Кіріспе

Қытайдың "Sea Eagle" зымыраны BAe Sea Eagle – BAe Dynamics (қазір MBDA) компаниясы жасаған және құрастырған, кемеге қарсы орташа салмақты, беткеймен ұшатын зымыраны. Ол кедергілер мен алдау құралдарының, соның ішінде одан қорғану шараларының қатысында, әуе тасымалдағыштар сияқты кемелерді батыруға немесе істен шығаруға арналған. Оны қолданушылар қатарында Ұлыбритания Корольдік әуе күштері мен Корольдік теңіз күштері, Сауд Арабиясы Корольдік әуе күштері және Үндістан теңіз күштері бар.

Бұрынғы жүйелер

Мартель зымырасының кемеге қарсы нұсқасы 1972 жылдың қазан айында Корольдік әуе күштерінің құрамына, ал бір жылдан кейін Корольдік теңіз флотының құрамына енді. Бұл зымырандар теледидарлық басқару жүйесі негізінде жасалған, зымыранның алғы бөлігінде орналасқан камера арқылы бейнесін деректерді жіберу радио жүйесі арқылы ұшаққа жіберіп тұрды. Ұшақтағы қару офицері, әдетте Blackburn Buccaneer ұшағының экипажы, осы бейнелерді пайдаланып, зымыранды сол деректер желісі арқылы жіберілген сигналдармен басқарды. Бұл әдіс өте қарапайым болғандықтан таңдалды; салыстырғанда, белсенді радиолокациялық басқару жүйесі түрлі қарсы шараларға, соның ішінде алдау шаралары мен белсенді кедергі жасайтын жүйелерге ұшырауы мүмкін, сондай-ақ зымыран радиолокациялық көкжиек астында болғанда жақындау үшін навигациялық жүйе қажет болар еді. Кемеден ұшырылатын кемеге қарсы зымыранға деген қажеттілік Мартель зымырасына белсенді басқару жүйесін қосу мүмкіндігін қарастыруға алып келді, бұл жоба "Кеме Мартелі" (немесе "Белсенді Мартель") деп аталды. Зымыранды ұшыратын кеме нысананың радиолокациялық көкжиегінен төмен орналасқандықтан, деректерді жіберу желісі немесе тікелей көрініс қажет болатын басқа да шешімдер жұмыс істемейтін еді. Marconi компаниясы радарлық басқару жүйесіне арналған тендерді жеңіп алды, бұл өте қарапайым, бір осьті (солдан оңға) басқару жүйесі болды, және олар Exocet зымыранының Adac басқару жүйесінен немесе AS.34 Kormoran және Otomat зымырандарында қолданылатын RE576 басқару жүйесінен әлдеқайда арзан болатынын мәлімдеді. Зымыранды бастапқы қозғалтқышты іске қосу алдында ұшыру үшін шағын ракеталық күштендіргіш қолданылатын еді. Ақырында бұл рөлді Exocet зымыраны орындады және жоба тоқтатылды. "Кеме Мартелі" жобасы кейіннен CL.137 USGW (Under Sea Guided Weapon – теңіз астында басқарылатын қару) деп аталған жобаға, яғни теңіз астынан ұшырылатын кемеге қарсы зымыранды жасауға пайдаланылды. Бұл Sea Martel зымыранының модификацияланған нұсқасы болды, оның қанаттары мен қанаттық бөліктері бүктеліп, стандартты 21 дюймдік торпеда түтігіне сыюға мүмкіндік берді. Ақырында 1975 жылдың қыркүйегінде USGW тендерін Sub Harpoon зымыраны жеңіп алды.

