Жорже Гийен: Испан ақыны және '27 буынының өкілі

Кіріспе

Испан ақыны, испандық олимпиадалық баскетболшы Хорхе Гийлен Альварес (18 қаңтар 1893 – 6 ақпан 1984) – испан ақыны, "27-ші ұрпақ" мүшесі, университет оқытушысы, ғалым және әдеби сыншы. 1957-1958 жылдары Гарвард университетінде Чарльз Элиот Нортон лекцияларын оқыды, ол 1961 жылы "Тіл және поэзия: Испанияның кейбір ақындары" деген атпен басылды. Соңғы лекциясы – "27-ші ұрпақ" тобындағы әріптестеріне арналған құрмет көрсету болды. 1983 жылы ол Андалусияның сүйікті ұлы (Hijo Predilecto de Andalucía) атағын алды. Ол төрт рет Әдебиет бойынша Нобель сыйлығына үміткер болды.

Өмірбаян

Хорхе Гильен Вальядолидте дүниеге келді, онда балалық және жасөспірім шағын өткізді. 1909 жылдан 1911 жылға дейін Швейцарияда тұрды. Мадрид және Гранада университеттерінде оқыды, соңғысында 1913 жылы философия ғылымының лиценциаты атағын алды. Оның өмірі досы Педро Салинаспен қатар өтті, ол 1917 жылдан 1923 жылға дейін Париж университетінің Сорбонна колледжіндегі испан тілі лекторы қызметін Салинастан кейін иеленді. Парижде жүргенде ол 1921 жылы Жермен Каэнмен танысып, үйленді. Олардың екі баласы болды: 1924 жылы туған ұлы Клаудио белгілі сыншы және салыстырмалы әдебиеттану ғалымы болды, ал қызы Тереза Гарвард профессоры Стивен Гилманға тұрмысқа шықты. 1924 жылы Мадрид университетінде Гонгораның өте қиын және сол кезде елеусіз қалған "Полифемо" атты ұзақ поэмасы туралы диссертация қорғап, докторлық диплом алды. Осы кезеңде оның алғашқы өлеңдері "España" және "La pluma" басылымдарында жариялана бастады. 1925 жылдан 1929 жылға дейін Мурсия университетінде испан әдебиеті кафедрасын басқарды, онда Хуан Герреро Руис және Хосе Баллестер Николаспен бірге "Verso y Prosa" атты әдеби журналды құрып, редакциялады. Ол "Residencia de Estudiantes" ке баруын жалғастырды, бірақ академиялық міндеттері демалыс күндері ғана қатысуға мүмкіндік берді. Бұл оған Рафаэль Альберти және Федерико Гарсия Лорка сияқты жас буын өкілдерімен танысуға мүмкіндік берді. Ол Лорканың тұрақты корреспонденті болды және 1926 жылдың сәуірінде Лорка Вальядолидтегі өнер клубына келген кезде Гильен поэзия кешіне кіріспе сөз сөйледі, ол жас поэзиялық гений деп санайтын адамның шығармаларын бағалаған терең және ізгілікпен айтылған бағалау болды, әйтсе де ол тек бір жинақ жариялаған еді. Ол Гонгораның 300 жылдығына арналған мерекелік шараларға да қатысты. Бірақ оның редакциялауға тиіс болған "Октавалар" жинағы аяқталмады, алайда ол Севильядағы шарада өзінің өлеңдерін оқып, үлкен жетістікке жетті. 1929 жылдан 1931 жылға дейін Оксфорд университетінде лекция оқыды, ал 1932 жылы Севилья университетінде профессорлық қызметке тағайындалды. 1933 жылдың 8 наурызында Гарсия Лорканың "Bodas de sangre" пьесасының Мадридтегі тұңғыш көрсетілісіне қатысты. 1933 жылдың тамызында ол Сантандердегі Магдалена сарайында Лорка басқарған "La Barraca" көшпелі театр труппасының қойылымдарын тамашалады. 1936 жылдың 12 шілдесінде ол Гарсия Лорканың өлтірілуі алдында соңғы рет Гранадаға аттанғанға дейін Мадридте өткен кешке қатысты. Сол жерде Лорка өзінің жаңа пьесасы "La Casa de Bernarda Alba"ны соңғы рет оқыды. 1936 жылдың шілдесінде Испанияда азамат соғысы басталғанда ол Вальядолидке оралды және саяси себептермен Памплонада қысқа мерзімге қамауға алынды. Севильядағы лауазымына оралып, 1938 жылдың шілдесіне дейін сол жерде қызмет етті, содан кейін әйелі мен екі жасөспірім баласымен бірге АҚШ-қа эмиграцияға кетті. Испаниядағы жағдайдан басқа, оның әйелі еврей болғандықтан алаңдауы мүмкін. Ол Салинаспен Уэлсли колледжіне қосылды және 1941 жылдан 1957 жылға дейін зейнеткерлікке шыққанға дейін испан тілінен профессор болып жұмыс істеді. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Италияға көшті. 1958 жылы Флоренцияда алғашқы әйелі 1947 жылы қайтыс болған Ирен Мочи Симондиге үйленді. Гарвард, Принстон және Пуэрто-Рико университеттерінде дәріс беруді жалғастырды және 1970 жылы құлап, жамбасын сындырғанға дейін Питтсбург университетінде испан тілінің профессоры болды. 1976 жылы Малага қаласына көшті. 1976 жылы испан тілінде жазатын жазушылардың ең беделді сыйлығы саналатын Мигель де Сервантес сыйлығымен және 1977 жылы Premio Internacional Alfonso Reyes сыйлығымен марапатталды. 1984 жылы 91 жасында Малагада қайтыс болды және ол жерде Санкт-Джордж англикандық зиратына жерленді.

