Ерлік ерлер образы немесе «Арман серігі»

Кіріспе

Әңгіме айтуда жиі қолданылатын, стереотиптік кейіпкер – қиын жағдайдағы қызды құтқаруға келген және оны зұлым сиқырдан босату үшін күресетін "Принц". Бұл сипаттама "Аққар", "Ұйықтаған сұлу", "Рапунцель" және "Күлшегір" сияқты көптеген дәстүрлі халық ертегілерінің басты кейіпкерлеріне сай келеді, тіпті түпнұсқада олардың басқа есімдері болса немесе есімдері мүлдем болмаса да. Көбінесе сұлу және романтикалық болып келетін бұл кейіпкерлер өзара алмастырылатын, басты кейіпкерге қарсы тұратын рөл атқарады; көптеген нұсқаларында оларды кейіпкердің таңдаған шешімдері үшін алатын сыйдың метафорасы деп қарастыруға болады. Осы кейіпкердің танымал болуы оны жаңаша баяндалған ертегілерде сынға ұшыратуға мүмкіндік береді. "Принц" сөзі кейбір адамдар болашақ әйелі/ері ретінде армандаған идеалды адамды білдіру үшін де қолданылады.

Терминнің пайда болуы

Чарльз Перроның 1697 жылы жарық көрген «Ұйқыдағы сұлу» атты шығармасында ханшайым оянған кезде келесідей мәтін бар: «Est ce vous, mon prince? – деді ол; – Сізді күтуге көп уақыт кетті». Ханзада осы сөздерге қатты қуанды, оған ризашылығын қалай білдіру керектігін білмей қалды. («— Сен бе, менің ханзадам?» – деді ол; — «Көптен күттім сізді». Ханзада осы сөздерге, және олардың айтылу әдісіне қатты риза болды, қуанышын қалай білдіру керектігін білмей қалды.) Кейде осы үзінді кейінірек «Сүйкімді ханзада» деген терминді тудырды деп айтылады, бірақ шындығында бұл жерде ханзаданың өзі сүйкімді (charmé), емес, сүйкімділік танытқан (charmant) емес. 17 ғасырда Мадам д’Оуной екі ертегі жазды: «Сұлу Алтыншаш» атты ертегіде басты кейіпкердің аты Авенант («Жақсы», «Әдемі» француз тілінде) болды, ал «Көк құс» атты ертегіде басты кейіпкер Ле Руа Шарман («Сүйкімді король») деп аталды. Эндрю Ланг біріншісін (1889 жылы) «Көк ертегі кітабы» үшін қайта жазғанда, кейіпкердің есімін «Шарман» деп берді, ал екіншісін «Жасыл ертегі кітабы» үшін «Сүйкімді король» деп аударды. Екеуі де ханзада емес, ал біріншісі патша емес болғанымен, бұл «Шарман» сөзінің бастапқы қолданылуы болуы мүмкін. Диснейдің алғашқы анимациялық фильмі «Аққарлы ақ және жеті кәрізші» (1937) фильмінде Аққарлы ақ кәрізшілерге ханзадасы туралы айтқанда: «Кім болса да ханзаданың сүйкімді екенін көре алады, ол мен үшін жалғыз», – дейді. Бірақ ол ешқашан «Сүйкімді ханзада» деп аталмайды. Андреас Дежа бастапқыда «Адамды әдемі ғалым мен сұлу» фильмінде әдемі жаман кейіпкерді анимациялауда қиындыққа тап болды. Дежа ақырында Гастонның келбетін әдемі мыс опера актерлеріне негіздеп жасады, осылайша «Сүйкімді ханзада» образының гротесктік нұсқасын құрды. Басқа тілдерде, мысалы, испан және итальян тілдерінде оны «Көк ханзада» деп атайды. Португал тілінде аударма қатесі болды және ол «Сүйкімді ханзада» (Príncipe Encantado; «Сүйкімді» сөзіне дұрыс термин Encantador немесе Charmoso болуы керек), бұл кездейсоқ түрде осы бөлімнің басында айтылған Перроның әңгімесіндегі мағынаға жақын.

Charles Perrault's version of Sleeping Beauty, published in 1697, includes the following text at the point where the princess wakes up: "'Est ce vous, mon prince? lui dit elle; vous vous êtes bien fait attendre.' Le prince, charmé de ces paroles, ne savait comment lui témoigner sa joie et sa reconnaissance." ("'Is it you, my Prince?' she said; 'You have waited a long while.' The Prince, charmed with these words, and much more with the manner in which they were spoken, knew not how to show his joy and gratitude.") It has sometimes been suggested that this passage later inspired the term, "Prince Charming", even though it is the prince who is charmed (charmé) here, not who is being charming (charmant). In the 17th century, Madame d'Aulnoy wrote two fairy tales, The Story of Pretty Goldilocks, where the hero was named Avenant ("Fine", "Beautiful", in French), and The Blue Bird, where the hero was Le roi Charmant ("The Charming King"). When Andrew Lang retold the first (in 1889) for The Blue Fairy Book, he rendered the hero's name as "Charming"; the second, for The Green Fairy Book, as "King Charming". Although neither one was a prince and the first was not royal, this may have been the original use of "Charming". In the early Disney animated feature, Snow White and the Seven Dwarfs (1937), when Snow White tells the dwarfs about her prince, she says, "Anyone could see that the prince was charming, the only one for me." However, he is never referred to specifically as "Prince Charming". Andreas Deja initially struggled with the concept of animating a handsome villain in Beauty and the Beast. Deja ultimately based Gaston's appearance on those of handsome soap opera actors in order to create a grotesque version of the Prince Charming stock character. In other languages, like Spanish and Italian, he is called the "Blue Prince". In Portuguese, a translation mistake occurred and he is called "Charmed Prince" (Príncipe Encantado; the correct term for "Charming" should be Encantador or Charmoso), coincidentally closer to the sense in Perrault's story mentioned atop this section.