Теңіз бүркіті

Бұл оқиғалардың барлығы теледидармен басқарылатын "Мартельдің" бәсекеге қабілетсіздігін көрсетті, ал 1973-1975 жылдар аралығында жүргізілген бірқатар зерттеулер оны алмастыру үшін техникалық талаптарды анықтады. Бұл Әуе күшінде "Әуе штабының мақсаты" (AST) 1226, ал Әскери-теңіз күштерінде "Әскери-теңіз штабының мақсаты" (NST) 6451 деп аталды. Мұнда "Кеме Мартелінен" гөрі ұшқыш қашықтығы бар зымыран жасау қажет болды, бұл реактивтік қозғалтқышқа көшуді талап етті. Hawker Siddeley компаниясы Marconi іздеушісін және "Мартель" ұшағының күрт өзгертілген нұсқасын пайдалана отырып, жоба ұсынды. Бұл, теледидармен басқарылатын "Мартельді" атуға қабілетті кез келген ұшақтан оқ атуға мүмкіндік берер еді. Тағы бір артықшылығы – дәл сол зымыранды, бастапқы "Мартель" сияқты, тікұшақтардан да атуға болар еді, себебі зымыранды тікұшақтар тіпті өте төмен биіктікте де, жоғары жылдамдыққа қол жеткізбестен, кішкентай қанаттарына биіктікті сақтауға мүмкіндік бермей, ұшыра алатын. Дайын өнімді өндіру 1982 жылы басталды, сол кезде-ақ "Теңіз бүркіті" деген атау берілді, 1984 жылға дейін сынақ атылыстары жүргізілді және келесі жылы пайдалануға енгізілді. RAF Buccaneer – "Теңіз бүркітін" белсенді қызметте тасымалдаған алғашқы ұшақ. Одан кейін Корольдік теңіз күштерінің Sea Harrier, сондай-ақ RAF-тегі Tornado GR1B (Buccaneers-тің орнына) және Сауд Арабиясының Корольдік әуе күштері пайдаланды. Үндістан теңіз күштері де Sea Harrier FRS Mk.51 және Jaguar IM ұшақтарын, сондай-ақ екі күшейткіш зымыранымен жабдықталған Sea King Mk.42B тікұшақтарын осы зымыранмен жабдықтады. Үндістанның Ильюшин Ил-38 теңіз күзетші ұшақтары да зымыранмен күшейтілген зымыранмен, әр қанаттың арт жағындағы ерекше тіреулерде орналасқан фюзеляжға бекітілген күйде қолданылды. Сондай-ақ, Үндістан өзінің Туполев Ту-142 паркін осы зымыранмен жабдықтауға тырысқаны хабарланды. Чили әуе күштері сынақ кезінде A 36M Halcon (CASA 101 Aviojet) ұшағына зымыранды орнатты, бірақ бұл комбинация ешқашан пайдалануға енбеді. BAE Hawk оқу-жауынгерлік ұшағының бірнеше нұсқасы сынақ кезінде зымыранды тасыды. "Теңіз бүркіті" 2000 жылы RAF және Корольдік теңіз күштерінің қызметінен алынып тасталды.