Jorge Guillén was born in Valladolid where he spent his childhood and adolescence. From 1909 to 1911 he lived in Switzerland. He studied at the universities of Madrid – lodging in the Residencia de Estudiantes – and Granada, where he took his licenciatura in philosophy in 1913. His life paralleled that of his friend Pedro Salinas, whom he succeeded as a Spanish lector at the Collège de Sorbonne in the University of Paris from 1917 to 1923. While in Paris, he met and, in 1921, married Germaine Cahen. They had two children, a son Claudio born in 1924 who became a noted critic and scholar of comparative literature, and a daughter Teresa who married the Harvard professor Stephen Gilman. He took his doctorate at the University of Madrid in 1924 with a dissertation on Góngora's notoriously difficult and, at that time, neglected long poem Polifemo. This was also the period when his first poems were starting to be published in España and La pluma. He was appointed to the chair of Spanish Literature at the University of Murcia from 1925 to 1929, where, with Juan Guerrero Ruiz and José Ballester Nicolás, he founded and edited a literary magazine called Verso y Prosa. He continued to visit the Residencia de Estudiantes although his academic responsibilities limited his attendance to vacations. This allowed him to make the acquaintance of the younger members of the Generation – such as Rafael Alberti and Federico García Lorca. He became a regular correspondent of the latter and, on the occasion of a visit by Lorca to the Arts Club of Valladolid in April 1926, Guillén delivered an introduction to a poetry reading which was a considered and sympathetic appraisal of a man whom he considered to be already a poetic genius, although he had only published one collection. He also participated in the Tercentenary celebrations in honour of Góngora. The volume of Octavas that he was supposed to edit, however, was never completed but he did give a reading of some of his own poems at an event in Seville with great success. He became the lector at Oxford University from 1929 to 1931, and was appointed to a professorship at the University of Seville in 1932. On 8 March 1933, he was present at the premiere in Madrid of García Lorca's play Bodas de sangre. In August 1933, he was able to attend performances at the Magdalena Palace in Santander by the travelling theatre company La Barraca that Lorca led. On 12 July 1936 he was present at a party in Madrid that took place just before García Lorca departed to Granada for the last time before his murder. It was there that Lorca read his new play La Casa de Bernarda Alba for the last time. On the outbreak of the Spanish Civil War in July 1936 he was back in Valladolid and was briefly imprisoned in Pamplona for political reasons. He returned to his post in Seville and continued there until July 1938, when he decided to go into exile in the USA together with his wife and two teenage children. Apart from the turmoil in Spain itself, the fact that his wife was Jewish might have caused him concern. He joined Salinas at Wellesley College and stayed there as the Professor of Spanish from 1941 to his retirement in 1957. He retired to Italy. In 1958 in Florence he married Irene Mochi Sismondi, his first wife having died in 1947. He continued to give lectures at Harvard, Princeton and Puerto Rico, and for a spell was Mellon Professor of Spanish at the University of Pittsburgh, until he broke his hip in a fall in 1970. In 1976 he moved to the city of Málaga. In 1976, he was awarded the Miguel de Cervantes Prize, the most prestigious prize for Spanish language writers, and in 1977 the Premio Internacional Alfonso Reyes. He died in Málaga in 1984, aged 91 and was buried there in the Anglican Cemetery of Saint George.

