar (zlat from the word zlato which means gold in Serbian), the golden "pyramid of Zlatar", the sign of Saint Sava and two crowns which symbolize the two coronations which took place in Prijepolje. The more famous coronation was that of the King of Bosnia and the Serbs, Tvrtko I. Also on the coat of arms are two white angels from a fresco located in the monastery of Mileševa. The angels are holding the flags of Serbia, and Prijepolje. The curved line represents the Lim River.