Дизайн

Sea Eagle Microturbo TRI 60 турбореактивті қозғалтқышымен, лицензия бойынша жасалған, парафинмен жұмыс істейді және 110 километрден (68 миль) астам қашықтықта сағатына 1040 км (645 миль) жылдамдықпен, Mach 0.85 жылдамдығымен ұшады. Ол өз негізгі ұшағымен дыбыстан жоғары жылдамдықпен тасымалдануға қабілетті, жылдамдығы Mach 0.9-ға дейін және әртүрлі биіктікте ұшуға мүмкіндік береді. Әдетте, 119 Mk 5 ERU типіндегі экжекторлық іске қосылу қолданылады, қажет болған жағдайда пилон адаптерімен жабдықталады. Іске қосылғаннан кейін Sea Eagle толыққанды автономды жұмыс істейді, ұшу және нысананы іздеу кемедегі компьютерлік жүйемен толықтай басқарылады. Бұл жүйе бағдарламаланатын опцияларға негізделген, круиздік, іздеу және шабуыл опцияларының кең спектрін қамтиды. Оның ішінде қарапайым, алдын ала бағдарламаланған «көздеп ату» режимі бар, ол радарсыз қарапайым ұшақтармен тасымалдануға мүмкіндік береді. Пилотқа сыртқы көздерден радиоарқылы берілген немесе тікелей көру арқылы анықталған нысана туралы ақпараттар қолданылады, зымыранның минималды қашықтығы осыған көмектеседі. Басқа режимдер күрделі қару жүйелерімен және сенсорлармен интеграцияланып, Sea Eagle-ді ұшу кезінде бауырлас ұшақтың борттағы радарлық сенсорларынан немесе сыртқы деректерді беру желілері арқылы алынған нысана туралы деректерді пайдалану арқылы бағдарламалауға мүмкіндік береді. Зымыранның компьютеріне «қисық жол» маршруттарын бағдарламалауға болады, бұл зымырандардың әртүрлі бағыттардан нысанаға бірдей уақытта жетіп, нысананың қорғанысын толыққанды бұзуға мүмкіндік береді. Екі гироскопиялық анықтама жүйесі, цифрлық ұшуды басқару компьютері және автопилот зымыранға горизонттан әрі қашықтықта ұшу қабілетін береді. C диапазонындағы радиолокациялық биіктік өлшегіш зымыранның өте төмен биіктікте ұшуына мүмкіндік береді, соның салдарынан кеме оны анықтау қашықтығы азаяды. J диапазонындағы белсенді радарлық нысана іздеуші 30 км-ге дейінгі қашықтықтағы нысаналарды анықтай алады, қажет болған жағдайда «көтерілу» маневрі арқылы нысананың орнын орташа жолға түзетуге мүмкіндік береді. Бағыттау жүйесін GEC Marconi компаниясы Stanmore қаласында әзірледі. Негізгі қанаттары негізінен дельта пішіндес, крест тәрізді конфигурацияда орналасқан. Ұқсас пішіндес және конфигурациялы кішірек құйрық беттері бағытты басқаруды қамтамасыз етеді. Қозғалтқыш сорғысы фюзеляждың астында орналасқан, ал ұшақпен тасымалданатын кезде аэродинамикалық қаптамамен жабылады, ол іске қосылғанда алынып тасталады. Зымыранда күшті жартылай броньды жарылғыш бас бөлігі бар, оның жалпы салмағына шағын заряд қатынасы жоғары, берік металл қорытпасынан жасалған корпуста орналасқан. Қалған турбореактивті отын нысанаға тиген кезде жарылғыш әсерін күшейтеді. Sea Eagle «оқ-дәрі» ретінде сақталады, әр екі жылда бір рет тексеріледі және кем дегенде 15 жыл қызмет етеді. Сақтау кезінде қанаттар мен құйрық беттері алынып тасталады, бірақ қару толық отынмен сақталуы мүмкін.

Нұсқалар

Зымыранның Sea Eagle SL (сонымен қатар P5T) деп аталатын түрі сынақтан өтті. Ол тікұшақтан ұшырылатын нұсқада қолданылған реактивтік күшейткіштерді пайдаланды, бірақ 1984 жылы Корольдік Әскери-теңіз күштерінің 22-ші топтағы 3-ші және 23-ші типтегі фрегаттарын қаруландыру конкурсында американдық Harpoon зымыранына ұтылып қалды. Бұл нұсқа жағалаудағы артиллериялық батареяларда да қолданылуы жоспарланған. Әуеден ұшырылатын нұсқадан басты айырмашылығы – ұшыру қондырғысында рельстік бекітуге арналған иінтіректердің болуы, ал әуеден ұшырылатын нұсқада олардың орнына шығарып тастау тіреулері қолданылған. Sea Eagle зымыранының жерге шабуыл жасайтын, әуеден ұшырылатын, құрамында ұқсас мұрындық радиолокациясы және жартылай бронебойғыш соққылық бөлігі бар нұсқасы P4T деп аталды. 1990 жылдардың басында бейнелеу инфрақызыл немесе миллиметрлік толқынды радиолокациялық басқа және зымыранды ұшу кезінде жаңартуға платформаға мүмкіндік беретін деректер байланысы бар жерге шабуыл жасайтын кейінгі нұсқа зерттелді; бұл нұсқа "Алтын бүркіт" деп аталды және қоршалған жердегі нысаналарға шабуыл жасауға арналған тесіп өтетін соққылық бөлікке ие болды. 1990-шы жылдардың ортасында Sea Eagle зымыранының екі диапазонды бас іздеуші және жақсартылған жүйелермен жаңартылуы жобасы шығындарға байланысты тоқтатылды.