1936 жылғы басылым

"Cántico" атты кітаптың келесі басылымында 125 өлең жазылған. Оны 1936 жылы Хосе Бергамин редакциялаған "Круз и Рая" журналы жариялады. Оның буын құрбыларының көптеген мүшелері 1920-ші жылдардың соңында әлдебір дағдарысқа ұшыраған болса да, Альберти, Гарсия Лорка, Алешандре, Сернуда сияқты Гилленнің поэзияға деген көзқарасында жекелей дағдарыс немесе радикалды өзгеріс байқалған жоқ. Керісінше, алғашқы басылымдағы шындыққа деген көзқарас тереңдеген. Шындық потенциалды түрде мінсіз. Оны толыққанды күшіне жеткізу үшін тек көрерменнің белсенді қатысуы қажет, бұл туралы Ортега "Медитацияларда" түсіндірген. Стильдік даму да бар, себебі жаңа өлеңдердің кейбіреуі ұзақ; "Salvación de la primavera" 55 төрттікке (220 жол) жетеді, ал ақырында жинақтың алғашқы кітабына айналған "Más allá" 50 төрттіктерден тұрады. Сонымен қатар, "Viento saltado" және "El desterrado" сияқты 40-50 жолдық орташа ұзындықтағы өлеңдер де бар, олардың көпшілігі Гилленнің Оксфордта тұрған кезінде жазылған немесе басталған. Жинақ 5 бөлімге топтастырылған, көбінесе осы ұзын өлеңдермен шектеледі, сондықтан формальды жағынан әдемі болып көрінеді. Ұйқас та әртүрлі; романстар көп (жұп санды жолдардағы әуенділік сегіз буынды жолдар); Гиллен сонеттер жаза бастайды; ол ұзын жолдарды және ұзын өлеңдердің әуенді төрттіктерін енгізеді. Ұзын өлеңдер сөзсіз абстрактілірек және жекеленбеген, бірақ олар поэзияға деген көзқарасынан ешқандай үзіліс көрсетпейді. Бір нысанға немесе нысандардың шағын тобына назар шоғырландырудың орнына, ұзын өлеңдер сыртқы шындықты жан-жақты бағалауға мүмкіндік береді. Экстаздың жарқырауының орнына, толықтық пен мәнді іздеу – үздіксіз ізденіс. Поэзия анекдоттық сипаттамадан аулақ болса да, ұзын өлеңдердің кеңірек жағдайлық және уақыттық анықтамасы осы басылымға адамның нақты әлеммен байланысын арттырады. Сонымен қатар, "Salvación de la primavera" сияқты махаббат және "Muerte a lo lejos" сияқты өлім сияқты үлкен тақырыптарға едәуір толыққанды қарапайымдық бар, бірақ ақын өлімге өте бейтарап тұрғысынан қарайды. Ол бір күні болады, ал соған дейін ол қазіргі өмірден ләззат ала алады. Кейбір жаңа өлеңдерде Уолт Уитменнің "El desterrado" сияқты эпиграфтары бар. Ол Францияда болған кезінде Уитменмен кездескен болуы мүмкін, бірақ оның қызығушылығы Оксфорд кезеңінде нығайған сияқты. Уитменнің поэзиясы мен Ортеганың "Мен – мен және менің жағдайым" деген атақты формуласындағы ойлары арасында байланыс бар, яғни мен – жеке өзімнің және мені қоршаған нәрселердің жиынтығымын. Бұл, әсіресе, 1931 жылы Оксфордта бастаған "Viento saltado" өлеңінде толыққанды түсіндіріледі. Бұл Гилленнің стильдік ерекшеліктерінің бірі – лепті сөздерді қолданудың айқын мысалы. Өлеңдегі барлық нәрсе – ол баладай қуанышпен желдің соққысына қарсы тұрғандағы лепті сөздерден тұрады.