Қазіргі қолданысы

Бродвейлік "Into the Woods" мюзиклі (алғаш рет 1986 жылы қойылған) кейіпкердің құмарлыққа бой алдырғыш екенін көрсетеді, және онда бір емес, екі әсем ханзада бар. Мұнда олар бауырлар болып, Күлшеге мен Рапунцельге, содан кейін Ұйқышы қыз бен Аққарға қудалайды, алғашқы әйелдеріне үйленгеннен кейін. Ханзаданың әйелі пекарь әйелімен де қарым-қатынасы бар, ал оның әйелдерге құмарлығы туралы сұрағанда: "Мен әдепті болуға тәрбиелендім, шыншыл емеспін" дейді. Принцтерді түпнұсқа Бродвейлік актерлік құрамында Роберт Вестенберг пен Чак Вагнер, ал 2022 жылғы Бродвейдің қайта жаңғыртуында Гэвин Криль мен Джошуа Генри сомдады. Энди Карл екі ханзаданың рөлін де қайта жаңғыртуда шектеулі уақытқа ойнады, ал Чейен Джексон да Күлше ханзадасын шектеулі уақытқа ойнады. 2014 жылғы Диснейдің "Орманда" фильмінде ханзадалардың рөлін Крис Пайн мен Билли Магнуссен ойнады. Атауынан көрініп тұрғандай, Роджер Зелазни мен Роберт Шеклидің 1991 жылғы фантастикалық романы "Маған ханзаданың басын әкеліңіз" дәстүрлі ертегі тақырыбын өткір сатиралайды. Ханзада – "Fables" комиксінің маңызды кейіпкері (2002–2015). Полигамия тағы да зерттеледі: сол нұсқада ол Аққар, Ұйқышы қыз және Күлшеге бірінен кейін бірі үйленді, әр неке оның құмарлығынан ажырасумен аяқталды. Ол өзі былай дейді: "Мен әйелді алғаш қудалағанда ғана шын сүйемін, бірақ бақытты өмір сүру бөлігінде жақсы емеспін". Ол өзінің сүйкімділігін Fabletown қаласының мэрі болып сайлануға жеткізеді, ал бұл жұмыс күткеннен қиын болып шығады. Ол Отан үшін болған шайқаста соғысты аяқтау үшін бомбаны жарытып қаза тапты. Ханзада кейіпкері 2004 жылғы "Шрек 2" фильмінде және 2007 жылғы "Шрек 3" фильмінде қайта қарастырылады, онда ол Фея анасының ұлы және ертегі ханзадасына лайық емес жағымсыз және аяусыз мінезге ие. "Гримм әпкелер" (2005–2012) фантастикалық романдар сериясында ханзада Феррипорт Лэндинг қаласының мэрі, онда ертегі кейіпкерлері немесе мәңгіліктер тұрады. Ол өрескел, мақтанқор және жоғарыпарлы болып көрінеді, бірақ серияның басты кейіпкерлеріне құнды одақтас болып шығады. Ол осы қаладағы көптеген қыздармен үйленген және олармен бірге болған, олардың ішінде Күлше, Аққар және Ұйқышы қыз бар. Бірақ ол Аққарды шын сүйетінін айтады және оған ұсыныс жасайды. Содан кейін ол оны қорғау үшін одан бөлініп кетеді. 2007 жылғы "Enchanted" фильмінде ханзаданың бейнесі пародияланады, ол Нью-Йорк қаласында ханшайым Жизельді іздеп жүргенде. Есіктерді қағып жүргенде ол үш баласы бар жүкті әйелді табады, ол оған аяусыз үнмен: "Кешіктің", - дейді. "Once Upon a Time" (2011–2017) телесериалында ханзада (Джош Даллас сомдаған) Аққардың күйеуі, бірақ олардың ешқайсысы бұл туралы есіне түсірмейді, себебі олар қарғыс тасталған Сторибрукте, онда кейіпкердің аты Дэвид Нолан ("Ханзада" – Аққар оған берген лақап аты). Бұрынғы өмірінде Дэвид шын мәнінде қайтыс болған ханзада Джеймстің (Джош Даллас сомдаған) інісі екенін біледі және оның орнына келеді. Екі бауыр да шаруашылығын сақтау үшін Румпельстильцкинмен келісім жасаған кедей шаруалардың ұлдары еді; олар бір ұлын жүкті бола алмаған король Георгийге берді. Джеймстің өлімінен кейін оның ағасы шындықты біліп, оның орнына келіп, король Мидастың қызы Әбигелге (нағыз ханзаданың асырап алған әкесі қауіп төндіргеннен кейін, еріксіз) үйленуге келіседі, бұл екі патшалықты біріктіретін келісім, Мидас Георгийге алтын беріп, ханзаданың айдаһарды жеңгені үшін айырбастайды. Кейіннен ханзада Аққармен кездесіп, үйленеді және олардан Эмма есімді қызы болады. Сторибрукте Дэвид амнезиямен ауыратын Джон Доу, ол Мэри Маргаретпен танысып, оған ғашық болады, ол шын мәнінде Аққар, естелігін қалпына келтіріп, Сторибрук шериф департаментінде жұмыс істейді. Кейіннен ол Аққардан тағы бір бала туып, оны Нил деп атайды. Крис Колфердің "Қиссалар елі" (2012) кітаптар сериясында төрт ханзада бар, олар бауырлар: Шанс, Чейс, Чандлер және Чарльз Чарминг, олар тиісінше Күлшеге, Ұйқышы қыз, Аққар және Қызыл шапанға үйленген.

