Вьетнам императоры Хәм Нги: Қарсылық және жер аудару тарихы
Hàm Nghi
Ха̀m Нги – Вьетнамның Нгуен әулетінің сегізінші императоры (1884-85). Француздарға қарсы ұлттық көтеріліс, сарайға шабуыл және императордың қашуы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Император Хам Нги (, әл. "толыққанды дұрыс", هام نغي; 3 тамыз 1871 – 14 қаңтар 1944), жеке есімі Нгуен Фук Ын Лич, сондай-ақ Нгуен Фук Мин, Вьетнамның Нгуен әулетінің сегізінші императоры болды. Ол тек бір жыл (1884–85) патшалық құрды.
Emperor Hàm Nghi (, lit. "entirely right", هام نغي; 3 August 1871 – 14 January 1944), personal name Nguyễn Phúc Ưng Lịch, also Nguyễn Phúc Minh, was the eighth emperor of the Vietnamese Nguyễn dynasty. He reigned for only one year (1884–85).
Өмірбаян
1885 жылы 4 шілдеде Нгуен Вань Тюнь мен Тон Тхет Тхуйдың басшылығымен француздарға қарсы бүкіл ел бойынша көтеріліс басталды. Француздар сарайға шабуыл жасап, Тон Тхет Тхуй император Хам Нги мен үш император әйелін жасырды. Хам Нги Тон Тхет Тхуидің әскерімен бірге Лаос маңындағы төбелер мен орманға қашты. Олар француз оккупациялық күштеріне қарсы партизандық соғыс жүргізіп жатқанда, француздар Хам Нгидің орнына оның інісі Донг Хангты Аспан Ұлы ретінде таққа отырғызды. 1888 жылдың қазан айында, бірнеше жеңіліске ұшыраған соң, Хам Нги Най өзенінің бұлағы жанындағы оқшауланған үйге, Тон Тхет Тхуйдың екінші ұлы Тон Тхет Тиеп пен бірнеше қызметшілерімен жасырынды. Сол жерде ол Муонг күзетшілерінің басшысы Трэн Куан Нгоктан сатқындыққа ұшырап, 1 қарашада тұтқындалды, ал Тиеп қаза тапты. Ол 2 қарашада француз офицерлеріне тапсырылды.
On 4 July 1885, a nationwide insurrection against the French broke out under the leadership of the two regents Nguyễn Văn Tường and Tôn Thất Thuyết. The French stormed the palace and Tôn Thất Thuyết took Emperor Hàm Nghi and three empresses into hiding. Hàm Nghi went to the hills and jungles around Laos along with Tôn Thất Thuyết's force. While they waged guerrilla warfare against the French occupation forces, the French replaced Hàm Nghi with his brother, Đồng Khánh, who was enthroned as the Son of Heaven. In October 1888, after a series of setbacks, Hàm Nghi was hiding in an isolated house near the spring of the Nai river, with Tôn Thất Thiệp, the second son of Tôn Thất Thuyết, and a few attendants. There, he was betrayed by the head of his Muong guards, Trương Quang Ngọc, and captured on 1 November, while Thiệp was killed. He was turned over to French officers on 2 November.
Шөгеру және неке
1888 жылдың 12 желтоқсанында ол француз Алжиріне жер аударылды. Онда ол 1904 жылдың 4 қарашасында француз-алжирлік Марсель Лалоеге үйленді. Олардың үш баласы болды: ханзада Мин Дық, ханзада Нху Мэй және ханзада Нху Ли.
On 12 December 1888, he was exiled to French Algeria. There he married a French Algerian woman, Marcelle Laloë, on 4 November 1904. They had three children, Prince Minh Duc, Princess Nhu May and Princess Nhu Lý.
Өлім
Хам Нги 1944 жылғы 14 қаңтарда 72 жасында қайтыс болды және Алжирде жерленді. Сүргінге кеткен кезінде ол Францияның оңтүстік-батысындағы Дордонь аймағындағы Тонак қаласындағы Лосс сарайын сатып алды. 1965 жылы Шарль де Голль оның қызы, Бессе графинясына оның денесін Тонакқа көшіруді ұсынды, және ол әлі күнге дейін қарапайым қабірде жатыр. 2002 жылы Вьетнам Францияға делегация жіберіп, ханшайым Нху Лиден (Бессе графинясы 2005 жылы 97 жасында қайтыс болды) оның әкесінің күлтерін бұрынғы императорлық астана Хуэге көшіруге рұқсат сұрады. Оның отбасы әліге дейін бас тартты.
Hàm Nghi died on 14 January 1944 at the age of 72, and was buried in Algiers. During his exile, he had bought the Château de Losse in Thonac, Dordogne, in southwest France. In 1965, Charles de Gaulle proposed to his daughter, Countess de la Besse, to transfer his body to Thonac, where he still lies in a simple grave. In 2002, Vietnam sent a delegation to France to seek permission from Princess Nhu Lý (De la Besse died in 2005, in her 97th year) to move her father's remains to the former Imperial capital of Huế. Her family has so far refused.
Құрметтер
Вьетнамның кейбір қалаларында оның құрметіне аталған көшелер бар.
Some cities in Vietnam have streets named after him.