The next edition of Cántico contained 125 poems. It was published by Cruz y Raya – a journal edited by José Bergamín – in 1936. While many members of his generation had suffered some form of crisis towards the end of the 1920s – amongst them Alberti, Garcia Lorca, Aleixandre, Cernuda – there were no signs of personal upheaval or radical change in Guillén's approach to poetry. Instead there is a deepening of the approach to reality contained in the first edition. Reality is potentially perfect. All it requires is the active participation of an onlooker to raise it to its full potency as explained by Ortega in the Meditaciones. There is stylistic development as well in that some of the new poems are lengthy; "Salvación de la primavera" amounts to 55 quatrains (220 lines) and "Más allá", which eventually became the very first book in the collection, consists of 50 quatrains. There are also more medium length poems of around 40 50 lines, such as "Viento saltado" and "El desterrado", most of which were written or started during Guillén's period of residence at Oxford. The collection is grouped into 5 sections, frequently book ended by these longer poems, so that it has a more formally pleasing shape. The versification is also more varied; there are many more romances (octosyllabic lines with assonance in the even numbered lines); Guillén starts to write sonnets; he introduces longer lines and also the assonantal quatrains of the longer poems. The longer poems are inevitably less abstract and impersonal but they do not show any real break with his approach to poetry. In place of the concentrated focus on one object or small group of objects, the longer poems have scope for a more comprehensive assessment of exterior reality. Instead of flashes of ecstasy, the pursuit of plenitude and essence is an ongoing quest. The poetry continues to avoid anecdotal narrative but the greater circumstantial and temporal definition of the longer poems gives this edition an enhanced awareness of human contact with the real world. There is in addition a far more detailed examination of big themes such as love – "Salvación de la primavera" – and death – "Muerte a lo lejos" – although the poet takes a very detached view of death. It will happen one day and until then, he can enjoy life in the present. Some of the new poems have epigraphs from Walt Whitman, such as "El desterrado". He might have come across Whitman during his time in France but his interest seems to have been consolidated during his Oxford period. There are overlaps between Whitman's poetry and the thinking of Ortega as enshrined in his famous formula Yo soy yo y mi circunstancia from the Meditaciones, in other words I am the sum of my individual self and the things that surround me/that I perceive. This is perhaps explained most fully in "Viento saltado", which he began in Oxford in 1931. It is a clear example of one of Guillén's stylistic characteristics, the use of exclamations. Everything in the poem is an exclamation as he displays an almost childlike delight at being buffeted by a blustery wind.