The Broadway musical Into the Woods (first produced in 1986) explores the character as lecherous, and where there are not one, but two Prince Charmings. Here, they are shown as brothers pursuing Cinderella and Rapunzel, then later, Sleeping Beauty and Snow White, after they have married their first wenches. Cinderella's Prince has an affair with the Baker’s wife as well, and when confronted about his womanizing, states "I was raised to be charming, not sincere." The princes are portrayed by Robert Westenberg and Chuck Wagner in the original Broadway cast and by Gavin Creel and Joshua Henry in the original 2022 Broadway revival cast, Andy Karl played both princes for limited runs in the revival and Cheyenne Jackson played Cinderella's Prince for a limited run as well. In the 2014 Disney film adaptation of Into the Woods, the Prince Charmings are portrayed by Chris Pine and Billy Magnussen. As implied by the title, the 1991 fantasy novel Bring Me the Head of Prince Charming by Roger Zelazny and Robert Sheckley includes sharp satire of the traditional fairy tale theme. Prince Charming is a prominent character in the Fables comic book (2002–2015). Polygamy is explored again: in that version, he successively married Snow White, Sleeping Beauty and Cinderella with each marriage ending in divorce due to his compulsive womanizing. He himself comments: "I always truly love a woman when I first pursue her I'm just no good at the happily ever after part." He parlays his charm into election as the mayor of Fabletown, the underground "Fable" community, and finds the job more difficult than he had anticipated. He died in the Battle for the Homelands by activating a bomb to End the War. The character of Prince Charming is deconstructed in the 2004 movie Shrek 2 and its 2007 follow up Shrek the Third, wherein he is the son of the Fairy Godmother and has an unpleasant and ruthless personality unfitting for a fairy tale prince. In the fantasy novel series The Sisters Grimm (2005–2012), Prince Charming is the mayor of Ferryport Landing, a town inhabited by fairy tale characters or everafters. He is shown to be rude, arrogant and boastful, but turns out to be a valuable ally to the protagonists of the series. He is shown to have married and slept with many of the girls in this town, among them Cinderella, Snow White and Sleeping Beauty. But he clarifies that he truly loves Snow White and proposes to her. He then separates himself from her for her protection. The concept of the Prince Charming is parodied in the 2007 film Enchanted when Edward is looking for Princess Giselle in the New York City. While knocking the doors he finds a pregnant housewife holding three kids, who tells him, in a scoffing voice, "You're too late." In the television series Once Upon a Time (2011–2017), Prince Charming (portrayed by Josh Dallas) is the husband of Snow White, though neither of them remembers this in the cursed Storybrooke, where the character's name is David Nolan ("Charming" is the nickname given to him by Snow White). In his previous life, David is actually the brother of the real prince James (also portrayed by Josh Dallas) who died and was replaced with his twin. Both brothers were born to a poor farm couple who made a deal with Rumpelstiltskin to save their farm; they gave up one son to King George, whose wife could not conceive. After James's death his brother found out the truth and took his place, becoming engaged to Abigail, daughter of King Midas (reluctantly, after his family is threatened by the real prince's adoptive father) in a deal that unites two kingdoms with Midas giving the King George gold in exchange for the prince defeating a dragon. Later, the prince meets and marries Snow White with whom he has a daughter named Emma. In Storybrooke, David is a John Doe with amnesia who meets and falls for Mary Margaret, who is really Snow White, before recovering his memory and working at the Storybrooke Sheriff Department. He later has another child with Snow White named Neal. In the book series The Land of Stories (2012) by Chris Colfer, there are four Prince Charmings, who are brothers named Chance, Chase, Chandler and Charles Charming who are married to Cinderella, Sleeping Beauty, Snow White and Red Riding Hood respectively.