Кіріспе

Некеге кедергілер туралы ұғым

Католик канондық құқығында, туыстық байланыс – бұл жұптың некеге кедергісі, себебі тараптардың бірінің басқа неке арқылы немесе некеден тыс жыныстық қатынас салдарынан туысқандық қарым-қатынасы бар. Бұл кедергіге себеп болатын қатынастар уақыт өте өзгеріп келген. Туыстық байланыстағы адамдардың арасындағы неке және жыныстық қатынас инцест саналады. Бүгінгі күні Католик шіркеуіндегі басты қағида – «туыстық байланыс туыстық байланысты тудырмайды», яғни бір жұбайдың туыстары мен екінші жұбайдың туыстары арасында туыстық байланыс болмайды. Католик шіркеуінің Канондық заңының 109-шы қағидасы бойынша, туыстық байланыс – бұл жұптың некеге кедергісі болып табылады және «жарамды некеден туындайды, тіпті толыққан болмаса да, және ер адам мен әйелдің қан туыстары арасында, сондай-ақ әйел мен ер адамның қан туыстары арасында болады». Сондай-ақ, туыстық байланыс «ер адамның қан туыстары әйелмен бірдей сызық бойынша және бірдей дәрежеде туыстық байланыста болады, және керісінше» есебімен анықталады.

Мұса заңы

Еврей Киелі кітапта, Леуіліктер 18:8–18 (NIV) қандас туысқандар арасындағы жыныстық қатынастарға, сондай-ақ белгілі бір туыстық байланыстарға тыйым салады, мысалы, Леуіліктер 18:8 (NIV) (әкеңнің әйелі), (әкеңнің інісінің әйелі), (ағаңның әйелі), (әйеліңнің қарындасы), (әкеңнің әйелі, келіні), (әйел және оның анасы), (анаңның немесе әкеңнің қарындасы) және (ағаңның әйелі). Ағасының жесірін алуға тыйым салынады, бірақ қайтыс болған әйеліңнің қарындасымен некеге тұруға рұқсат етіледі. Дегенмен, ерекше жағдай ретінде, Екінші заң 25:5–10 (NIV) бауыры баласыз қайтыс болса, оның жесірін, левират некесі деп аталатын некеде үйленуді талап етеді. Бірақ бұл некеге қатысты туыстық байланыс болған жоқ. Алайда, егер туыстық байланыс туындаса, жұп қандай деңгейде болса да, туыстық деңгейі сол сияқты саналатын ереже болды. Римдік азаматтық заңдар ата-ана мен бала арасындағы некеге, тікелей немесе туысқандық желіде шексіз тыйым салды. Асырап алу туыстық байланыспен теңестірілді, сондықтан асырап алған әке, асырап алуды жойғаннан кейін де, бостандыққа шығармаған қызына немесе немересіне үйленуге құқығы жоқ. Құлдар заңды некеге тұруға құқығы болмады, бірақ босатылғаннан кейін жалпы ережелерге бағынды. Сондай-ақ, егер қандастық немесе туыстық байланыстың тыйым салынған деңгейлерінде жасалған неке, адал ниетпен, кез келген кедергілерді білмей жасалса, оған рұқсат беріледі және осы одақтан туған балалар заңды деп есептеледі.

Католиктік канондық құқықтың тарихи тарихы

Ертедегі христиан шіркеуі Ескі Келісімнің бұйрықтарына бағынбайтынын мәлімдеп, Римнің азаматтық заңын елдің заңы ретінде қабылдады. Христиан императорлары уақыт өте ережелерді өзгертіп, азаматтық құқықтық кедергіні туыстық байланыс есебінен бірінші дәрежеге дейін кеңейтті. Шіркеу бұл кедергіні заңсыз жыныстық қатынастан туған қарым-қатынастарға да қолданды. Эльвира кеңесінде (шамамен 300 ж.) жесірдің қайтыс болған әйелінің қарындасына үйленуіне тыйым салынды. Бұл тыйым бірте-бірте кеңейді. 9 ғасырдың басында Батыс шіркеуі қандастық байланыстың тыйым салынған дәрежелерінің санын төрттен жетіге дейін арттырды. Қарым-қатынасты есептеу әдісі де өзгертілді, енді ортақ ата-бабаға дейінгі ұрпақтар саналды. Шіркеу сондай-ақ жеті дәрежелі туыстыққа да тыйым салды. Туыстық кедергісі қандастыққа ұқсас болғанымен, одан әлсіз болды. Туыстыққа байланысты тыйым салынған дәрежелерге қатысты ұстанымның себебі – жыныстық қатынас арқылы қан туыстарына жақындық. Трент соборы (1545–1563) туыстық байланыс негізінде некеге кедергі келтіретін жағдайларды, егер туыстық некеден тыс туған болса (мысалы, күшпен немесе некеден тыс қатынас арқылы) екінші дәрежеге дейін шектеді. Англикан қауымы екінші дәрежеден жоғары туыстық байланыста некеге рұқсат береді. Шығыс православие шіркеуінің туыстық байланысқа байланысты тыйымдары Леуіліктер 18:8-де (NIV) көрсетілген: (әкеңнің әйелі), (әкеңнің бауырының әйелі), (бауырыңның әйелі), (әйеліңнің қарындасы), (әкеңнің әйелі, келінің), (әйел және анасы), (анаңның немесе әкеңнің қарындасы) және (бауырыңның әйелі). Алайда, грек патриархтары мен епископтары белгілі бір еркіндікпен немесе заңның әрпін қатаң сақтау арқылы осы жағдайдан босатуға құқылы. Шығыс шіркеуінде туыстық туыстыққа әкелуге қатысты шектеулер аздау. Армян апостол шіркеуі туыстықты төртінші дәрежеге дейін шектейді, ал Шығыс православие саясаты Рим католик канондарына өте жақын.