1945 жылғы басылым

1945 жылы Мексикада «Кантиконың» келесі басылымын жариялауға дейін Гилленнің өмірінде көптеген оқиғалар болды. Осы кезде кітаптың көлемі екі еседен асып, 270 өлеңге жетті. Оқырман Гилленнің поэзиясына досы Гарсия Лорканың сырлы өлімі, Испания Азамат соғысы, АҚШ-қа жер аударылуы және Екінші дүниежүзілік соғыс сияқты оқиғалардың әсер етерін күтеді. Әсіресе, жер аударылу оған ауыр тиған сияқты, себебі ол ағылшын тілін жетік білмеді және испандық мәдениетіне тығыз байланысты болды. Бірақ оның өлеңдеріндегі өмірбаяндық деректер әлі де анық емес. Бұл басылымда қайғы мен өлім туралы өлеңдердің саны артқан. Ол сондай-ақ бұрынғыдан өзгеше жаңа тәсілмен екстремалдылықтар арасында ауысады: кейбір өлеңдер оның құндылықтарын күшпен жақтайды, ал басқалары бұрынғыларына қарағанда терең ойға берілген және тыныш. Бұрынғы басылымдарда үй, отбасылық өмір, достық және бала тәрбиесі сияқты қарапайым тұрмыстық қуаныштар туралы өлеңдер кездеспейді. Стильдік жаңалықтар да бар. «Тіл және поэзия» атты лекциялардың бірінде Гилленнің кішіпейілділігі мен имандылығы үшін құрметтеген ортағасырлық ақын Гонсало де Берсеоның қарапайым тілі талқыланады. «Equilibrio» өлеңінде бұрынғы өлеңдермен салыстырғанда, синтаксистің қарапайымдығы байқалады, бұл оның осы үлгіні қайталауға тырысқанын көрсетеді. «Vida urbana» сияқты, Гилленнің өзіне жат ортада өмір сүріп жатқанын сезінетін өлеңдері де бар. Сонымен қатар, азап пен қайғы-қасірет тақырыбы көтеріледі. Кейде азап толықтықты сезінуге кедергі келтіреді, мысалы, «Muchas gracias, adiós» өлеңінде; ал кейде азап пен өлім туралы білу ақынға өмір үшін күресудің маңыздылығын еске түсіреді. «Кантикода» автобиографиялық сілтемелер өте сирек болғанымен, бұл басылымда 1947 жылы қайтыс болған әйелінің ұзаққа созылған ауруы мен ауруханаға жиі түсуі, сондай-ақ ақынның өзінің денсаулығының нашарлауы туралы деректерді көруге мүмкіндік туады. «Su persona» өлеңінде ол жалғыздыққа ортақ қуаныштардың естеліктерімен қарсы тұруға болмайтынын айтады, өйткені олар тек иллюзия. Оның орнына, шындыққа бет бұрып, ондағы жақсылықты табу керек. Бұл басылымда Гиллен шындықтың қараңғы жағы бар екенін мойындайды, бірақ оған қарсы тұруға болады және қарсы тұру керек екенін мәлімдейді.

A lot happened in Guillén's life before he published the next edition of Cántico in Mexico in 1945. By now the book had more than doubled in size, to 270 poems. A reader would expect events such as the mysterious death of his friend García Lorca, the Spanish Civil War, exile to the USA and the Second World War to have an effect on Guillén's poetry. Exile in particular seems to have hit him hard because he did not speak very good English and he remained very attached to his Spanish background. But biographical references in his poems remain elusive. There is in this edition an increase in the number of poems that deal with pain and death. He also oscillates between extremes in a new and different way; some poems are stridently affirmative of his values while others are far more meditative and tranquil than hitherto. There are poems that deal with simple domestic pleasures, such as the home, family life, friendship and parenthood, which do not have any counterpart in the earlier editions. There are stylistic innovations. In Language and Poetry, one of the lectures is about the prosaic language of the mediaeval poet Gonzalo de Berceo, whom Guillén admired for his humility and faith. In the poem "Equilibrio", there is a plainness of syntax, compared with earlier poems, that seems to suggest that he is trying to emulate this. There are poems which suggest that Guillén feels that he is now living in an alien environment, such as "Vida urbana". There is also the emergence of the theme of pain and suffering. Sometimes pain prevents the realization of plenitude, as in "Muchas gracias, adiós"; sometimes awareness of pain and death can help to remind the poet of the importance of fighting for life. Although there are very few autobiographical references in Cántico, in this edition it is tempting to see references to the protracted illness and frequent hospital visits of his wife before her death in 1947, as well as the poet's own bouts of ill health. In "Su persona", he argues that loneliness is not to be defeated by turning to memories of shared joys, because they are merely phantasms. Instead, you have to face reality and find the good that exists there. In this edition, Guillén acknowledges that reality has a dark side but affirms that it can be resisted and must be resisted.

1950 жыл соңғы басылым

Аяқталған нұсқада 334 өлең бар және ол Буэнос-Айресте жарияланды. Жаңа өлеңдердің арасында Гилленнің айқындық пен тұтастықты іздеуін көрсететін он өте ұзын өлең бар. Мысалы, "A vista de hombre" Нью-Йорк қонақ үйінде жазыла бастады және аты айтылмаған мегаполистің көк қаршығадан көрінісін бейнелейді. Ақын осы қалада өмір сүріп, жұмыс істейтін адамдармен арақатынасын, осы қаланың халқымен байланысын зерттейді, соңында ақын төсегіне қайтып оралады. Гарсия Лорканың "Поэт Нью-Йоркте" немесе басқа көптеген ақындардың туындыларынан өзгеше, бұл қала адамгершіліксіз, суық, абстрактілі емес. Назар қаланың құрамындағы адамзаттың көптігіне аударылған. Қала – жақсылық пен жамандықтың, адамның батырлыққа толы ізденісінің және қарақшылықтың қосылысы – оны түсінбесеңіз де, толығымен қабылдау керек болатын шындық. Ақын – қонақ үй бөлмесіндегі оқшауланған тұлға да, сонымен қатар осы қоғамның бір бөлігі де. Жаңа өлеңдердің көптегені осы тақырыпты қайталайды, Гилленнің қазіргі қалалық өмірді жобауға тырыспағанын, керісінше оны өзінің оң көзқарасына енгізудің жолын іздеп жүргенін көрсетеді. Әр түрлі өлеңдерде Мурсия, Оксфорд және Манхэттен еске түсірілсе де, "Luz natal" поэмасында "Cántico" поэмалар жинағындағы жалғыз жер аты – el cerro de San Cristóbal, Вальядолидтен тыс орналасқан төбе, ол 1949 жылы ауырған әкесін көру үшін барған. Бұл – оның шындыққа қадам басқан және әлі де бағыт-бағдар алатын осы жердің маңызы туралы ойлар жиынтығы. Бұл Гилленнің поэзиясына тарихты жаңа қырынан көрсетеді. Басты кейіпкер де тарихтың өнімі, ол өзінің мәдениетінің жақсы және жаман жақтарымен санасуы керек, сондай-ақ оған келетін шындықтың жақсы және жаман жақтарын қабылдауы керек. Осы соңғы басылымда Гиллен адам өмірінің құрылыммен және мағынамен толы екенін көрсету міндетін аяқтап, оны толыққанды зерттеуге шақырады. "Тіл және поэзия" еңбегінен алынған бір сөйлем оның осы жинақтағы поэтикасын толықтай бейнелейді:

Шындық өлеңде бейнеленген, бірақ сыртқы келбеті сипатталмайды. Шындық, реализм емес. Ал поэзияның қажетті шарты – сезім, оған ешқандай қимыл-қозғалыс қажет емес. Эмоцияларды көрсетудегі бұл ұстамдылық олардың күшін сақтайды, тіпті оларды екі есе арттырады. Бірақ естімейтін құлаққа мұндай гармониялар үнсіздікке ұқсап кетеді. Сондықтан кейбір ақындар әлемге деген құштарлықтарын, өмірге деген ықыластарын, махаббатқа деген сүйіспеншіліктерін жариялағандарына қарамастан, олардың суықтығы үшін сыналып, кемшіліктері анықталды.

Қиырықтау

1957 жылы Гилленнің тағы бір өлеңдер жинағы "Маремагнум" жарық көрді. Бұл оның екінші портмантолық жинағының бастауы болды – "Clamor". Оның қалған екі құрамдас бөлігі: 1960 жылы Хорхе Манрикеден алынған цитатасы бар "Que van a dar en la mar" (Әкесінің өліміне арналған жоқтаулар) және 1963 жылы "A la altura de las circunstancias" (Қажеттілік шағы). Осы жинақтарды қашан бастағаны белгісіз. "Cántico" жинағының соңғы басылымы мен "Clamor" жинағының бірінші томы арасындағы үлкен үзіліс, жұмыстың көп бөлігі 1950-ші жылдарда жасалғанын көрсетеді, әсіресе "Cántico" жинағының кейінгі екі басылымына қосылған өлеңдердің санына назар жеткізе отырып. Бұл жинақ "Cántico" жинағына керісінше. Ақынның өміріндегі қиындықтарға қарамастан, әлемдегі алабалыққа қарамастан, өмірге деген оптимизмі мен қуанышы жеткіліксіз жауап болып көрінуі мүмкін. Сондықтан "Los intranquilos" сияқты өлеңдерде тіл қарапайымдап, алыстатылмайды, алаңдаушылық, қанағатсыздық және беймәлімдік сезімі білдіріледі. Осы өлеңде, осының бәрінен құтылудың жалғыз жолы – ішімдік немесе теледидар ұсынатын ұмытылу. "Cántico" жинағында ояну туралы көп өлеңдер болды және санаға оралудың қандай керемет екені айтылды. Ал "Clamor" жинағында таңертеңгілік ұйқыға қайтару және ұмытылуға құштарлық тудырады. "Del trascurso" өлеңі "Cántico" жинағындағы "Muerte a lo lejos" өлеңімен салыстырылады, себебі екеуі де сонеттер. Алдыңғы өлеңде өлім болашақта болды, ал өмірді ләззатқа бөлену керек еді. Кейінгі өлеңде ақын өзінің өткеніне, жақсы естеліктеріне көз жүгіртеді. Ол қазіргі уақытта өмір сүреді, бірақ күн сайын қысқарып бара жатқан болашақ сезімінен құтыла алмайды. "Viviendo" өлеңінде ақын қалада, қараңғыда, көлік шуының арасында серуендеп жүреді. Ақын өзін уақытты бірте-бірте өлтіретін машинаның бір бөлігі ретінде сезінеді. Ол жеке адамның машинаның жұмысын аяқтағанына қарамастан, машинаның баяулауы немесе тоқтамауы мүмкін екенін түсінеді. Уақыт өте келе, кафе террасасындағы үстелдерді көру оған осы машинада адамның да бар екенін еске салады. Соңында өлімнің сөзсіздігіне мойын бұру, бірақ көңіл көтерудің орнына, нәрседен нәрсеге қарай сапар шегетін адамның сенімсіздігі байқалады. Бұл "A vista de hombre" өлеңінен мүлдем өзгеше. "Modo paterno" өлеңінде Құдайға немесе өмірден кейінгі өмірге сенімсіздікпен, ақын өзінен бір нәрсені балалары арқылы сақтап, болашаққа жеткізілетініне сендіреді. Бұл сенім жинақтың көп бөлігіндегі қайғы мен пессимизмге қарсы салмақ ретінде әрекет етеді.

It was seven years before Guillén published another collection of poems, Maremágnum in 1957. This was the start of his second portmanteau collection, Clamor. The other two constituent parts were Que van a dar en la mar (a quotation from Jorge Manrique's Coplas por la muerte de su padre) in 1960 and A la altura de las circunstancias in 1963. It is not clear when he started work on these collections. The long gap between the final edition of Cántico and the first volume of Clamor suggest that the bulk of the work was done in the 1950s especially in view of the number of poems that were added to the two later editions of Cántico. This collection is almost the antithesis of Cántico. The continued optimism and delight in life that the poet had shown despite the upheavals in his personal life and the turmoil of world events must have begun to seem an inadequate response. So there are poems such as "Los intranquilos" which use much simpler, less distanced language and convey a sense of unease, dissatisfaction, uncertainty. In this poem, the only escape from all this is into the oblivion offered by drink or the television. In Cántico, there were many poems about awakening and how wonderful it is to return into consciousness. In Clamor, dawn brings a desire to sink back into sleep and find oblivion. "Del trascurso" compares with "Muerte a lo lejos" from Cántico and not just because both poems are sonnets. In the earlier poem, death was somewhere in the future and life was to be enjoyed. In the later poem, the poet looks back to his past where the good memories are. He then clings to the present but cannot avoid the sense of a future that is shrinking every day. In "Viviendo", the poet is in the city, walking in the twilight surrounded by the hum of traffic. The poet feels part of a machine that is slowly ticking away time. He reaches the realization that the individual can die without the machine either slowing or stopping, regardless of whether the individual has completed his part of the work of that machine. As time goes by, the sight of tables on a café terrace remind him that there is after all a human component to this machine. The conclusion that emerges is again resignation to the inevitability of death but there is no sense of consolation, merely an unconvincing stoicism of a man journeying from nothingness to nothingness. It is a very different feel to "A vista de hombre". In "Modo paterno", lacking any definite faith in God or an afterlife, the poet tells himself that something of his will be saved and projected into the future by his children. This belief acts as a counterbalance to the sadness and pessimism of most of the collection.

Үйге келу

1967 жылы жарық көрген бұл жинақ 1949-66 жылдар аралығында жазылған өлеңдерді біріктіреді, сондықтан ол Cántico жазуының соңғы кезеңдерімен де, Clamor жинағымен де келіседі. Онда Гилленнің оқығандары, достары, сапар шеккен жерлері, сүйікті суретшілері сияқты көптеген жағдайда жазылған өлеңдер бар. Сонымен қатар, француз, итальян, неміс, ағылшын және португал поэзиясының аудармалары да кездеседі. Бірақ, одан бөлек, жеке ойлар мен толғаныстар да бар. Мысалы, "Al márgen de un Cántico" өлеңінде Хуан Рамон Хименес сияқты сыншылардың оны абстракцияда жазуда айыптағандарына жауап береді. "Historia inconclusa" оған ең қымбат жазушылардың кейбірін еске түсіреді, соның ішінде Гарсия Лоркаға жасалған сымбатты құрмет те бар. "Viviendo" өлеңдеріндегі күмәнділік пен беймәлімдіктерден арылып, өмірді жаңадан қабылдау мен ғанағаттануды көрсететін өлеңдер де бар. Гиллен 1968 жылға дейінгі үш ұлы поэзиялық кітабының жинағына Aire nuestro деген ат қойды. Кейіннен ол "Y otros poemas" (1973) және "Final" (1982) жинақтарын жариялады.

Гиллен мен Салинас

Бұл екі ақынды жиі бір-бірімен салыстырады. Бұл, белгілі бір дәрежеде, олардың жақсы дос болуына және өзінің буынының басқа белгілі өкілдерінен сәл үлкен болуына, сондай-ақ ұқсас карьералық жолдармен жүргеніне байланысты, бірақ олар поэзияға деген ұқсас көзқарас танытқандай. Олардың өлеңдері көбінесе құнды, сирек кездесетін сипатқа ие және нақтырақ айтқанда, анық танылатын адамдар мен орындар туралы емес. Дегенмен, олар көптеген жағынан ерекшеленеді, бұл олардың испан поэзиясы бойынша жариялаған лекцияларына берген аттарында көрінеді. Джонс Хопкинс университетінде Салинас "Испан поэзиясындағы шындық және ақын" деген жинақ жарияласа, ал Гилленнің Нортон лекциялары "Тіл және поэзия" деп аталды. Екеуі де жеке-жеке лекцияларын Гонгора мен Сан-Хуан-де-ла-Крусқа арнады және олардың салыстырулары өте пайдалы. Салинас бізге сыртқы көріністің артындағы немесе одан асып түсетін поэзиялық шындықты көрсеткісі келеді, бізді қалай көруге үйретуге тырысады, ал Гиллен өзінің ойлары мен сезімдерін бөліседі: оқырман бұл процестің куәсі, оған қатысушы емес. Висенте Алеиксандре Салинастың үйіне барғанда, оның қызы бір тізесінде, ұлы екінші тізесінде отырғанын, бір қолын созып, қаламды ұстап, қонақпен амалдасқанын есіне алады. Ол отбасына дайын болса да, Гиллен, әдетте, жеке кабинетте жұмыс істеген болуы керек.

Танымал мәдениет

Джаннина Браскидің "Йо-йо-боинг!" (1998) романы испан және латын америка поэзиясының авторлары мен шеберлері арасындағы пікірталасты қамтиды. Пікірталаста Хорхе Гийлен, Висенте Алехандре, Висенте Уидобро, Луис Сернуда, Альберти және Педро Салинас сияқты ұлы шеберлер туралы әңгіме өрбиді. Эдуардо Чиллида Испанияның Вальядолид қаласындағы Ұлттық мүсін мұражайының сыртында орналасқан "Хорхе Гийленге құрмет" атты ескерткішін жасады. Луис Сантьяго Пардо 1998 жылы Пониенте бағында "Хорхе Гийлен және балалық шақ" деп аталатын ескерткіш құрды. 1993 жылы Испания үкіметі оның суреті бар пошта маркаларын шығарды.